Coraz trudniej pozbyć się wrażenia, iż nasza rzeczywistość materialna pełni podrzędną rolę wobec tego, co można o niej opowiedzieć lub jak można ją sprzedać. Konfrontacja z tym poczuciem staje się ważnym aspektem w twórczości Katarzyny Wyszkowskiej i Adama Nehringa. Jednym z punktów wyjścia są dla nich rozważania francuskich socjologów, Luca Boltanskiego i Arnauda Esquerre’a, w książce Enrichment, gdzie autorzy opisują gospodarki państw zachodu jako coraz bardziej zależne od ekonomii wzbogacania. W tym modelu cena danego dobra nie wynika z jego adekwatności fizycznych, a narracji, która je wzbogaca.
Wzbogacanie przyjmuje tutaj wiele warstw znaczeniowych, zarówno w sensie monetarnym – przychodu, jak i w kontekście dodawania treści, statusu lub wartości dobrom gospodarczym ponad tę wynikającą bezpośrednio z nich samych. Zjawisko to najłatwiej zobrazować przykładem dóbr luksusowych, których prestiż wynika nie z kosztów materiałowych, kosztów pracy, a ze statusu, jaki niosą za sobą i z możliwości uczestniczenia w narracji przez nie symbolizowanej.
Tytuł wystawy zaczerpnięty jest z powieści Vincenzo Latronico Do Perfekcji, która skupia się na życiu pary freelancerów w branży kreatywnej, ukazanym w sposób pomijający ich wypowiedzi czy sprawczość. Cała uwaga poświęcona zostaje temu, jak przedmioty, które posiadają, wydarzenia, w których uczestniczą i to, jak kreują swoje tożsamości, sygnalizują ich członkostwo w grupie rówieśniczej. Mimo pozornie nieskończonych możliwości przeżywania codzienności podporządkowują się tej samej narracji powierzchownej swobody i fajnego, lekkiego życia, prowadzącego ich do wypalenia i potrzeby zmiany.
Prace Katarzyny Wyszkowskiej funkcjonują jako wizualne reprezentacje prowadzonych przez artystkę badań na temat cyfrowego kapitalizmu i reżimów autokreacji. Rzeźba Samourelikwienie podejmuje grę z podświadomą chęcią wspięcia się na najwyższe szczeble kariery i osiągnięcia sukcesu, także tego finansowego. Jej forma nawiązuje do chrześcijańskich relikwiarzy, obiektów kultu przeznaczonych do przechowywania szczątków lub przedmiotów należących do świętych. Zawarta w tytule pracy sprawczość jest oczywiście paradoksem. Nikt za życia nie zostaje świętym, nie jest to również autonomiczna decyzja. Kult jednostki związany jest bezpośrednio z zewnętrzną walidacją. Samourelkiwienie jest więc czynnością niemożliwą, a materialność pracy – pozornie luksusowe i udające drogie materiały – kładzie nacisk na fake w powszechnej frazie: fake it till you make it. Samourelikwienie Wyszkowskiej czytane być może również jako konstytuowanie własnego ja w odniesieniu do przedmiotu lub jako przedmiotu. Jest także świadomym, unaocznionym gestem autokreacji.
Kurtyna to materializacja internetowych kreacji znanych z portali społecznościowych. Kolażowy obiekt zbiera w sobie powidoki treści, które artystka wiąże z trendem na „romantyzowanie życia“, dokamerowe performowanie nierealnych zachowań, kreowanych według nieczytelnego feedbacku algorytmicznego. Wyszkowska odtwarza sytuację, w której użytkownik social mediów myśli i widzi siebie w trzeciej osobie, z zewnątrz, z wirtualnie zaprojektowanej perspektywy. Aranżuje kadry, pozoruje codzienność. Nie jest to oczywiście wytwór jedynie współczesności. Mechanizmy uwznioślania i przerysowywania siebie analizuje również, składająca się z monumentalnych gwaszy, instalacja Omnia, eksplorująca historyczne aspekty budowania mitu geniusza.
Zbliżoną refleksję dotyczącą tradycji autokreacji zauważyć można w pracy Adama Nehringa Ja sam, w pojedynkę. Stawia ona odbiorcę w pozycji gracza, przed interfejsem zawierającym opcje dialogowe bazujące na typowych opowieściach roztaczanych przez self made man’ów na własny temat. Nehring w metaforyczny sposób ujawnia procesy budowania i ukrywania rodowodów, historii jednostek, które z pokolenia na pokolenie, przy wsparciu majątków i koneksji, dochodzą do wszystkiego „od zera”. Symbolem tych specyficznych biografii staje się cmentarz funkcjonujący w dwóch znaczeniach – jako rodowa nekropolia i cyfrowe cmentarzysko ukazujące ludzką zależność od łaski algorytmów.
Obiekty malarskie Adama Nehringa wypełnione są gęstymi metaforami i odniesieniami do myśli politycznej, historii filozofii, kultury i popkultury. W prezentowanych na wystawie pracach zawarta jest nie tylko metanarracja dotycząca systemów władzy i losów wielkich opowieści, odzwierciedlają one także osobiste doświadczenia i towarzyszące im poczucie rozczarowania i zmęczenia. Obraz Vanishing przedstawia wystawę malarstwa w zagajniku, która wydaje się być poza zasięgiem ludzkiego oka. Przedstawiona sytuacja ujawnia tęsknotę za autentycznym połączeniem z odbiorcą, czyli możliwością wspólnego doświadczania rzeczywistości poza porządkiem technik autokreacji. Nostalgię za wspólnotą i relacją reprezentują pojawiające się wielokrotnie przedstawienia routerów.
Nehring dzięki wizualności nekropolii, nagrobków i routerów kieruje naszą uwagę w dwie strony: śmierci skojarzonej z przeszłością, przodkami i upamiętnieniem oraz nieśmiertelnych narracji ponadpokoleniowych, zbiorowej pamięci, procesów tworzenia historii.
Podążając za Wyszkowską i Nehringiem możemy śledzić przejście z pierwszoosobowej próby kreowania historii, do podejścia, w którym narracje o ludziach pisane są przez nich samych, jakby z perspektywy trzeciej osoby, uprzeciętnienego i uniwersalnego odbiorcy-narratora. Teza zawarta w Enrichment pozwala uporządkować te spostrzeżenia: „głównym zasobem ekonomii wzbogacenia jest kreacja i kształtowanie różnic i tożsamości”, przy czym tożsamość należy rozumieć podwójnie – jako świadomość tego, kim się jest oraz jako identyczność.
Boltanski i Esquerre stawiają również hipotezę, w której węgiel, będący głównym paliwem rewolucji przemysłowej jest tym, czym narracja i spuścizna historyczna są dla ekonomii wzbogacania. Oba zasoby są swojego rodzaju nagromadzeniem czy kondensacją przeszłości, a ich eksploatacja wpływa na przemianę całego krajobrazu gospodarczego.
Ida Dziublewska i Gabi Skrzypczak
![Katie Brenner zaczyna karierę w Londynie [FRAGMENT KSIĄŻKI]](https://cdn.kultura.onet.pl/1/G7Dk9lGaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy85MjZlNjBhNC02YjY2LTRlYmEtYmM4Ni1hNjIyNTQ3MjJjZjMuanBlZ5KVAwHNAo7ND4rNCL-TBc0JYM0GQN4AAqEwB6ExBA)
!["Nawet na rozpacz nie mogła sobie pozwolić. Musiała się zająć pozostałymi dziećmi" [FRAGMENT KSIĄŻKI]](https://cdn.kultura.onet.pl/1/qbjk9lFaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9hNzA4MzBjNy1hNGQ3LTRkNDAtYjhmYi0zNTMxNTFkYTAzNmMucG5nkpUDAADNB4DNBDiTBc0JYM0GQN4AAqEwB6ExBA)
