Kundel – recenzja książki. Czy możemy w pełni ufać protagoniście?

popkulturowcy.pl 2 godzin temu

Wojna zmienia ludzi. To zdanie powtarzano już wielokrotnie, ale chyba nigdy nie traci ono swojego znaczenia. W obliczu strachu i przemocy człowiek bardzo gwałtownie zaczyna przekraczać granice, których wcześniej choćby nie byłby w stanie sobie wyobrazić.

Problem polega jednak na tym, iż zło rzadko pojawia się nagle. Znacznie częściej przychodzi małymi krokami, wraz z przekonaniem, iż przecież „nie było innego wyjścia”.

Na tym właśnie opiera się Kundel Krzysztofa Papiernika. To kryminał noir osadzony w okupowanej Łodzi, ale sama zagadka kryminalna jest tutaj tylko początkiem znacznie większej historii. Autor wykorzystuje śledztwo prowadzone przez Alberta Dannera, aby opowiedzieć o człowieku próbującym odnaleźć się w świecie, w którym dawne zasady przestały obowiązywać. To opowieść o winie, utracie tożsamości i próbie zachowania resztek człowieczeństwa w rzeczywistości stworzonej przez przemoc.

Akcja powieści rozgrywa się w Łodzi roku 1942 – mieście, które Papiernik pokazuje zupełnie inaczej niż klasyczne historyczne opracowania. Nie jest to jedynie miejsce, w którym rozgrywają się kolejne wydarzenia. Łódź żyje własnym rytmem. Jest duszna i brudna. Kamienice, podwórka, fabryki oraz ulice tworzą atmosferę ciągłego zagrożenia. Autor bardzo dobrze wykorzystuje przestrzeń miasta, pokazując rozpad dawnej wielokulturowej Łodzi i świat, w którym sąsiedzi z dnia na dzień mogą stać się dla siebie obcymi ludźmi.

Najważniejszą postacią tej historii pozostaje jednak Albert Danner. Były polski policjant, który po wybuchu wojny pracuje dla niemieckiego aparatu okupacyjnego, jest bohaterem wyjątkowo trudnym do jednoznacznej oceny. Nie sposób nazwać go klasycznym protagonistą, któremu czytelnik bez wahania kibicuje. Danner jest człowiekiem zawieszonym pomiędzy dwoma światami. Dla Polaków jest zdrajcą, dla Niemców nigdy nie będzie w pełni jednym z nich. Papiernik pokazuje go jako człowieka złamanego, który próbuje przetrwać, jednocześnie coraz bardziej tracąc kontrolę nad własnym życiem.

Ciekawym zabiegiem jest uczynienie z Dannera narratora, któremu nie można do końca zaufać. Uzależnienie od Pervitinu i Eukodalu sprawia, iż granica między rzeczywistością a halucynacją zaczyna się zacierać. W pewnym momencie czytelnik przestaje być pewien, czy obserwuje prawdziwe wydarzenia, czy jedynie obraz świata przefiltrowany przez zmęczony i uzależniony umysł bohatera. Dzięki temu Kundel zyskuje dodatkowy wymiar psychologiczny, a samo śledztwo staje się mniej ważne niż pytanie o to, co dzieje się w głowie Dannera.

Papiernik bardzo dobrze wykorzystuje również konwencję noir. To gatunek, który od zawsze opowiadał o ludziach zagubionych i samotnych. Bohaterach uwikłanych w rzeczywistość bez prostych rozwiązań. W przypadku Kundla pasuje on idealnie. Okupowana Łódź sama w sobie przypomina świat wyjęty z klasycznego noir – pełen korupcji, przemocy, strachu i moralnej szarości.

Dużą zaletą książki jest również sposób, w jaki autor pokazuje zło. Nie znajdziemy tutaj prostego podziału na bohaterów dobrych i złych. Papiernik bardziej interesuje się tym, jak zwykli ludzie zaczynają funkcjonować w systemie opartym na przemocy. Pokazuje, iż największe tragedie często nie wynikają wyłącznie z fanatyzmu. Częściej z obojętności i stopniowego przyzwyczajania się do rzeczy, które wcześniej wydawały się niemożliwe.

Krzysztof Papiernik stworzył bardzo udaną historię. Kundel nie jest tylko kryminałem, to przede wszystkim opowieścią o człowieku próbującym odnaleźć własne miejsce w świecie, który odebrał mu możliwość prostych wyborów. To książka ciężka, momentami niewygodna, ale właśnie dzięki temu tak interesująca. To nie tylko kolejna kryminał. To refleksja nad tym, jak łatwo człowiek może zgubić samego siebie.

Autor: Krzysztof Papiernik
Wydawca: Wydawnictwo Muza S.A.
Premiera: 29 kwietnia 2026 r.
Oprawa: miękka
Stron: 480
Cena katalogowa: 54,90 zł