Po ośmiu dekadach ciszy jego muzyka znów zabrzmi w sercu polskiej historii. Już 14 marca 2026 roku o godzinie 18:00 w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego na Wawelu odbędzie się wyjątkowy koncert inaugurujący cykl wydarzeń poświęconych Janowi Karolowi Fydzie – wybitnemu, przedwojennemu kompozytorowi, którego twórczość przez lata pozostawała w całkowitym zapomnieniu. To także symboliczne otwarcie jubileuszowego roku 10-lecia krakowskiej OR_KIESTRY, która od trzech lat przywraca jego dzieła polskim estradom.
Nuty ukryte na strychu i ocalone za… bimber
Historia Jana Karola Fydy brzmi jak gotowy scenariusz filmowy. Urodzony w 1890 roku kompozytor był kapelmistrzem Armii Hallera, autorem Poloneza na Zaślubiny Polski z Morzem, wykonanego podczas państwowych uroczystości w Pucku. Przed I wojną światową austriacka prasa ochrzciła go mianem „Straussa Wschodu”. Jego karierę brutalnie przerwała II wojna światowa. W 1944 roku zginął w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Po wojnie został niemal całkowicie zapomniany.
Jego twórczość przetrwała tylko dzięki niezwykłej determinacji wdowy po kompozytorze, która uratowała rękopisy przed spaleniem przez Sowietów podczas wyzwalania Sądecczyzny. Jak głosi rodzinna legenda – zrobiła to w zamian za… bimber. Nuty trafiły na strych i przez blisko 80 lat nikt do nich nie zaglądał.
Przypadek, który zmienił historię muzyki
Powrót twórczości Fydy na sceny koncertowe zaczął się w sposób całkowicie nieoczekiwany. Dyrygentka i założycielka OR_KIESTRY, Justyna Zawiślan, prowadziła badania terenowe do pracy magisterskiej z hydrogeologii w okolicach Słowikowej. Podczas jednej z wizyt została zaproszona na chwilę odpoczynku przez wnuków kompozytora.
– Mój tata, który pomagał mi w badaniach, wspomniał, iż prowadzę orkiestrę. Wtedy gospodarze wyznali, iż ich dziadek również był muzykiem i mają po nim nuty oraz XIX-wieczne skrzypce – wspomina Justyna Zawiślan. – Gdy zobaczyłam rękopisy i poznałam historię człowieka, który pisał muzykę na Zaślubiny Polski z Morzem, a potem zginął w obozie, wiedziałam, iż te dźwięki nie mogą dłużej milczeć. To ujęcie wody doprowadziło mnie do ujęcia historii, która na zawsze zmieniła moją drogę artystyczną.
Dekada pasji i misji OR_KIESTRY
Dla OR_KIESTRY rok 2026 ma wymiar szczególny. Zespół, który zaczynał jako oddolna inicjatywa grupy przyjaciół, dziś liczy blisko 100 artystów i współpracuje z najważniejszymi instytucjami kultury w kraju, m.in. z Muzeum Pałacu w Wilanowie, Filharmonią Krakowską i Archiwum PAN w Warszawie.
Cykl koncertów twórczości Jana Karola Fydy na Wawelu będzie najważniejszym punktem obchodów 10-lecia zespołu, tworzonego przez młodych profesjonalistów – studentów i absolwentów uczelni artystycznych.
Muzyka narodowa w sercu Królestwa
W programie marcowego koncertu znajdą się dzieła o wyjątkowym znaczeniu historycznym, w tym zrekonstruowany Marsz żałobny na śmierć Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz salonowe walce z epoki największej świetności Krynicy i międzywojennej Polski.
Wszystkie kompozycje zostały opracowane orkiestrowo przez Justynę Zawiślan bezpośrednio z rękopisów, które Fundacja Południe oficjalnie udostępniła Archiwum Polskiej Akademii Nauk. Wydarzeniu na Wawelu towarzyszyć będzie także premiera publikacji historyczno-dokumentalnej poświęconej kompozytorowi, jego losom i niezwykłemu odkryciu jego twórczości.
Kiedy i gdzie zabrzmią zapomniane nuty
Koncert odbędzie się 14 marca 2026 roku o godzinie 18:00 w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego na Wawelu. Wystąpi OR_KIESTRA pod batutą Justyny Zawiślan. Bilety będą dostępne niedługo na stronie wawel.krakow.pl.
To będzie wieczór, który zapisze się w historii polskiej kultury. Po 80 latach ciszy muzyka Jana Karola Fydy wraca tam, gdzie jej miejsce – do narodowego serca Polski.
