Egzystencja w obliczu kryzysu moralnego

W wybornej, debiutanckiej powieści Krzysztofa Papiernika pod sugestywnym tytułem Kundel. Powróćmy do miasta czterech kultur, aby śledzić losy jego bohaterów.

Łódź 1942, czas okupacji, Albert Danner przedwojenny polski policjant, w tej chwili pozostający na usługach III Rzeczy, prowadzi śledztwo w sprawie zabójstw działaczy nazistowskich. Mężczyzna jest postacią niejednoznaczną, pisarz ukazał jego pogłębiony portret psychologiczny, to człowiek o złożonej osobowości i silnie uzależniony od leków. Czy Dannerowi uda się rozwikłać zagadkę tajemniczych zgonów?

Trzeba oddać Krzysztofowi Papiernikowi, iż z wielką wprawą ukazał najgorsze ludzkie instynkty.

Jestem tylko zwykłym psem. Wyhodowano mnie po to, abym kąsał. A jeżeli przestanę, zostanę uśpiony.

Nie mamy tu do czynienia z pospolitym wątkiem kryminalnym, ta historia jest czymś znacznie więcej, co sprawia, iż nie da się o niej zapomnieć. To też niewątpliwa zasługa klimatu stworzonego przez pisarza: duszna, gęsta atmosfera idealnie pokazują paranoją okupantów. Wszystkie elementy utworu są logiczne i przemyślane. Autor nie uległ pokusie spłycania wątków, daruje nam też drastyczne opisy.

W przypisach objaśniono podstawowe kwestie, odnośniki nie wpływają zasadniczo na odbiór książki.

Kundel zalicza się do dojrzałej literacko prozy wpisującej się w nurt kryminałów noir, a więc rodowodem sięgającym lat 40. i 50. XX wieku. Jego typowymi cechami pozostają fatalizm i moralna niejednoznaczność postaci. Dzieło Krzysztofa Papiernika spełnia wszystkie powyższe wymogi.

Sytuacja ''Ziemi Obiecanej" podczas II wojny światowej

Łódź została wcielona do III Rzeszy i zmieniono jej nazwę na Litzmannstadt (na cześć gen. Karla Litzmanna), dochodziło do brutalnej germanizacji, wysiedleń Polaków. Niemcy utworzyli getto łódzkie, będące drugim co do wielkości w okupowanej Polsce, na obszarze miasta funkcjonował m.in. obóz dla polskich dzieci, tzw. ,,Mały Oświęcim". Getto zostało zlikwidowane w 1944 roku.

W przedmowie Łodzianin wprowadza nas w aurę powieści, dodając uzupełnienie w postaci mapy Śródmieścia Litzmannstadt, gdzie rozgrywają się najważniejsze wydarzenia. Zamieszczono również spis bohaterów z podziałem na fikcyjnych i historycznych.

Uwaga: język, którym posługują się bohaterowie, jest adekwatny do epoki, w której żyją. Nadmieniam, ponieważ często się zapomina o tym istotnym detalu w powieściach historycznych.

O iluzji wyboru w zbrodniczym systemie odbierającym ludziom godność i wolność. O poszukiwaniu tożsamości między strachem a pragnieniem ocalenia resztek siebie. I o nieustannym pytaniu, czy w skostniałej rzeczywistości zbudowanej na terrorze i przemocy, można zachować człowieczeństwo?

Za egzemplarz do recenzji dziękuję Wydawnictwu Muza.