Galeria Zderzak: Żydowscy wirtuozi

Archiwum Galerii Zderzak zaprasza każdego, komu miła jest mowa ojczysta, na ósmy wieczór u źródeł, z czytaniem literatury staropolskiej i refleksją o naprawie polszczyzny.
Żydowscy wirtuozi
7 sierpnia 2026 roku o godz. 18.00. Wstęp wolny.
Gdańsk a Polska.
Dwoje ludzieńków.
Kaczka-dziwaczka.
Lokomotywa – tłusta oliwa.
Pilot Pirx.
Słuch językowy pisarzy polskich pochodzenia żydowskiego wniósł do polszczyzny nowe brzmienia, których przykłady (żartobliwe) dajemy powyżej. Wszyscy bohaterowie wieczoru ósmego są z XX wieku. Co w takim razie mają wspólnego z literaturą staropolską, która jest punktem odniesienia naszych studiów estetycznych? Otóż to, iż znali ją doskonale. Oprócz dobrego słuchu, wyczucia akustyki i melodii języka, pracowali z reguły na całym słowniku, a przy tym mogli czerpać z dwojakiej tradycji, mimo postępów haskali i nowoczesności. Bywali wielojęzyczni, kusiła ich wariantowość i wariacje, zabawa, dowcip, eksperyment i pastisz. Wypominano im to złośliwie, w czym przejawiał się nie tylko antysemityzm, ale zwykła zawiść rywali zazdrosnych o warsztat i sukces na rynku – w połowie lat 30. pojawiali się już na nim pisarze polscy, jak Witold Gombrowicz, którzy czerpali garściami z żydowskiej dynamiki.
Gdyż polszczyzna ich pokochała… Bajkopisarze trafiali wprost do serc dziecięcych i dostarczali ogromu radości. Twórcy literatury popularnej zadziwiali inwencją, tłumacze odnosili zwycięstwa i ponosili chwalebne klęski, poeci i poetki pisali piosenki i zajmowali stoliki w Ziemiańskiej. Aż z całego tego kapitału, z ruchu ku polszczyźnie-ojczyźnie wyniknął Bruno Schulz. Nastąpiła interwencja boska w prozie polskiej, czyli cud.


Gdy dotknąłem stopą gruntu wyspy, zdziwiony bylem jego miękkością i sprężystością. Miałem wrażenie, iż grunt ten jest żywy i iż życie w nim nieustannie pulsuje. Przyłożyłem ucho do ziemi i posłyszałem równomierne odgłosy czy też pukania, podobne do bicia serca. Ponieważ marynarze trzymali się zdala ode mnie, więc samotny błądziłem po wyspie.
Bolesław Leśmian, Przygody Sindbada Żeglarza, Instytut Wydawniczy „Bibljoteka Polska” S.A., Warszawa, 1936, str. 15.


Zapraszamy do źródeł!
U źródeł (program)


R.S.V.P. Prosimy o potwierdzenie obecności telefonicznie lub mailowo.
Galeria jest czynna od wtorku do soboty w godzinach 12.00–17.00. Zapraszamy po telefonicznym umówieniu wizyty.
Galeria Zderzak, aleja Juliusza Słowackiego 58/10, Kraków, tel. 12 257 56 34