Nowe świadczenia i dopłaty mają odciążyć domowe budżety, ale analiza ESRI pokazuje, iż wielu mieszkańców Irlandii może nie odczuć wyraźnej poprawy.
Zmiany w podatkach, świadczeniach socjalnych i wsparciu na opiekę nad dziećmi przyniosą największe korzyści gospodarstwom o najniższych dochodach. Według Economic and Social Research Institute (ESRI) Budżet 2027 zapewni jednak przeciętnie tylko niewielkie zyski ponad wzrost cen. Nie wystarczy też, by znacząco ograniczyć ubóstwo dzieci.
Budżet 2027 w Irlandii
ESRI sprawdził, jak rozwiązania z Budżetu 2027 wypadają na tle dwóch scenariuszy: dostosowania podatków i świadczeń do wzrostu cen oraz do wzrostu wynagrodzeń.
Przy prognozowanej inflacji wynoszącej 3% budżet daje gospodarstwom domowym niewielkie dodatkowe korzyści. jeżeli jednak porównać go z rozwiązaniami nadążającymi za przewidywanym wzrostem płac o 4,1%, przeciętny efekt jest bliski zeru.
Dla mieszkańców oznacza to, iż dodatkowe pieniądze nie muszą przełożyć się na wyraźnie większą swobodę w codziennych wydatkach. Najkorzystniej wypadają gospodarstwa o najniższych dochodach, które zyskują w obu porównaniach.
Jednym z najważniejszych wniosków analizy jest brak istotnej poprawy sytuacji dzieci zagrożonych ubóstwem. Według ESRI podwyżki Child Support Payment i Working Family Payment, wraz z pozostałymi rozwiązaniami, utrzymają wskaźniki na zbliżonym poziomie do scenariuszy uwzględniających wzrost cen lub płac.
Child Benefit w Irlandii
W 2024 roku około 200 tys. dzieci w Irlandii mieszkało w gospodarstwach zagrożonych ubóstwem dochodowym. To niemal 30 tys. więcej niż w 2021 roku. Próg ten oznacza dochód poniżej 60% mediany dochodu rozporządzalnego, po uwzględnieniu wielkości i składu gospodarstwa.
ESRI podtrzymuje, iż najskuteczniejszym sposobem ograniczenia problemu byłoby wprowadzenie dodatkowego poziomu Child Benefit, skierowanego do rodzin o niższych dochodach. Premier Micheál Martin informował we wrześniu o pracach nad takim rozwiązaniem. Rząd chce zapewnić, aby rodziny korzystające z obecnego wsparcia nie straciły finansowo po otrzymaniu nowego świadczenia.
Większe powszechne dopłaty do formalnej opieki nad dziećmi, obejmujące dzieci do etapu senior infants włącznie, obniżą rachunki rodzin korzystających z tych usług. Mogą również ułatwić rodzicom podjęcie pracy lub zwiększenie liczby przepracowanych godzin. To z kolei mogłoby poprawić dochody rodzin i pośrednio ograniczyć ubóstwo.
Warunkiem jest jednak zwiększenie dostępności opieki. Sama dopłata nie rozwiąże problemu rodzica, który nie może znaleźć miejsca dla dziecka. Zdaniem ESRI potrzebne są dalsze działania, aby osiągnąć rządowy cel obniżenia trwałego ubóstwa dzieci do 3% lub mniej.
Świadczenia socjalne w Irlandii
Świadczenie Cost of Disability w wysokości 500 euro rocznie może objąć choćby 238 tys. osób. Będzie jednak dostępne wyłącznie dla pobierających określone długoterminowe świadczenia związane z niepełnosprawnością.
Nowa pomoc pojawia się rok po wycofaniu wcześniejszego Disability Support Grant wynoszącego 400 euro. ESRI ocenia ją pozytywnie, ale podkreśla, iż nie obejmie wszystkich potrzebujących i pozostaje znacznie niższa od dodatkowych kosztów, które ponoszą.
Wcześniejsze badania instytutu wskazywały, iż dodatkowe potrzeby gospodarstw z osobami z niepełnosprawnościami mogą sięgać choćby połowy ich dochodu rozporządzalnego.
ESRI ma również zastrzeżenia do obniżenia podatku węglowego dotyczącego oleju opałowego i gazu do ogrzewania domów oraz rezygnacji z planowanych podwyżek na pozostałą część kadencji rządu. Z rozwiązania korzystają wszystkie gospodarstwa używające tych paliw, niezależnie od dochodów.
Zdaniem badaczy podnosi to koszt pomocy i osłabia zachętę do przechodzenia na mniej emisyjne ogrzewanie wśród osób, które mogą sfinansować taką zmianę. Instytut uważa, iż wsparcie skierowane do gospodarstw o niskich dochodach skuteczniej chroniłoby najbardziej potrzebujących.
Dochody w Irlandii
Łączny wpływ ostatnich siedmiu budżetów również nie oznacza dużej poprawy dla przeciętnego gospodarstwa. Według ESRI dochód rozporządzalny jest średnio o 0,3% niższy, niż byłby, gdyby rozwiązania podatkowe i świadczenia nadążały za wzrostem wynagrodzeń od okresu przed pandemią.
To porównanie z hipotetycznym scenariuszem, a nie informacja o nominalnym spadku dochodów o 0,3%. Najniżej zarabiający zyskali jednak znacząco. ESRI szacuje, iż zmiany od 2020 roku obniżyły ogólny wskaźnik ubóstwa o około dwa punkty procentowe względem wariantu dostosowywania rozwiązań do wzrostu płac.
Irlandzka gospodarka przez cały czas rośnie, wspierana między innymi przez rozwój sektora sztucznej inteligencji, inwestycji i eksportu. ESRI ostrzega jednak, iż pogorszenie sytuacji tej branży mogłoby odbić się na kraju.
Badacze wskazują także na rosnącą zależność finansów publicznych od trudnych do przewidzenia wpływów z podatku od zysków przedsiębiorstw. Jednoczesne zwiększanie wydatków i obniżanie podatków oceniają jako zbyt luźną politykę budżetową. Dlatego zalecają budowanie większych nadwyżek i rezerw, które pomogą utrzymać stabilność finansów państwa podczas przyszłego spowolnienia.
