Wędrowiec

Sędziasąsiadka w rodzinie najstarsza córka, Sonia, wydała wyrok. Z nudną niewiną duszą i listą pretensji wobec kawalerów, nigdy nie wstąpiła na mąż, a po trzydziestu latach stała się zgorzkniałą czarownicą, której serce biło jak żołądek na zgorzel.

Przybuda wyszeptała, a słowo tak się rozprzestrzeniło, iż wiersznik w rogu kuchni zamarł w półzdaniu. Młodsza siostra, Jula pulchna i zawsze z uśmiechem na ustach przytaknęła, mrugając nieodgadnioną zgodą. Matka milczała, ale na twarzy jej widać było, iż nowa synowa nie przypada jej do gustu. Co mogłoby jednak wciągnąć starą, rozżarzoną duszę? Jedyny syn, Tymek, po służbie wojskowej przywiózł ze sobą żonę. Nie mieć ani ojca, ani matki, ani złota w kieszeni tak opisywano jej los. Czy to sierotka z przytułka, czy krewniowa ukryta w czeluściach genealogii, nie było wiadomo. Tymek milczał, żartując, iż matka niedługo wykuje własne bogactwo, a przybuda to jedynie kolejny kłopot w rodzinnej szafie.

Od chwili, gdy Przybuda wniosła swój cień do domu, Varvara Nikiticzna nie zamknęła oka. Przez pół oka drzemła, czekając na pierwszą figlarną niespodziankę, gdy przybude zacznie wędrować po szafkach. Córki szeptały, by matka ukryła cenne rzeczy futra, złoto, wszystko, co w szafie błyszczy. Czyż nie obudzimy się pewnego ranka w domu, który pachnie jedynie tynkiem i kurzem?

Tymek, w ciągu miesiąca, pożerał słowa jak węglowe płomienie: Kogo wciągnąłeś do domu? Gdzie były twoje oczy? Nie ma tu nic, ani skóry, ani twarzy! Ale życie nie czeka, trzeba je przeżyć. Zaczęli więc przyjmować Przybude na stałe.

Dom stał się wierszem: ogród trzydzieści ar, trzy dzikie prosiaczki w zagrodzie, ptaki nie policzalna symfonia skrzydeł. Pracować nie dało się wcale choćby dzień trwał dwukrotnie, nie zdołano by wyrwać z ziemi ani jednego kłosa. Przybuda nie narzekała; piekła, sprzątała, troszczyła się o dziki, gotowała, i próbowała zadowolić teściową. Jedno jednak nie mogło się zgodzić: serce matki nie chciało, choćby cały dom wyłożono złotem.

Pierwszego dnia, wstając z poduszki, Przybuda wypowiedziała, iż chce, by ją wołano imieniem i patronimkiem. Zawołaj mnie SoniaWiktoria, rzekła, a własna matka nie używała już żadnych zdań, jedynie szumiały trzeba coś zrobić. Nie było więc poddaństwa, ale i nie dało się oddać się słodkim słowom. Zolówki (synowe) nie dostawały przywileju, każde zdanie wstawiano w rzędy, a matka czasami musiała przytrzymać rozpraszające się córki, nie z litości dla Przybudy, ale żeby porządek w domu nie rozpadł się na kawałki.

Życie mogło się układać, ale Tymek wędrował po własnych ścieżkach. Który mężczyzna wytrzyma, gdy dwa głosy wędrują przez dzień i noc, krzycząc: Na kogo się ożeniłeś, na kogo się ożeniłeś? a ona wciąga jeszcze jedną przyjaciółkę, co wprowadza chaos i wiry. Zolówki świętowały zwycięstwo: Teraz nienawistna Przybuda posprząta!. Matka milczała, a Przybuda udawała, iż nic nie zaszło, tylko jej oczy stały się małymi, smutnymi źrenicami.

Nagle, jak grzmot w bezchmurnym niebie, dwie wieści: Przybuda spodziewa się dziecka, a Tymek z nią się rozwodzi.

Nie może tak być rzuciła matka na Tymka. Nie poślubiłam jej. Tymek, chociaż mężczyzna, musiał zaakceptować los: Będziesz ojcem, ale nie pozwolę ci zburzyć domu. Zgonę z domu i nie chcę cię widzieć. Szurka (córka Przybudy) zostanie w domu i zostanie matką jedyną.

Po raz pierwszy matka nazwała Przybudę imieniem. Siostry zamarły. Tymek rozjuszony krzyknął, iż to on decyduje, ale matka, ręce w biodrach, rozśmiała się: Jakiś mężczyzna? Ty wciąż w spodniach! Kiedy urodzisz dziecko, wyhodujesz go, nauczysz rozumu, wtedy będziesz mężczyzną.

Matka nie poddawała się słowom, a Tymek stał się jeszcze bardziej zdezorientowany. Uciekł, zostawiając Szurkę samotną. Po pewnym czasie urodziła dziewczynkę, nazwę ją Warią. Matka, dowiedziawszy się, nie wypowiedziała ani słowa, ale w jej oczach jaśniała radość.

Zewnętrznie dom nie zmienił się, ale Tymek zgubił drogę do domu i poczuł się zraniony. Matka, choć też cierpiała, nie okazywała tego. Wnuczka stała się jej ukochaną, otaczała ją prezentami i słodyczami. Szurka jednak nie mogła wybaczyć, iż straciła syna z jej ramion, choć nigdy nie oskarżyła jej słowem.

Minęło dziesięć lat. Siostry wzięły mąż, a w wielkim domu pozostały trzy: matka, Szurka i Waria. Tymek z nową żoną odjechał na północ, a Szurkę zaczął odwiedzać emerytowany żołnierz, starszy od niej, który po rozwodzie zostawił jej mieszkanie, a sam zamieszkał w akademiku. Pracował, dostawał rentę, był poważnym kandydatek na męża. Szurka go polubiła, ale co zrobić? Zabrała go do teściowej?

Wytłumaczyła mu wszystko, poprosiła o wybaczenie i rozstała się. Nie będąc głupcem, przybył przed matkę, mówiąc: Varvaro Nikitična, kocham Szurkę, nie mogę bez niej żyć.

Matka nie drgnęła mięśniem.

Kochasz? rzekła więc zamieszkajcie razem. Po chwili dodała: Warię nie będę podrzucać po mieszkaniach. Tu, w moim domu, po prostu żyjcie.

I tak wszyscy zamieszkali pod jednym dachem. Sąsiedzi szeleszczący językami do upadłego szeptali, iż szalona Nikitična wyrzuciła własnego syna z domu, a Przybuda przyjęła go z uśmiechem. Nikt nie myślał, iż leniwy nie będzie mył kości Varvarze. Ona nie zwracała uwagi na plotki, nie rozmawiała z sąsiadkami, nie opowiadała o młodzieży, trzymała się dumnie i nieprzeniknie. Szurka urodziła Katę. Matka nie potrafiła cieszyć się z wnuczek Co to za wnuczka?, pomyślała, choć w sercu czuła ciepło.

Nagle los uderzył niczym niewidzialny wicher. Szurka poważnie zachorowała. Mąż załamał się, popijał wódki po nocach. Matka, w ciszy, wyjęła wszystkie pieniądze z książeczki i pojechała ze Szurką do Moskwy. Przepisując leki, odwiedzając lekarzy, nie przyniosło to ulgi.

Rankiem Szurka poczuła się trochę lepiej i poprosiła matkę o rosół z kurczaka. Matka, z radością, zrąbała kurę, wyczesała, ugotowała. Gdy podała gorący rosół, Szurka nie mogła go przełknąć; po raz pierwszy od lat łzy wylewały się z jej oczu, a matka, której nigdy nie widziano płaczącą, płakała razem z nią.

Czemu odejdziesz, kiedy cię kochałam? jęknęła. Potem uspokoiła się, otarła łzy i rzekła: Nie martw się o dzieci, nie zginą. Od tego czasu nie wypowiadała już słowa o smutku, siedząc przy Szurce, trzymając ją za rękę, głaszcząc, jakby szukała przebaczenia za wszystkie niewypowiedziane spory.

Kolejne dziesięć lat minęło. Waria wyszła za mąż. Sonia i Jula przyjechały, już starsze, znużone, ale jeszcze niebezpieczne. Żadne z nich nie dostało daremnego dziecka. Zbierała się cała rodzina. Tymek przybył z nową żoną już rozwiedzioną, pijany, patrząc na piękną Warę i ciesząc się, iż ma taką wspaniałą córkę. Gdy usłyszał, iż ich ojciec to nie jego syn, zamglonymi oczami zwrócił się do matki z pretensjami: Dlaczego wpuściłaś obcego mężczyznę? Niech sprząta, niech nie ma tu miejsca. Ja jestem ojcem!.

Matka odpowiedziała: Nie, synu. Nie jesteś ojcem. Jak mały chłopiec w spodniach, nie wyrosłeś jeszcze w mężczyznę.

Tymek nie wytrzymał upokorzenia, spakował rzeczy i wyruszył w nieznane. Waria urodziła syna i nazwała go Aleksanderem, na cześć przybranej ojczyzny. Starą Warę pochowano obok Szurki.

Teraz leżą w rzędzie: synowa i teściowa, a pomiędzy nimi wiosną wyrosła brzoza, której korzenie nie wiadomo skąd się wzięły. Czy to pożegnanie Szurki, czy ostatnie przeprosiny matki, nie zna nikt. Senne echo domu wciąż szepcze: przybuda przybyła znikąd, przynosząc i kłopoty, i nowe życie.