Przejazdy zabytkowymi pojazdami, spacery śladami architektury, murali i neonów, zwiedzanie schronów, wycieczki rowerowe, warsztaty, wystawy oraz rodzinne gry terenowe – 19 i 20 września Nowa Huta ponownie staje się wielką przestrzenią odkrywania lokalnej historii. Tegoroczna edycja „Zajrzyj do Huty” obejmuje kilkadziesiąt wydarzeń przygotowanych przez muzealników, przewodników, organizacje społeczne, instytucje kultury i mieszkańców.
„Zajrzyj do Huty” to przedsięwzięcie, które od kilkunastu lat zajmuje stałe miejsce w kalendarzu krakowskich wydarzeń kulturalnych. Organizatorem projektu jest Muzeum Nowej Huty – oddział Muzeum Krakowa. Do współpracy zapraszane są instytucje działające na terenie dzielnicy, lokalni przedsiębiorcy, społecznicy oraz mieszkańcy, którzy chcą opowiedzieć o swojej małej ojczyźnie.
Program pokazuje Nową Hutę znacznie szerzej niż tylko przez pryzmat socrealistycznej architektury i historii kombinatu. Uczestnicy poznają dawne wsie, schrony z okresu zimnej wojny, tereny zielone, lokalne środowisko artystyczne oraz mniej znane historie Czyżyn, Mogiły, Krzesławic, Mistrzejowic i Wróżenic.
Sobota pełna spacerów i wycieczek
Sobotni program rozpoczyna się już o godz. 9.00. Do godz. 14.00 będzie można zajrzeć do Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej na os. Zgody 18. Zwiedzający zobaczą pracownie, sale wyposażone w specjalistyczny sprzęt, szkolną Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą i pojazdy pożarnicze. Zaplanowano również praktyczne zajęcia z udzielania pierwszej pomocy.
Od godz. 9.00 do 12.00 Filia nr 48 Biblioteki Kraków na os. Bohaterów Września 26 zaprosi do udziału w wielkoformatowej grze poświęconej historii i kulturze Nowej Huty. Z kolei w Filii „Teatralnej” na os. Teatralnym będzie można zobaczyć wystawę archiwalnych fotografii terenów, na których później powstała dzielnica.
O godz. 9.30 z parkingu obok Podziemnej Nowej Huty na os. Szkolnym 37 wyruszy wycieczka zabytkowym „Ogórkiem”. Jej trasa poprowadzi przez najważniejsze miejsca nowohuckiej architektury: Centrum Administracyjne dawnej Huty im. Lenina, Teatr Ludowy, kościół Arka Pana oraz Aleję Róż. Udział kosztuje 30 zł, a liczba miejsc jest ograniczona do 50.
O godz. 10.00 rozpocznie się spacer po kościele Arka Pana. Uczestnicy poznają historię budowy świątyni, walki o nowohucki krzyż, symbolikę architektury oraz opowieść o kamieniu z Księżyca.
Równocześnie z Cafe NOWA Księgarnia wyruszy spacer śladami nowohuckich fontann, a spod os. Willowego 30 – półdniowa, około 28-kilometrowa wycieczka rowerowa na Przylasek Rusiecki. Trasa poprowadzi przez najstarszą część Nowej Huty, Mogiłę, okolice stadionu Hutnika, tereny przy trasie S7, Branice oraz Pleszów.
Od drewnianej Mogiły do nowohuckich neonów
O godz. 11.00 rozpocznie się spacer „Nowa Huta mniej znana – kapliczki i drewniane domy w Mogile”. Trasa poprowadzi przez zabudowania przy ulicach Klasztornej, Bardosa i Powiatowej. Uczestnicy zobaczą zabytkowe kapliczki, nieliczne zachowane drewniane domy, Dom Młynarza z 1870 roku oraz okolice drewnianego kościoła św. Bartłomieja.
Na os. Tysiąclecia rozpocznie się natomiast bezpłatna wycieczka poświęcona mniej znanej historii osiedli Złotego Wieku i Tysiąclecia. W programie znalazł się również spacer pokazujący zieloną stronę Nowej Huty – osiedlowe wnętrza, parkowe aleje i tereny przyrodnicze zaprojektowane jako integralna część miasta.
Rodziny z dziećmi będą mogły wziąć udział w warsztatach „Pan Dynia przedstawia Nową Hutę” w Filii „Teatralnej” Biblioteki Kraków. Uczestnicy poznają najważniejsze zabytki dzielnicy, rozwiążą quiz i przygotują własną pocztówkę, kolaż lub ilustrację.
W Podziemnej Nowej Hucie odbędą się natomiast warsztaty „Z żółwiem i wiewiórką o bezpieczeństwie”. Zajęcia będą połączone ze zwiedzaniem wystawy „Schrony w Nowej Hucie – dziedzictwo zimnej wojny”.
Zabytkowymi pojazdami do dawnego kombinatu
W sobotę będzie można przejechać się zabytkowymi pojazdami: Fiatem 125p, Fiatem 126p, Ładą, Nysą, UAZ-em, Żukiem lub Autosanem H9. Przejazdy zostaną połączone ze zwiedzaniem reprezentacyjnego budynku Centrum Administracyjnego dawnej Huty im. Lenina.
Uczestnicy zobaczą sale konferencyjne, marmurowe klatki schodowe, dawne gabinety dyrektorskie, skarbiec oraz schron dowodzenia. Przejazdy rozpoczną się przed Podziemną Nową Hutą na os. Szkolnym 37.
O godz. 14.30 zaplanowano zwiedzanie walcowni zimnej lub walcowni gorącej w krakowskim oddziale ArcelorMittal Poland. Uczestnicy muszą być pełnoletni, mieć długie spodnie oraz pełne obuwie na płaskiej podeszwie. Na terenie zakładu obowiązuje całkowity zakaz fotografowania.
O tej samej godzinie wyruszy kolejna wycieczka zabytkowym „Ogórkiem”, tym razem prowadząca szlakiem nowohuckiej opozycji. Jej uczestnicy odwiedzą Centrum Administracyjne dawnej Huty im. Lenina, kościół Arka Pana, osiedle Teatralne oraz Aleję Róż.
Neony, fotografia i sztuka w przestrzeni miasta
O godz. 15.00 spod neonu „Markiza” na os. Centrum A1 rozpocznie się bezpłatny spacer poświęcony nowohuckim neonom. Uczestnicy poznają zarówno istniejące reklamy świetlne, jak i obiekty, które zniknęły już z miejskiego krajobrazu. Przewodnik opowie o procesie neonizacji Nowej Huty i przyczynach stopniowego zanikania charakterystycznych świetlnych szyldów.
Na godz. 16.00 zaplanowano spacer fotograficzny z Joanną Urbaniec. Uczestnicy, wyposażeni w aparaty lub telefony, odwiedzą mniej znane miejsca dzielnicy i spróbują przygotować własny fotoreportaż. Wybrane zdjęcia mają zostać opublikowane na łamach miesięcznika „Lodołamacz”.
W Domu Utopii odbędą się także warsztaty publikacji z Radkiem Biczem, znanym jako Nowohucki Wierszokleta. Spotkanie będzie dotyczyło poszukiwania inspiracji, wydawania własnej twórczości oraz możliwości publikowania wierszy.
Muzeum Krakowa zaprosi natomiast na spacer po os. Tysiąclecia. Trasa obejmie okolice liceum im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, kościoła św. Maksymiliana Marii Kolbego oraz Parku Tysiąclecia. Uczestnicy zobaczą również plenerowe rzeźby Antoniego Hajdeckiego i Mariana Kruczka.
Wieczorem na skwerze przed Klubem Wersalik odbędzie się rodzinne spotkanie „BajkoRower”. Krystian Truchalski zabierze dzieci i dorosłych w literacką podróż pełną opowieści, humoru i wspólnej zabawy. Wstęp jest bezpłatny i nie wymaga zapisów.
Niedziela na rowerze i w schronach
Niedzielny program otworzy o godz. 9.00 przejazd Dużą Pętlą Velo Huta. Trasa ma około 60 kilometrów i prowadzi przez okolice kombinatu oraz mniej znane miejsca na obrzeżach Nowej Huty. Po drodze uczestnicy będą szukać między innymi nowohuckiej „Wieży Eiffla”, „Grabarki” oraz „Krainy Wielkich Jezior”. Udział jest bezpłatny, ale wymaga wcześniejszego zgłoszenia.
O godz. 10.00 rozpocznie się spacer po dawnej wsi Wolica. Uczestnicy przejdą około czterech kilometrów i spróbują odpowiedzieć na pytanie, czy widoczne w lesie ziemne zarysy są pozostałością zameczku Ochodza, czy też śladem wczesnośredniowiecznego grodziska.
W tym samym czasie Podziemna Nowa Huta zaprosi rodziny do gry miejskiej „Schrony czuwają, rodziny działają”. Dwu-, trzy- i czteroosobowe zespoły będą rozwiązywać szyfry, wykonywać zadania oraz poznawać historię schronów ukrytych pod osiedlami Szkolnym i Stalowym.
Udział jest bezpłatny, ale liczba miejsc została ograniczona do 15 zespołów. Zapisy prowadzi Centrum Obsługi Zwiedzających Muzeum Krakowa.
W niedzielnym programie znalazły się ponadto przejazdy zabytkowymi pojazdami, autokarowa wyprawa po dawnych wsiach Nowej Huty, spacer architektoniczny oraz warsztaty rodzinne w Podziemnej Nowej Hucie.
Nowa Huta Andrzeja Wajdy i „Człowiek z marmuru”
O godz. 17.00 Muzeum Nowej Huty zaprosi na autorski spacer śladami Andrzeja Wajdy. Trasa rozpocznie się na placu Centralnym i poprowadzi między innymi obok dawnego kina Światowid, przez osiedla Młodości i Szklane Domy, plac Przy Poczcie oraz Aleję Róż, aż do kina Świt.
Uczestnicy poznają historię realizacji filmu „Człowiek z marmuru”, dzieje pierwszych lat budowy Nowej Huty oraz postać Piotra Ożańskiego, który stał się pierwowzorem filmowego Mateusza Birkuta. Opowieść obejmie także związki Andrzeja Wajdy z Nową Hutą, „Solidarnością” i Fundacją „SocLand”.
Równolegle odbędzie się spacer po os. Stalowym, uznawanym za jeden z najlepiej zachowanych zespołów socrealistycznych w Krakowie. Przewodnik pokaże układ placów i ulic, monumentalne fasady oraz detale architektoniczne nawiązujące do klasycznych i barokowych wzorców.
Od godz. 17.30 w kinie Sfinks zaplanowano prelekcję Katarzyny Kobylarczyk o prawdziwych losach nowohuckich przodowników pracy, a następnie pokaz filmu „Człowiek z marmuru” Andrzeja Wajdy. Bilet kosztuje 20 zł i obejmuje udział w jednej lub obu częściach wydarzenia.
Wystawy, żaglówki i samochody z czasów PRL
Przez cały weekend w Alei Róż można oglądać dwie wystawy plenerowe. Pierwsza, „Nowa Huta – Dimitrowgrad”, opowiada o relacjach i historii obu miast. Druga – „Nowe Miasta, Nowe Narracje” – przedstawia europejskie miasta planowane w XX wieku jako symbole nowoczesności, w tym Nową Hutę, Milton Keynes, Visaginas i Novą Goricę.
W sobotę i niedzielę przed Zespołem Szkół Mechanicznych nr 3 na os. Szkolnym 37 prezentowane będą samochody i motocykle z czasów PRL. Zwiedzający zobaczą między innymi Poloneza, Fiata 125p, Fiata 126p i Nysę.
Szkoła udostępni także pracownie samochodowe, druku 3D i silników lotniczych oraz symulator lotu. Zwiedzanie zaplanowano o godz. 10.00, 11.00 i 12.00.
Od godz. 9.00 do 17.00 będzie można odwiedzić przystań Yacht Klubu Polski Kraków przy ul. Stanisławy Dowgiałło 2. W programie znalazły się rejsy żaglówką i motorówką, prezentacje łodzi, pokazy filmów żeglarskich, opowieści o historii klubu oraz wspólne śpiewanie szant.
Za symboliczną złotówkę – po okazaniu mapki wydarzenia – będzie można zwiedzić wystawy „Schrony w Nowej Hucie – dziedzictwo zimnej wojny” na os. Szkolnym 22 oraz „Stan zagrożenia” na os. Szkolnym 37.
Część wydarzeń wymaga wcześniejszych zapisów
W programie znajdują się zarówno wydarzenia bezpłatne i dostępne bez rezerwacji, jak również płatne spacery, warsztaty oraz wycieczki z ograniczoną liczbą uczestników. Zapisy prowadzą poszczególni organizatorzy. Bilety na wydarzenia Muzeum Krakowa są sprzedawane przez muzealny system biletowy, a na część propozycji można zapisać się telefonicznie lub mailowo.
Przed wyjściem warto sprawdzić aktualną dostępność miejsc, miejsce zbiórki oraz wymagania dotyczące stroju i wyposażenia. Pełny program „Zajrzyj do Huty 2026”, mapa wydarzeń i informacje o zapisach znajdują się na stronie Muzeum Krakowa.
„Zajrzyj do Huty 2026” odbywa się od 18 do 20 września. Organizatorem wydarzenia jest Muzeum Nowej Huty – oddział Muzeum Krakowa – we współpracy z nowohuckimi instytucjami, organizacjami społecznymi, przedsiębiorcami i mieszkańcami.
