[Recenzja] Irreversible Entanglements - "Future Present Past" (2026)

Zaangażowany społecznie kwintet Irreversible Entanglements istnieje już od dekady. Swój pierwszy wspólny koncert muzycy dali podczas wydarzenia Musicians Against Police Brutality, zorganizowanego w ramach protestu po jednym z zabójstw dokonanych przez amerykańską policję. Premiera najnowszego, piątego albumu grupy - drugiego dla legendarnej jazzowej wytwórni Impulse! - zbiegła się natomiast z wielkimi protestami przeciwko Trumpowi i jego chaotycznej, opresyjnej polityce; vide brutalność ICE czy agresja na Iran. Twórczość Irreversible Entanglements, której istotną cechą od zawsze był sprzeciw wobec tyranii, to idealna muzyka na dzisiejsze czasy.

Nagrany w kultowym Van Gelder Studio album "Future Present Past", pomimo buntowniczego nastroju w warstwie lirycznej nie przynosi radykalnej rewolucji muzycznej. Zaangażowanej poezji Camae "Moor Mother" Ayewy wciąż towarzyszy oscylujący wokół jazzu free akompaniament saksofonisty Keira Neuringera, trębacza Aquilesa Navarro, basisty Luke'a Stewarta oraz perkusisty Tchesera Holmesa. Choć tym razem na pierwszy plan wybijają się polirytmiczne, nawiązujące do afrykańskiego dziedzictwa perkusjonalia, na których grają wszyscy muzycy. W utworach stanowiących klamrę płyty, "Juntos vencemos" i "We Overcome", całkowicie dominują warstwę instrumentalną, nie licząc nastrojowych wejść rogu oraz wokali - typowej dla Ayewy deklamacji w tym pierwszym, a także gościnnego śpiewu Halado Negro w obu. Mocno perkusyjnymi nagraniami są też miniatura "Hold On" oraz bardziej rozbudowany, swobodny "The Spirit Moves". W tym ostatnim, najciekawszym na płycie, oprócz narracji Moor Mother słychać też hipnotyczną partię kalimby oraz wstawki saksofonu, a kulminacyjnej solówce Neuringera towarzyszy ostinato Stewarta.

Pozostałe sześć utworów jest już bogatsze instrumentalnie. I jest to całkiem różnorodny materiał. Wydany wcześniej jako singiel "Don't Lose Your Head" pokazuje najbardziej przystępne, quasi-piosenkowe oblicze Irreversible Entanglements. Uwagę zwracają wyraźne wpływy brazylijskie i bliski rapu wokal Ayewy, uzupełniany chwytliwymi chórkami Motherboard. Podobny, bardzo melodyjny, charakter ma również "We Know". Z kolei "Vibrate Higher" i "Panamanian Fight Song" to już bardziej nastrojowe, wręcz oniryczne nagrania, wzbogacone dźwiękami syntezatora, całkiem udanie uzupełniającymi jazzujące solówki dęciaków oraz transową sekcję rytmiczną. Na płycie znalazły się też bardziej ekspresyjne "Keep Going" i "The Messenger". W pierwszym pojawiają się zdecydowanie freejazzowe solówki saksofonu, natomiast w drugim już wszyscy instrumentaliści wdają się w zgiełkliwą improwizację. W drugiej połowie utworu ustępuje ona jednak bardziej klimatycznemu graniu z wyeksponowanymi perkusjonaliami. Wraz z następującym po nim "The Spirit Moves" jest to szczytowy moment albumu. Nie żebym pozostałym utworom mógł coś zarzucić.

Choć Irreversible Entanglements od dekady eksploruje - muzycznie i lirycznie - te same rejony, to kolejne albumy trzymają wciąż ten sam, wysoki poziom. "Future Present Past", podobnie jak wcześniejsze wydawnictwa kwintetu, powinien zainteresować miłośników jazzu z okolic Sun Ra, Dona Cherry'ego czy Art Ensemble of Chicago, ale też wielbicieli afrofuturyzmu czy słuchaczy zaangażowanego społecznie i politycznie hip-hopu.