Festiwal organizowany jest nieprzerwanie od czternastu lat w formule biennale. Jego pierwsza edycja odbyła się w 2012 roku z inicjatywy Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury, w tej chwili działającej pod nazwą Biblioteka Wielkopolska im. Stanisława Barańczaka.
Zespół instytucji od samego początku stawia sobie za cel nie tylko ukazanie kondycji wielkopolskiej kultury wizualnej, ale również dokumentowanie współczesnych przemian społecznych i technologicznych zachodzących w regionie. Nierozerwalnie wiąże się to z postacią patrona wydarzenia – Ireneusza Zjeżdżałki (1972–2008).
Ten przedwcześnie zmarły, pochodzący z Wrześni artysta był wybitnym fotografem, kuratorem i krytykiem, a także wieloletnim redaktorem naczelnym „Kwartalnika Fotografia”. Zjeżdżałka należał do grona najciekawszych polskich dokumentalistów przełomu XX i XXI wieku, a w swojej twórczości odwoływał się do tradycji fotografii elementarnej, rejestrując między innymi krajobrazy poddawane transformacji oraz lokalną specyfikę mniejszych miast.
Wielkopolski Festiwal Fotografii jest owocem współpracy licznych instytucji kultury, organizacji pozarządowych oraz niezależnych twórców. Struktura festiwalu opiera się na dwóch głównych filarach, którymi są Program Wystaw oraz Program Teorii i Praktyk.
Koncepcja teoretyczna
Główna oś teoretyczna i artystyczna festiwalu czerpie głęboką inspirację z wydanej w 1884 roku powieści Edwina Abbotta pod tytułem „Flatlandia”. Ta wiktoriańska opowieść przedstawia Krainę Płaszczaków – dwuwymiarową rzeczywistość zamieszkaną przez figury geometryczne – która służy jako sugestywna alegoria klasowości, społecznych konstruktów oraz ontologicznych ograniczeń ludzkiego poznania. Główny bohater narracji, Kwadrat, zostaje uwięziony za szerzenie herezji, jaką w jego świecie jest wiara w istnienie trzeciego wymiaru.
fot. Materiały organizatora
Organizatorzy festiwalu wykorzystują tę metaforę, aby postawić fundamentalne pytania o to, jak nasze zdolności poznawcze radzą sobie z coraz bardziej skomplikowaną i zapośredniczoną technologicznie rzeczywistością.
Analiza tematu przewodniego sugeruje, iż współczesny obraz stał się płaszczyzną, na której ścierają się autentyczność oraz dyskurs naukowy. najważniejsze zagadnienia poruszane w ramach tegorocznej edycji obejmują między innymi przestrzeń, anomalie, sztuczną inteligencję, teorie informacji, kwantowość, rozwój robotyki, a także wpływ cyberprzestrzeni, memetyki i teorii spiskowych na nasze postrzeganie świata.
Program Wystaw
Tegoroczne przedsięwzięcie to ponad 30 wystaw indywidualnych i zbiorowych, które ukazują niezwykłą różnorodność postaw twórczych i interesujące interpretacje „Flatlandii” Edwina Abbotta.
- W dniu 9 października w Bibliotece Wielkopolskiej odbędzie się wernisaż wystawy „0 m n.p.m.”, nad którą opiekę kuratorską sprawują Yuliia Andriichuk, Tobiasz Jankowiak, Mateusz Kiszka oraz Lena Peplińska. Ekspozycja ta zdaje się badać granice widzialności i fizyczności zapisu fotograficznego. Tego samego dnia zaprezentowana zostanie wystawa „Sorry, I had to…” autorstwa Agnieszki Antkowiak, podejmująca dialog z estetyką cyfrowego błędu i przymusu technologicznego. Natomiast w przestrzeni przy ulicy Taczaka swoje prace pod szyldem „Zaburzenia Równowagi” przedstawi Aleksandra Polerowicz, kierując uwagę widza ku niestabilności percepcji.
- Kolejnego dnia, 10 października, nastąpi otwarcie ekspozycji „Dyfrakcja” Klary Woźniak na Wydziale Fizyki i Astronomii UAM, co stanowi egzemplifikację naukowego dyskursu festiwalu, gdzie zjawiska fizyczne stają się metaforą artystyczną. Równie istotnym wydarzeniem będzie wernisaż wystawy „6 metrów do przyszłości” wybitnego poznańskiego twórcy i pedagoga Stefana Wojneckiego, której kuratorem jest Jarosław Klupś. Prace Wojneckiego, prekursora fotografii intermedialnej, rzucają nowe światło na relację między czasem a przestrzenią obrazu. Dzień ten zamknie zbiorowa prezentacja „Wspólne obrazy” pod czujnym okiem kuratorskim Michała Bugalskiego, w której udział biorą: Helena Bebłocińska, Michał Bugalski, Sonia Igiel, Anka Jaworska, Marcin Kozłowski, Daniel Mirończyk-Leśniak oraz Jakub Szcześniak. Ta wielogłosowa wystawa bada wspólnotowy charakter tworzenia i odbioru wizualności.
Wystawa: 6 metrów do przyszłości, zdjęcie Migawki Kerra Stefana Wojneckiego
W kolejnych dniach wydarzenia wystawiennicze przeniosą się również poza Poznań.
- W Kaliszu na 14 października zaplanowano otwarcie wystawy „WspomNIEnie” Adriana Wykroty pod opieką kuratorską Macieja Szymanowicza, a także prezentację „Obrazy niewypukłe” zrealizowaną przez Pracownię Fotografii oraz Pracownię Intermediów i Multimediów Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego UAM, której kuratorem jest Adrian Wykrota. Obie ekspozycje zdają się dekonstruować tradycyjne rozumienie widzenia, perspektywy i zapisu.
- W połowie miesiąca, 16 października, Fundacja Pix.House udostępni ekspozycję „12:00” autorstwa Konrada Baranowskiego, badającą fascynację obserwowania światła odbitego. W Koninie Paweł Kula, wspierany przez kuratora Roberta Brzęckiego, zaprezentuje projekt „Tam, gdzie światło rodzi się samo”, eksplorujący naturę fotonów i proces powstawania obrazu u źródeł, natomiast we Wrześni lokalny Klub Moment otworzy wystawę „Wieloświaty / przenikanie”, nawiązującą do koncepcji rzeczywistości alternatywnych.
- Ważnym akcentem będzie zaplanowany na 17 października wernisaż wystawy „scenka z biblioteki” autorstwa Dominiki Hoyle w przestrzeniach poznańskiej Biblioteki Uniwersyteckiej. Całość programu wystawienniczego zwieńczy zaplanowane na ostatni dzień października w Gnieźnie otwarcie ekspozycji „Mikroskopijne fikcje”, będącej wspólnym dziełem Waldemara Stube, Dawida Stube, Zuzanny Czerniejewskiej-Stube oraz Marty Karalus-Kuszczak, gdzie uwaga twórców skoncentrowała się na mikroskali naszej rzeczywistości.
Program Teorii i Praktyk
Program Teorii i Praktyk oferuje równie szerokie spektrum doświadczeń edukacyjnych i poznawczych, tworząc platformę wymiany myśli między artystami a naukowcami.
- W ramy tego bloku wpisano cykl spotkań „Performatywna Traseologia Miejska” prowadzony przez Krzysztofa Łukomskiego w dniach 11, 17 oraz 18 października, który analizuje miasto jako tekst i przestrzeń ruchu.
- Eksperymentalna forma czytelnicza „READING GROUP OR…” pod okiem Agnieszki Antkowiak oraz wydarzenie dźwiękowe „Kabina bezechowa” z udziałem Roberta Gogola, zaplanowane na 10 października, poszerzają granice festiwalu o wymiar audytywny i partycypacyjny.
- Znaczącą część programu stanowią prelekcje z pogranicza sztuki i nauki, pozwalające odbiorcom przenieść się do skali mikro. Obejmują one wykłady Mateusza Kempińskiego „Jak dotknąć atomu?” i Grzegorza Nowaczyka „Zajrzeć w głąb materii” (oba tego samego dnia, 22 października) oraz zaplanowane na 29 października spotkanie badające ewolucję fizyki jako dyscypliny naukowej pod tytułem „Od wiązki światła do komputera kwantowego”, które poprowadzą Paweł Kurzyński i Karol Bartkiewicz.
- Miłośnicy technik tradycyjnych i alternatywnych znajdą przestrzeń na plenerowych warsztatach z solarigrafii przygotowanych przez Pawła Kulę w Koninie, które odbędą się 17 października.
Z okazji 8. edycji przewidziano także wydanie dwóch publikacji towarzyszących, które mają na celu utrwalenie teoretycznego i artystycznego dorobku twórców skupionych wokół idei Flatlandii.
FLATLAND – Wielkopolski Festiwal Fotografii im. Ireneusza Zjeżdżałki: 9–31.10.2026
