Biografia człowieka, który szukał zrabowanych skarbów

Zdjęcie: Biografia człowieka, który szukał zrabowanych skarbów

W czasie II wojny światowej Polska utraciła ponad 500 tys. dzieł sztuki. Kluczową rolę w ich odszukaniu i odzyskaniu odegrał Karol Estreicher. O kulisach jego działań, składających się na jedno z największych śledztw w historii polskiej kultury, opowiada biografia napisana przez Artura Wójcika i Tomasza Siewierskiego.

W czasie II wojny światowej Karol Estreicher skrupulatnie dokumentował niemieckie grabieże. Po kapitulacji III Rzeszy tropił zrabowane dobra i wywalczył powrót do kraju bezcennych skarbów, na czele z Ołtarzem Wita Stwosza z krakowskiej Bazyliki Mariackiej. O jego zabezpieczenie Karol Estreicher zabiegał jeszcze przed wojną, niestety wówczas nieskutecznie – stwierdza Tomasz Siewierski.

– Dzięki staraniom jego i Adama Bochnaka, ołtarz został spławiony barką po Wiśle do Sandomierza, gdzie miał przetrwać wojnę. Niestety Niemcy bardzo gwałtownie go odnaleźli. To jednak dało Estreicherowi determinację na resztę lat wojny, aby w przyszłości ten ołtarz odzyskać – mówi.

Dzięki Karolowi Estreicherowi udało się też odnaleźć obrazy z kolekcji Czartoryskich, m.in. „Damę z gronostajem” Leonarda da Vinci oraz „Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem” Rembrandta.

Autorzy biografii Karola Estreichera zwracają jednak uwagę, iż choć w powszechnej świadomości zapisał się jako obrońca narodowego dziedzictwa, był to człowiek o trudnym charakterze.

– Był szalenie wybuchowym i despotycznym facetem. Miał duży upór, który pomagał mu osiągać konkretne cele, ale był mocno irytujący na przykład dla amerykańskich partnerów, z którymi Estreicher pracował nad przywróceniem straconych dzieł sztuki – wyjaśnia Tomasz Siewierski.

Piotr Juchowski z Delegatury IPN w Kielcach zaznacza, iż zasługi Karola Estreichera warto podkreślać szczególnie w kontekście zbliżającego się Święta Niepodległości.

– 11 listopada będziemy rozmawiać o ojcach niepodległości, o wybitnych wojskowych, ale wydaje mi się, iż umyka nam pamięć o ludziach kultury. A przecież sam Estreicher pisał, iż nie ma narodu bez kultury. Mogą być narody bez państwa, mogą być narody bez języków, ale nie ma narodów bez kultury – mówi.

O Karolu Estreicherze i jego osiągnięciach dyskutowali w środę (4 listopada) uczestnicy spotkania z Tomaszem Siewierskim w Centrum Edukacyjnym IPN Przystanek Historia w Kielcach.

Radio Kielce o zrabowanych zabytkach emitowało serie słuchowisk pod tytułem: Na tropie zaginionych skarbów.