„sunrise_sunset” w Galerii EL w Elblągu

magazynszum.pl 1 tydzień temu

Każdego dnia wydarza się ten sam cud. Słońce pojawia się nad horyzontem, przemierza niebo i znika. Powtarzalność tego procesu sprawia, iż niemal przestaliśmy Je zauważać. A przecież to właśnie od Niego zależy niemal wszystko: rytm naszych ciał, wzrost roślin, obieg wody, zmienność pór roku, a w konsekwencji również historia ludzkich cywilizacji. Każdy wschód i każdy zachód są zarazem początkiem i końcem, obietnicą trwania i przypomnieniem o przemijaniu.

sunrise_sunset wyrasta z wieloletniej fascynacji kuratorki wystawy – Emilii Orzechowskiej – Słońcem jako źródłem światła, energii, wyobrażeń i mitów. Nie interesuje nas jednak wyłącznie gwiazda znajdująca się w centrum Układu Słonecznego. Bardziej pociąga nas wszystko to, co powstaje w jej świetle – obrazy, wspomnienia, rytuały, emocje, idee i marzenia. Słońce staje się tutaj nie tyle tematem, ile soczewką pozwalającą spojrzeć na współczesność z wielu różnych perspektyw.

Widok wystawy „sunrise_sunset”, Centrum Sztuki Galeria EL, fot. Bartek Zalewski

Widok wystawy „sunrise_sunset”, Centrum Sztuki Galeria EL, fot. Bartek Zalewski

Widok wystawy „sunrise_sunset”, Centrum Sztuki Galeria EL, fot. Bartek Zalewski

Od początku ludzkiej historii światło było czymś więcej niż zjawiskiem fizycznym. Łączono je z wiedzą, objawieniem, nadzieją i transcendencją. W architekturze świątyń wyznaczało kierunki modlitwy, w sztuce stawało się symbolem duchowego przebudzenia, a w nauce otwierało drogę do poznania świata. Jednocześnie pozostawało siłą nieokiełznaną – zdolną zarówno podtrzymywać życie, jak i je niszczyć.

To właśnie ta podwójna natura Słońca staje się jednym z głównych tematów wystawy. Życiodajna energia spotyka się tutaj z doświadczeniem kryzysu klimatycznego, zachwyt nad naturą z lękiem przed jej destabilizacją, a fascynacja postępem technologicznym z pytaniami o granice wzrostu i eksploatacji zasobów planety. Światło nie jest wyłącznie metaforą dobra. Potrafi oślepiać, wypalać i ujawniać to, co nie zawsze chcielibyśmy zobaczyć.

Przestrzeń Galerii EL wydaje się dla tych rozważań miejscem szczególnym. Dawny kościół dominikański od stuleci pozostaje architekturą zaprojektowaną wokół światła. W gotyckich świątyniach promienie wpadające przez okna nie pełniły jedynie funkcji użytkowej – były materialnym znakiem obecności czegoś większego niż człowiek. Dziś, pozbawiona funkcji sakralnej przestrzeń galerii przez cały czas zachowuje ten szczególny potencjał. Staje się miejscem kontemplacji, obserwatorium światła i energii oraz laboratorium wyobraźni.

Prezentowane na wystawie prace tworzą wielogłosową opowieść o różnych wymiarach doświadczenia solarnego. Pojawiają się tu refleksje dotyczące natury i ekologii, czasu i pamięci, technologii, cielesności, duchowości oraz relacji człowieka z otaczającym go środowiskiem. Światło funkcjonuje raz jako materiał, innym razem jako symbol, narzędzie, ślad lub bohater opowieści. Poszczególne realizacje układają się w rodzaj współczesnego pejzażu rozciągniętego pomiędzy świtem a zmierzchem.

Widok wystawy „sunrise_sunset”, Centrum Sztuki Galeria EL, fot. Bartek Zalewski

Widok wystawy „sunrise_sunset”, Centrum Sztuki Galeria EL, fot. Bartek Zalewski

Widok wystawy „sunrise_sunset”, Centrum Sztuki Galeria EL, fot. Bartek Zalewski

Widok wystawy „sunrise_sunset”, Centrum Sztuki Galeria EL, fot. Bartek Zalewski

Istotnym elementem projektu jest dialog pomiędzy różnymi pokoleniami twórców. Współczesne realizacje spotykają się z dziełami pochodzącymi z kolekcji Centrum Sztuki Galeria EL, przypominając, iż światło od dekad pozostaje jednym z najważniejszych tematów sztuki współczesnej. W wystawie szczególne znaczenie ma refleksja nad świetlistością i jasnością jako metaforami nadziei, afirmacji życia i możliwości wyobrażania sobie przyszłości. Światło staje się życzeniem dla świata, odpowiedzią na doświadczenie niepewności, próbą otwierania „okien do ciemnych wnętrz”. Jak mawiał William Turner: „Słońce jest bogiem!”. W tym sensie sztuka nie tyle przedstawia światło, ile próbuje je zatrzymać – choćby na moment – w materiale, kolorze, obrazie i doświadczeniu.

Niezmienność Słońca jest pozorna. W rzeczywistości pozostaje ono jednym z najbardziej dynamicznych i nieprzewidywalnych ciał niebieskich w naszym kosmicznym sąsiedztwie. Nieustannie emituje ogromne ilości energii, które artyści i artystki próbują przechwycić, przetworzyć i zamienić w obrazy, obiekty oraz doświadczenia. Przestrzeń wystawy rozbłyśnie tysiącem Słońc. Życiodajna siła Gwiazdy zderzy się z niszczącą energią kosmiczną. Pojawią się słoneczne wybuchy, echa światła, jego zapachy, temperatury i dźwięki.

25 czerwca 2026 roku Słońce wzejdzie nad Elblągiem o godzinie 4:10, a zajdzie o 21:19. Między tymi dwoma momentami rozciąga się ponad siedemnaście godzin światła. Właśnie w tej pozornie zwyczajnej przestrzeni pomiędzy początkiem a końcem dnia rozgrywa się całe życie.

sunrise_sunset jest zaproszeniem do zatrzymania uwagi na chwilę. Do spojrzenia w stronę źródła światła, które codziennie towarzyszy nam tak długo, iż niemal przestaliśmy je dostrzegać. Do doświadczenia sztuki jako miejsca “ogrzewania” wyobraźni, gromadzenia energii i wspólnego „naświetlania się” obecnością innych.

Bo choć Słońce jest jedno, istnieją tysiące jego obrazów. A każdy z nich opowiada inną historię o świecie i o nas samych.

Czym dla nas jest Słońce i światło słoneczne? Emilia Orzechowska dodaje: „Słońce jest dla mnie niezwykle istotną towarzyszką życia, którą staram się doceniać, afirmować, badać i spędzać z Nią jak najwięcej czasu. Jest energią i potencjałem, mądrością i czułością, wojowniczką i kusicielką, dlatego proponuję publiczności Galerii EL wspólnotowe »naświetlenie« – spójrzmy w słoneczną tarczę, ogrzejmy nasze ciała i zmysły w jej świetlistej poświacie, stwórzmy powidoki pod powiekami i doceńmy »golden hour« – moment “uszlachetnienia”.