Pół wieku KOR

Opowieść o historii jest zawsze opowieścią o teraźniejszości. Wybieramy epizody, bohaterów, punkty widzenia – to, co pomijamy, i to, co uważamy za ważne czy niosące konsekwencje. Niewątpliwie, choć rozumiem, iż można z tym polemizować, takim wydarzeniem w najnowszej historii Polski (wówczas PRL) było powstanie Komitetu Obrony Robotników, który po roku przekształcił się w Komitet Samoobrony Społecznej KOR.

Za datę „powstania” KOR uważa się 22 września 1976 r., moment wydania pierwszego komunikatu inicjatywy oraz ogłoszenia listy osób, które pod nią się podpisały. Powstanie KOR – pierwszej jawnej, deklarującej bezprzemocowość organizacji opozycyjnej w PRL, było konsekwencją tzw. wypadków w Ursusie i Radomiu w czerwcu 1976 r., czyli protestów społecznych, głównie robotniczych, przeciw podwyżkom cen żywności. Strajki i manifestacje zostały brutalnie spacyfikowane przez władzę, która przez kolejne miesiące namierzała uczestników, sądziła ich i wyrzucała z pracy. Był to również protest i próba pomocy tym wszystkim, którzy ucierpieli w wyniku brutalnych milicyjnych interwencji (przeszły do historii jako „ścieżki zdrowia”, polegające na pałowaniu zatrzymanych podczas pędzenia ich między szpalerami funkcjonariuszy).

Wśród inicjatorów powołania komitetu byli Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Jacek Kuroń i Jan Józef Lipski. niedługo powstała lista pierwszych sygnatariuszy, do których zaliczali się starsi już, obdarzeni autorytetem społecznym byli działacze PPS: Ludwik Cohn, Edward Lipiński, Antoni Pajdak, Aniela Steinsbergowa, szef Kedywu AK i powstaniec warszawski Józef Rybicki, ks. Jan Zieja, pisarz Jerzy Andrzejewski, Wojciech Ziembiński, aktorka Halina Mikołajska. Do nich dołączyli młodsi aktywiści, niektórzy już po odsiadkach, m.in. Mirosław Chojecki, Bogdan Borusewicz, Wojciech Onyszkiewicz, Adam Michnik. Reprezentantem KOR na Zachodzie był filozof Leszek Kołakowski, pozostający na emigracji od 1968 r.

Powstanie KOR było i zaskoczeniem dla władz, i aktem odwagi cywilnej. Gdzieś w tle istniało wsparcie Aktem końcowym KBWE (1 sierpnia 1975 r.), z którego wynikała Deklaracja zasad rządzących stosunkami między państwami uczestniczącymi oraz Dokument w sprawie środków

Post Pół wieku KOR pojawił się poraz pierwszy w Przegląd.