Kim jesteś André Malraux? – czytam, kartkując ów „Przegląd Dwóch Światów” – Ministrem? Bojownikiem? Powieściopisarzem? Oratorem? Dandysem? Złodziejem posągów? Twoje ekstrawaganckie życie to bogactwo obrazów. Nic cię nie powstrzymuje: ani granice geograficzne, ani ograniczenia rozumu. Jesteś wojownikiem i zdobywcą. Niemożliwe cię pociąga. Aby sprostać wyzwaniom, nie wahasz się wymyślać dla siebie nowych ról i misji. Kształtujesz własne przeznaczenie. Ucieleśniasz bohatera powieści, której jesteś autorem. Posiadasz śmiałość, nieustraszoność, uwodzenie. Twoja ogromna kultura imponuje; twój urok zniewala; twoja rozmowa fascynuje. Przewyższasz samego siebie w każdych okolicznościach. Codzienność cię nudzi; rzeczywistość z jej ograniczeniami, z jej nijakością i ciasnymi ramami, jest dla ciebie nie do zniesienia. Tylko splendor i wielkość cię upajają. Czasami przypominasz te ćmy zwabione światłem: oślepiony tracisz osąd. Tak było w przypadku Mao Zedonga, kiedy podczas waszego spotkania w Pekinie nie dostrzegasz w nim tyrana. Udajesz się do Kambodży, gdzie kradniesz khmerskie rzeźby – policja cię aresztuje, zostajesz osądzony, skazany. Budzi się twoje polityczne sumienie. Czujesz wiatr historii. Chwytasz za broń.
Pisałeś: Wszyscy pisarze, których znam, kochają swoje dzieciństwo, ja nienawidzę. Cóż: paryskie przedmieścia, trudna matka, ojciec samobójca. Zamiast ulegać rozpaczy, przemieniasz nihilizm i bezsens w siłę; stają się źródłem działania i twórczości. Doświadczasz intensywnych emocji; niebezpieczeństwo ma dla ciebie silny urok. Spotkanie z de Gaulle’em to twój punkt zwrotny: zauroczenie, wzajemne.
Twoja manipulacja prawdą bywa irytująca. Nieprzychylni krytycy wskazują twe słabości – szarlatan, mitoman, turysta w podróży, pisarz trzeciej kategorii o mglistej i nadętej retoryce: teatralne bzdury, bełkot, pompatyczność, rozwlekłość, niezrozumiały styl. A jednak wciąż nas fascynujesz, 50 lat po śmierci, wciąż otacza cię aureola tajemniczości.
