Ósme tłumaczenie z kolekcji „Feministyczne inspiracje. Nowe przekłady literatury skandynawskiej” od dziś dostępne jest na Wolnych Lekturach. Prezentujemy Bandę z Norrtull – debiutancką powieść szwedzkiej pisarki, Elin Wägner w nowym tłumaczeniu Pauliny Rosińskiej.
Oś fabularną stanowi historia czterech nisko opłacanych pracownic biurowych: Elisabeth (Pegg), Magnhild (Baby), Emmy i Evy, które dzielą dwa wynajęte pokoje przy Norrtullsgatan w Vasastan w Sztokholmie.
Młode, niedoświadczone i kiepsko zarabiające kobiety próbują zdefiniować swoją pozycję we współczesnym im społeczeństwie i na rozwijającym się wielkomiejskim rynku pracy. Każdego dnia muszą walczyć o przetrwanie, radzić sobie z zimnem i głodem w domu, a także z molestowaniem seksualnym w biurze oraz z brakiem akceptacji i niedocenianiem ich profesjonalnych kompetencji ze strony kolegów. Aby uzyskać lepsze wynagrodzenie, niektóre z nich próbują strajkować, co jednak nie poprawia ich sytuacji — wręcz przeciwnie. Mimo tych trudności dziewczęta, marząc o innym życiu, znajdują oparcie w przyjaźni i solidarności. Powieść Wägner stanowi interesujący portret młodych, wrażliwych kobiet, które zderzają się z trudną rzeczywistością wielkiego miasta, dążąc do samowystarczalności i równości. Jak potoczą się losy czterech przyjaciółek? Czy Pegg poradzi sobie z wyzwaniami zawodowymi, jakie stawia przed nią szwedzka stolica, i odnajdzie miłość życia w zimnym Sztokholmie?
Narratorką tej historii jest Elisabeth (notabene tak właśnie brzmi trzecie imię autorki), a tekst ma postać nieregularnie prowadzonego pamiętnika. Syntetyczna, niepozbawiona — mimo poruszanej problematyki — lekkości i humoru forma wskazuje na widoczny już w debiutanckiej publikacji talent literacki Elin Wägner.
Powieść była początkowo wydawana w odcinkach w „Dagens Nyheter”, a pod koniec kwietnia 1908 roku ukazała się w formie książkowej. Tak o Bandzie z Norrtull pisał wówczas recenzent, Ernst Beckman: „W stylu, który pod pozorną niedbałością wpisu do pamiętnika kryje w sobie zręczną kalkulację artystyczną i niezwykle czujną obserwację, opowiedziano tu losy kilku kobiet, jakich nasz drogi Sztokholm ma na sumieniu setki”.
Dzieło szwedzkiej pisarki zostało w 1923 roku przeniesione na ekran kinowy. Reżyserem filmu był Per Lindberg, a w głównych rolach wystąpiły Tora Teje, Inga Tidblad, Renée Björling i Linnéa Hillberg.
Elin Wägner
Była szwedzką pisarką, dziennikarką i działaczką feministyczną, a w latach 1944-1949 należała także do Akademii Szwedzkiej.
Urodziła się w rodzinie inteligenckiej – ojciec był docentem filozofii i dyrektorem szkoły w Lund, natomiast matka pochodziła ze Smålandii, gdzie Elin dorastała i do której chętnie wracała w swojej twórczości.
Wagner karierę dziennikarską rozpoczęła od publikacji w dzienniku „Helsingborgsposten” (1903–1904), a po przeprowadzce do Sztokholmu pracowała dla czasopisma „Idun” (1907–1917) oraz dla dziennika „Dagens Nyheter”. W tym czasie zaangażowała się także w sprawę przyznania szwedzkim kobietom praw wyborczych.
W latach 20. XX wieku związana była z Fogelstagdsgruppen – ugrupowaniem walczącym o edukację kobiet i ich uświadomienie społeczne – w którym pełniła rolę redaktorki naczelnej pisma „Tidevarvet”.
W 1910 roku poślubiła Johana Landquista, szwedzkiego krytyka literackiego i profesora psychologii, z którym rozwiodła się 12 lat później. Po rozstaniu z mężem wróciła do Smålandii i zamieszkała w okolicach Växjö, gdzie pracowała do końca życia.
W 1908 roku zadebiutowała powieścią Banda z Norrtull (szwedz. Norrtullsligan. Elisabeths Krönika), ale sławę zdobyła dopiero 2 lata później, publikując kolejne dzieło pt. Pennskaftet. W późniejszych tekstach rozwijała problematykę związaną z prawami wyborczymi kobiet, pokojem na świecie oraz – wyprzedzając swoją epokę – kwestiami dotyczącymi środowiska naturalnego.
Do najważniejszych dzieł Elin Wägner, oprócz wyżej wymienionych, zaliczyć można następujące teksty: Åsa-Hanna (1918), Silverforsen (1924), Vändkorset (1934), Väckarklocka (1941), Vinden vände bladen (1947) oraz biografię Selmy Lagerlöf (1942-1943) .
Paulina Rosińska
Asystent w Katedrze Skandynawistyki, Wydział Nauk Humanistycznych Uniwersytetu SWPS w Warszawie.
Filolożka szwedzka, literaturoznawczyni, tłumaczka literatury pięknej. Zajmuje się literaturą szwedzką. Interesuje ją również kultura Szwecji, mentalność mieszkańców oraz to, w jaki sposób Szwecja kreuje swój wizerunek i jak jest on odbierany w innych krajach. Przekłada literaturę szwedzką na język polski, tłumaczyła powieści m.in. Henninga Mankella, Stiega Larssona, Carla Johana-Vallgrena i Steve’a Sem-Sandberga.
Na Uniwersytecie SWPS prowadzi zajęcia z zakresu historii literatury szwedzkiej, literatury skandynawskiej w polskich przekładach, przekładu artystycznego i użytkowego, wiedzy o Szwecji, a także z praktycznej nauki języka szwedzkiego oraz konwersatoria tematyczne.
Projekt dofinansowany przez Unię Europejską. Wyrażone poglądy i opinie są jednak wyłącznie poglądami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający dofinansowanie nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
