Konferencja „Archiwum, ekspozycja, awatar. Czym są współczesne muzea literackie?”

Zdjęcie: Baner konferencji Archiwum, ekspozycja, awatar. Czym są współczesne muzea literackie?

Muzeum Narodowe w Lublinie oraz Instytut Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego zapraszają do udziału w konferencji „Archiwum, ekspozycja, awatar. Czym są współczesne muzea literackie?”, która odbędzie się 5 i 6 października 2026 w Muzeum Narodowym w Lublinie oraz w Muzeum Józefa Czechowicza. Seminarium będzie towarzyszyła prezentacja zbiorów archiwalnych przygotowana przez Muzeum Józefa Czechowicza.

Współcześnie gwałtownym zmianom ulegają praktyki literackie i procesy twórcze: przyrasta literatura tworzona cyfrowo, ale też dokumentacja życia twórców i życia literackiego; rozrastają się literackie archiwa dźwiękowe. W jaki sposób muzea reagują na te przemiany. Czy zmienia się rola instytucji i ich modus operandi? Muzea literackie rzadko stanowią przedmiot szczególnego namysłu – zarówno literaturoznawczego, jak i muzeologicznego. Znacznie częściej pisze się o archiwach literackich, nie podejmując problemów, jakie stwarza ich usytuowanie w konkretnej instytucji muzealnej. Znamienne również, iż muzea jako takie są częstym przedmiotem współczesnych badań (np. w kontekście badań pamięci czy antropologii rzeczy), jednak nie są w nich problematyzowane muzea literackie jako odrębne pole do namysłu. Mamy nadzieję, iż konferencja pozwoli wyodrębnić muzeum literackie jako zjawisko osobne i szczególne na mapie muzeów innych typów, a także zmapować problemy współczesnych muzeów literackich.

Program konferencji

5 października 2026
Muzeum Narodowe w Lublinie, Galeria Malarstwa Polskiego XIX i XX Wieku

11.00–12.30 – Otwarcie konferencji – dr hab. Katarzyna Mieczkowska, dyrektor Muzeum Narodowego w Lublinie

„Gorączka archiwów literackich”

• Pisarze w muzeum – Małgorzata Wichowska (Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie),
• Mieszkanie/Muzeum: Kazimiera Iłłakowiczówna i Jan Komolka – Lucyna Leśniewska (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu),
• Stawisko. Muzeum biograczne czy muzeum literatury? – Robert Papieski (Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku),

12.45–14.15 – Muzeum literackie jako instytucja zarządzająca dziedzictwem literackim

• Co muzeum może zrobić dla literatury? – Maryla Śledzianowska (Muzeum Andrzeja Struga, oddział Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie),
• „Był dom, był las, trochę zwierząt – a poza tym już tylko psychologia”. Jak w Muzeum im. Nałkowskich wykorzystujemy potencjał nie tylko literacki – Agata Sobczak (Muzeum Zoi i Wacława Nałkowskich w Wołominie),
• Wątki literackie na wystawie stałej Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej – Marcin Gapski (Muzeum Narodowe w Lublinie),

14.15–15.45 – przerwa
15.45–16.45 – Muzeum literackie w czasach literatury elektronicznej (cyfrowej) oraz digitalizacji

• Udostępnianie i archiwizacja literatury elektronicznej – między muzeum, archiwum, czytelnią a encyklopedią – Paulina Chorzewska (Uniwersytet Łódzki), Agnieszka Przybyszewska (Uniwersytet Łódzki),

17.00–18.30 – Domy-muzea literackie. Dyskusja wokół książki Sary Herczyńskiej „Oddamawianie. Praktyki muzealne wobec przestrzeni domowych” – Sara Herczyńska, Katarzyna Kowalewska, Aleksander Wójtowicz

6 października 2026
Muzeum Józefa Czechowicza w Lublinie, ul. Złota 3

11.00–12.30 – Co poza ekspozycją? Edukacyjne i kulturalne aspekty działalności

• Małe muzea. Kolekcje literackie (i literatury) – Longin Graczyk (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy),
• Muzeum literackie jako pracownia: ekspozycja, edukacja i (re)mobilizacja procesu twórczego – Karina Jarzyńska (Uniwersytet Jagielloński),
• Poza gablotą. Edukacyjne i kulturalne praktyki muzeum literackiego na przykładzie Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli – Anna Spólna (Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli, Uniwersytet Radomski), Katarzyna Gaczyńska (Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli, IBL PAN),

12.45–13.45 – Książka jako obiekt artystyczny

• Rzecz do rzeczy. Przypadek wystawy „Nowe wyrazy. Konteksty wizualne współczesnych książek poetyckich” w Muzeum Literatury w Warszawie – Natalia Malek (Muzeum im. Adama Mickiewicza w Warszawie),
• Awatary z pogranicza muzeum literackiego, czyli artystyczne materializacje tekstów literackich w ich pojedynczości – Przemysław Owczarek (Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi)

13.45–15.00 – przerwa obiadowa
15.00–16.30 – Jak „wystawiać” literaturę?

• Zobaczyć literaturę – Joanna Maj (Uniwersytet Wrocławski)
• Literatura jako eksponat? – Agnieszka Karpowicz (Uniwersytet Warszawski)
• Muzea literackie – nowe (i stare) perspektywy – Aleksander Wójtowicz (UMCS, Muzeum Józefa Czechowicza)

---

Konferencja „Archiwum, ekspozycja, awatar. Czym są współczesne muzea literackie?”

5 października 2026, Muzeum Narodowe w Lublinie, Galeria Malarstwa Polskiego XIX i XX Wieku
6 października 2026, Muzeum Józefa Czechowicza (ul. Złota 3).