Teraz wszystko będzie inaczej. Karolina Breguła

Praktyka twórcza Karoliny Breguły sytuuje się na pograniczu badań artystycznych i dokumentu. Jej prace wyrastają z obserwacji antropologicznych i socjologicznych oraz zainteresowania kolektywnym budowaniem narracji. Realizując projekty dotyczące problemów społecznych, politycznych i klimatycznych, artystka zaprasza do współpracy inne osoby, oddając im głos i czyniąc ich doświadczenia częścią swoich opowieści.

Wystawa Teraz wszystko będzie inaczej, prezentowana w Galerii Europa – Daleki Wschód przy Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie od 18 września do 25 października 2026 roku, obejmuje prace powstałe w Tajwanie, z którym Breguła związana jest od ponad dziesięciu lat. Pierwszą część tworzą wideo i fotografie z wieloelementowego projektu z lat 2018–2021, zrealizowanego w dzielnicy Daguan w podtajpejskim Banqiao i w Tainanie, oraz publikacja Ćwiczenia z utraty kontroli. Dalej prezentowane są późniejsze prace – Otoczaki (2026), Zwrotnik Raka (2025) i Odpływ (2021) – powstałe w wiosce Xincuo i jej okolicach.

Karolina Breguła, „Half-demolished Houses”. Dzięki uprzejmości galerii lokal_30

Karolina Breguła, “Houses Earmarked for Demolition”. Dzięki uprzejmości galerii lokal_30

Łączy je perspektywa utraty domu i oczekiwania na zmianę. W projekcie z lat 2018–2021 Breguła przygląda się masowym wyburzeniom i eksmisjom w tajwańskich miastach, procesom gentryfikacji, mechanizmom dominacji władzy i podejmowanym przez osoby zagrożone eksmisją taktykom oporu. Dom przestaje być tu wyłącznie prywatną przestrzenią, a jego utrata staje się doświadczeniem ujawniającym relacje władzy, ekonomii i wspólnoty.

„Tutaj zawraca czas, widzisz? – mówi jedna z bohaterek Zwrotnika Raka, wskazując linię na piasku. – niedługo wszystko będzie inaczej”. Zmiana nie dotyczy bowiem wyłącznie miejsca zamieszkania sióstr, z którymi Breguła zrealizowała wideo. W Odpływie i Zwrotniku Raka staje się częścią szerszego procesu przeobrażania się świata, zależnego od działania żywiołów i czynników klimatycznych. Obserwujemy krajobraz, który nie tyle się zmienia, ile stopniowo rozpada – wraz z miejscem rozumianym jako przestrzeń i siedlisko (do) życia.

Karolina Breguła, “The Tropic of Cancer”, Dzięki uprzejmości galerii lokal_30

Karolina Breguła, “The Tropic of Cancer”, Dzięki uprzejmości galerii lokal_30

Karolina Breguła, „Low Tide”. Dzięki uprzejmości galerii lokal_30

W pracach Breguły powraca mechanizm stopniowej utraty kontroli. Dotyczy on zarówno wyburzeń domów, jak i przemian zachodzących na obszarach nadmorskich. W obu przypadkach jednostka konfrontowana jest z zewnętrzną siłą: decyzją administracyjną lub procesem środowiskowym, którego nie sposób zatrzymać. Utrata kontroli odsłania w ten sposób iluzję panowania nad rzeczywistością.

Szczególnie wyraźnie widać to w Zwrotniku Raka, gdzie perspektywa człowieka zostaje wpisana w szerszą sieć zależności. Można ją rozpatrywać także w kategorii mortonowskiego hiperobiektu. Narracja filmu nie wzmacnia antropocentrycznej wizji świata, ale pozwala przyglądać się relacjom łączącym ludzi, inne istoty oraz środowisko.

Karolina Breguła, “Living Room Under the Flyover”. Dzięki uprzejmości galerii lokal_30

Karolina Breguła, „Dust”. Dzięki uprzejmości galerii lokal_30

Również w historii mieszkanek i mieszkańców Daguanu zmiana nie kończy się wraz z utratą domu. Nauka akceptacji i przystosowanie się do nowych realiów stają się częścią procesu adaptacyjnego. Na ostatnich stronach Ćwiczeń z utraty kontroli Breguła rozmawia z dwiema kobietami, które ponad rok po przymusowej wyprowadzce opowiadają o emocjach związanych z eksmisją i oswajaniu nowych domów. Rozmowę zamyka napisana wspólnie z artystką Bajka o targu – metafora oddalających się obrazów przeszłości i sposobów radzenia sobie ze stratą.

Teraz wszystko będzie inaczej jest więc opowieścią o przetrwaniu, adaptacji i oczekiwaniu na zmianę. U Breguły zmiana oznacza również konieczność ponownego określenia własnego miejsca wobec innych ludzi, środowiska i sił, nad którymi nie mamy kontroli.