Te kontrowersyjne filmy zostały zakazane

Komedia Larry'ego Charlesa z Sachą Baronem Cohenem w roli fikcyjnego kazachskiego reportera podróżującego po Stanach Zjednoczonych wywołała międzynarodowy skandal. Film wyśmiewał uprzedzenia i stereotypy, a przy okazji przedstawiał Kazachstan w sposób, który nie spodobał się władzom tego kraju. Te ostro krytykowały produkcję, zarzucając jej szkalowanie narodowego wizerunku. Ostatecznie "Borat" został zakazany w prawie wszystkich krajach arabskich (z wyjątkiem Libanu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich, choć tam pokazano mocno ocenzurowaną wersję). Co ciekawe, po latach władze Kazachstanu w pewnym stopniu pogodziły się z tym tytułem, wykorzystując go w kampaniach turystycznych. Very nice.

Dzisiaj dzieło Toda Browninga to absolutna klasyka grozy, ale w latach 30. omal nie zniszczyło mu kariery. Opowieść o cyrkowcach mszczących się na pięknej akrobatce zszokowała publiczność faktem, iż obsadę tworzyli ludzie z realnymi niepełnosprawnościami i deformacjami ciała. Brytyjscy cenzorzy odrzucili film w 1932 roku i podtrzymali ten zakaz dwie dekady później, w 1952 roku. Wobec tego ich rodacy musieli czekać na oficjalną premierę aż do 1963 roku.

Przedstawienie Jezusa jako człowieka targanego wątpliwościami i ziemskimi pragnieniami ściągnęło na Martina Scorsese ogromną falę krytyki. Oburzenie środowisk religijnych doprowadziło do bojkotów kin, a w wielu krajach - m.in. w Grecji, Turcji, RPA, Meksyku, Argentynie, na Filipinach i w Singapurze - nałożono na film oficjalne zakazy lub poddano go cenzurze. W Chile sprawa przerosła samą branżę filmową: zakaz utrzymany w 1997 roku doprowadził do międzynarodowego sporu, a w 2001 roku Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka uznał cenzurę za naruszenie praw człowieka.

Historia Sady Abe, której intensywny związek erotyczny z kochankiem stopniowo przeradza się w obsesję, wyróżnia się dosłownymi scenami seksualnymi, które przekroczyły granice akceptowane przez ówczesną cenzurę. W Japonii przepisy dotyczące obsceniczności uniemożliwiały pokazanie filmu w pierwotnej postaci, dlatego tamtejsza wersja została ocenzurowana. W 1976 roku wszczęto także postępowanie dotyczące obsceniczności w związku z książką zawierającą kadry i scenariusz filmu. Nagisa Oshima został ostatecznie uniewinniony. "Imperium zmysłów" było jednak zakazywane (przynajmniej tymczasowo) także w innych krajach - pierwotnie choćby w USA i w Australii. Natomiast na terenie Europy oficjalny zakaz sądowy wprowadzono jedynie w Belgii - zniesiono go dopiero w 1994 roku.

Legendarny film Stanleya Kubricka, który przeniósł na ekran powieść Anthony'ego Burgessa, tworząc dystopijną opowieść o młodym przestępcy Aleksie i eksperymencie mającym uczynić go niezdolnym do popełniania zła. Film zasłynął z brutalnych scen i niepokojącej estetyki, a po premierze pojawiły się oskarżenia, iż przedstawiona w nim przemoc może inspirować naśladowców. W Wielkiej Brytanii produkcję wycofano z dystrybucji w 1973 roku, ale, co ciekawe, nie na skutek formalnego zakazu cenzury. To sam Kubrick poprosił Warner Bros. o usunięcie filmu z brytyjskich ekranów. Decyzję wiązano z doniesieniami o przestępstwach faktycznie przypominających zachowania bohaterów oraz groźbami kierowanymi pod adresem reżysera i jego rodziny. Film wrócił do brytyjskiej dystrybucji dopiero w 2000 roku. "Mechaniczna pomarańcza" zakazana była też m.in. w Singapurze, Irlandii, Brazylii, Korei Południowej i na Malcie.

Przykład z rodzimego podwórka. Ryszard Bugajski bez upiększeń pokazał bezwzględność aparatu bezpieczeństwa, co po negatywnej ocenie władz skończyło się natychmiastowym zablokowaniem filmu i zabezpieczeniem kopii. "Przesłuchanie" stało się najsłynniejszym polskim „półkownikiem”, krążącym latami wyłącznie na tajnych pokazach i kasetach z drugiego obiegu. Sam Bugajski musiał wyemigrować z kraju, a oficjalna premiera kinowa odbyła się dopiero w grudniu 1989 roku. Z kolei w 1990 roku film został doceniony w Cannes - Krystyna Janda otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki. Zasłużenie, prawda?

Ken Russell wziął na warsztat historię z XVII-wiecznej Francji, gdzie oskarżenia o opętanie w zakonie doprowadziły do spalenia na stosie księdza Urbaina Grandiera. Elementy erotyczne i przemoc obecna w filmie sprawiły, iż brytyjscy cenzorzy wpuścili go do kin dopiero po wycięciu kilku kluczowych minut, a część lokalnych rad miejskich i tak zakazała pokazów. W USA wytwórnia skróciła film o kolejne kilka minut, by wywalczyć kategorię R zamiast X, która ograniczała możliwości dystrybucji. Teraz "Diabły" wróciły na polskie ekrany w wersji najbardziej zbliżonej do pierwotnej wizji reżysera.

Ruggero Deodato nakręcił historię o ekipie dokumentalistów w dżungli w formule found footage bardzo realistycznie. Do tego stopnia, iż musiał potem udowadniać, iż faktycznie nie dopuścił się morderstwa. We Włoszech film skonfiskowano zaledwie dziesięć dni po premierze, a reżyser został oskarżony o obsceniczność. Zakaz dystrybucji zniesiono dopiero w 1984 roku, po kilkuletniej batalii sądowej. W Wielkiej Brytanii produkcja trafiła na listę tzw. video nasties, czyli kaset uznanych za potencjalnie obsceniczne, i została wycofana z legalnego obiegu. Do dystrybucji wróciła w 2001 roku w wersji skróconej. Film zakazywano także m.in. w Australii (tam w 2005 dopuszczono wersję z kategorią R18+), Norwegii, Finlandii, Islandii, Nowej Zelandii, Singapurze i Republice Południowej Afryki.

Debiut fabularny Srđjana Spasojevicia opowiada o byłym aktorze filmów dla dorosłych, który przyjmuje propozycję udziału w tajemniczym projekcie. gwałtownie okazuje się, iż został wciągnięty w produkcję opartą na przemocy, manipulacji i skrajnych nadużyciach. Australijczycy i Nowozelandczycy odmówili przyznania filmowi klasyfikacji, blokując dystrybucję, a w Brazylii sędziowie tymczasowo wstrzymali pokazy. W Hiszpanii sprawa trafiła do prokuratury: sąd zablokował seans na festiwalu w San Sebastián, a dyrektor festiwalu w Sitges usłyszał zarzuty za udostępnianie treści pedofilskich (sprawę ostatecznie umorzono). W Wielkiej Brytanii wpuszczono do kin wyłącznie wersję okrojoną o ponad 4 minuty.

Pier Paolo Pasolini przeniósł prozę de Sade’a do faszystowskich Włoch, używając skrajnych scen jako metafory totalitarnej władzy nad człowiekiem. Efekt? Włoski sąd cofnął zgodę na wyświetlanie filmu zaledwie kilka tygodni po premierze, a producent stanął przed sądem pod zarzutem obsceniczności. W Wielkiej Brytanii komisja BBFC odmówiła klasyfikacji w 1976 roku, a nieocenzurowany pokaz w londyńskim klubie filmowym zakończył się interwencją policji. Pełna wersja trafiła do regularnej dystrybucji dopiero w 2000 roku. Film zakazano również w Australii i Nowej Zelandii. W Australii zakaz zniesiono na krótko w latach 90., po czym przywrócono go w 1998 roku; dopiero w 2010 roku dopuszczono wydanie DVD z dodatkowym materiałem kontekstowym. W Nowej Zelandii film początkowo zakazano w 1976 roku, a nieocenzurowaną wersję wydano dopiero na nośnikach.