SŁODKI ZAPACH SUKCESU. Mali, wielcy chłopcy śnią o potędze

film.org.pl 3 godzin temu

Destylat z sukcesu, wlany do flakonu i zapakowany w uwodzicielski kartonik, zostałby opisany przez sprawnego copywritera w następujący sposób: dla tych, którzy czują się wilkami w stadzie owiec. Upajająca zmysły kombinacja własnych pragnień, pozwala uwolnić skrywane dotąd pokłady narcyzmu. Głębokie nuty egoizmu uciszą skowyt sumienia, a rozkoszny poklask skazanych na naszą łaskę uczyni byt przyjemnie lekkim. Słodki zapach sukcesu.

Słodki niczym grejpfrut, zapach sukcesu czeka na każdego na najwyższej półce w najlepszych perfumeriach. W drodze do nich należy zdeptać każdego, kogo kręgosłup moralny okazał się nazbyt nieugięty.

Po jeden z egzemplarzy zmierza agent prasowy Sidney Falco. To właśnie jego losy śledzimy w obrazie Alexandera Mackendricka. To nowojorczyk wyzbyty naiwnych wyobrażeń na temat reguł rządzących światem. Frazę Thomasa Hobbesa ma wytatuowaną na kościach i żadnej innej myśli z większym przekonaniem nie wciela w życie: społeczeństwo to wojna wszystkich przeciw wszystkim.

Sidney widzi w innych tylko szczebel, po którym może wspiąć się wyżej w łańcuchu pokarmowym. Jest idealnym przykładem okazu, który zaadaptował się do przetrwania w miejskiej dżungli. Potrafi tłamsić słabszych, przechytrzać równych sobie i zdobywać uznanie silniejszych. To ponowoczesny człowiek zrodzony z kapitalizmu. W jego logice ludzie to dwunożne zasoby lub dostarczyciele usług.

Akcja filmu ma miejsce w czasach wszechwładzy prasy. Jeden artykuł, nierzadko zdanie w kolumnie wziętego felietonisty, jest w stanie wynieść kogoś do panteonu albo skazać na infamię. Śledzony przez widza dramat rozgrywa się pomiędzy trzema postaciami.

Wspomniany Sidney Falco popadł w niełaski niejakiego J.J. Hunseckera, którego pióro jest niczym królewskie berło. Falco zawiódł, bo nie zdołał poróżnić siostry Hunseckera, Susan, z jej ukochanym jazzmanem. Po porażce Sidney, aby się zrehabilitować, będzie musiał oczernić i pomówić chłopaka Susan o branie narkotyków i sympatię do komunistów. Czym ma dać pretekst swojemu zleceniodawcy, aby ten mógł żądać od siostry zerwania kontaktu z ukochanym.

W tym celu Falco spróbuje zaszantażować innego felietonistę w towarzystwie jego żony, aby ten popełnił paszkwil na grajka. Felietonista ma sporo za uszami, bo chciał zaciągnąć podstępem znajomą Falco do łóżka. Oferta brzmi: milczenie za artykuł. Jednak pisarz zdobędzie się na rzadko spotykaną w świecie filmu uczciwość. Woli przyznać się do winy, niż iść z Falco na układ. To wprawi naszego bohatera w osłupienie, wręcz w szok poznawczy, iż ktoś może wybrać ryzykowną ścieżkę bolesnej prawdy.

Z wcześniejszych doświadczeń Falco wyniósł lekcję, iż człowiek bogaci się na kłamstwie. Rozchwianie nie potrwa długo, Sidney dostrzega w restauracji kolejną okazję. Pewien oślizgły dziennikarz wodzi wzrokiem za kobietami w wieczorowych sukniach. Bohater w locie zauważa okazję do barteru. Obiecuje upojną noc ze swoją koleżanką – tą samą, która była nagabywana wcześniej – w zamian za pamflet na jazzmana. Interes zostaje ubity. Osoba, która szukała schronienia u Sidneya, zostaje sprzedana jak plasterki szynki.

Ale skąd całe zamieszanie? Dlaczego Hunsecker, ten sam, o którego względy zabiega połowa Nowego Jorku, a druga połowa boi się zajść mu za skórę, robi wszystko, aby nie odeszła od niego siostra? Należy dodać, iż chce się ona związać z pierwszoligową partią, dobrze rokującym muzykiem, szczerze w niej zakochanym.

Dlatego, iż Susan jest jedyną osobą na całym świecie, która nie widzi w nim korzyści lub zagrożenia, a człowieka. Dla J.J. Hunseckera, którego potęga żywi się skandalami i kłamstwami, Susan jest lustrem, w którego odbiciu może dostrzec resztki człowieczeństwa. Tylko ją darzy wyższymi uczuciami, co zdradza portret siostry na jego biurku. Kiedy wystukuje na maszynie do pisania kolejny zakłamany tekst, może spojrzeć na fotografię Susan i powiedzieć sobie, iż wszystko, co robi, czyni dla niej. To pozwala mu się rozgrzeszyć z obranej do zdobywania władzy ścieżki po trupach.

Mniej lub bardziej J.J. Hunsecker jest świadom, iż gdy straci siostrę, jego istnienie będzie puste. Bez niej jego władza byłaby wyłącznie negatywna – czysta siła, która nie ma innego powodu do trwania niż podtrzymywanie i zwiększanie własnej omnipotencji. Desperacka próba uwiązania przy sobie siostry jest lękiem przed pustką noszoną przez jego postać.

Stoi nad otchłanią, zwiedziony do jej krawędzi przez niepohamowane impulsy. Od spojrzenia w dół powstrzymuje go wiara, iż nie czyni tego z samolubnych pobudek. Jego postać stale ucieka od własnej małości, wytkniętej przez chłopaka Susan, który nazwie go narodową hańbą. Snop prawdy, który wtedy na niego pada, rozjusza go niczym czerwona płachta byka. Zleca on posłusznym sobie gliniarzom skatować chłopaka.

Susan jest najtragiczniejszą postacią w całej historii. Jej uczciwość jest dla otoczenia dowodem niedojrzałości. Jest rozdarta pomiędzy miłością do Steve’a a uczuciami do brata, który jest dla niej autorytetem i opiekunem. W wyniku jego intryg oraz Sidneya Falco targnie się na własne życie. Na końcu, w odruchu każdego organizmu walczącego o przetrwanie, przysposobi kłamstwo, ale wykorzysta je do odkrycia prawdy. Dowie się, iż odpowiedzialny za pobyt Steve’a w szpitalu jest jej brat.

Symbolem władzy brata nad siostrą jest sprezentowane przez niego futro. Filigranowa Susan sprawia wrażenie, iż lada moment runie, przygnieciona jego ciężarem. Futro jest ekwiwalentem jego ramion, które oddzielają ją od świata. Trzyma ją blisko ziemi, brudnych chodników wielkiego miasta. Zarazem jest wyrazem nadziei Hunseckera, iż zdoła zniewolić siostrę synekurami, które płyną z jego władzy. Kiedy w jednej z ostatnich scen filmu widzimy Susan ubraną w zwykły płaszcz, wiemy, iż J.J. stracił nad nią kontrolę.

Prawdziwym antagonistą w filmie jest męskie ego. Nigdy niezaspokojone, pragnie anektować niepodległe przestrzenie. Jego ofiarą padają kobiece bohaterki, sprowadzone do roli waluty w przetargu. Dobrym tego przykładem jest sekretarka Sidneya Falco, którą poniewiera, gdy plany nie idą po jego myśli. Próżność dostojnych mężczyzn w garniturach sprowadza czwartą władzę do roli maczety. Ujarzmiają nią rzeczywistość, podporządkowując ją własnym, niskim pobudkom.

Artykuły w gazetach nie służą do poszukiwania prawdy. Należy zapomnieć o wizji prasy jako strażnika demokracji i wyższych wartości. Zadrukowane strony to pole bitwy, a nie miejsce ścierania się idei. Władza nad rządem dusz przyznaje prawo ludziom pokroju J.J. Hunseckera do myślenia, iż to oni rozstrzygają, co jest etyczne. Nie zaskakuje, iż często werdykt dyktuje ich urażona duma.

Nowy Jork zaklęty na monochromatycznej taśmie filmowej to przykład triumfu darwinizmu społecznego. Podstawowym budulcem w relacjach między ludźmi jest kłamstwo. To świat spoconych facecików, którzy śnią mokre sny o dominacji. Posługują się i rozumieją wyłącznie argument siły. Dla nich zawsze świat będzie za mały. Po obejrzeniu Słodkiego zapachu sukcesu żaden widz nie zapomni, iż przyszło mu żyć na najbrutalniejszym ze światów.

Idź do oryginalnego materiału