„Z euforii skakałem jak szczupak”. Dziś w RDC wyjątkowe słuchowisko

rdc.pl 1 dzień temu

W 2026 roku przypada 130. rocznica urodzin Józefa Czapskiego, niezwykłego artysty, a zarazem wielkiego Polaka i Europejczyka. Czapski dał świadectwo zarówno okrucieństw, jak i piękna oraz pragnienia prawdy w XX wieku. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przekonany o wyjątkowym znaczeniu dorobku Józefa Czapskiego oraz wykonanej przez niego pracy, ustanawia rok 2026 Rokiem Józefa Czapskiego.

Józef Czapski, żyjący w latach 1896-1993, był wybitnym malarzem, jednym z czołowych przedstawicieli środowiska kapistów, które odegrało kluczową rolę w polskiej sztuce dwudziestolecia międzywojennego. Był także znakomitym pisarzem, autorem głębokich esejów o sztuce i literaturze oraz unikalnych dzienników obejmujących około trzystu zeszytów. Jako uczestnik wojny polsko-bolszewickiej został odznaczony Orderem Virtuti Militari. We wrześniu 1939 roku trafił do niewoli sowieckiej. Był świadkiem zbrodni katyńskiej, a po zwolnieniu w 1941 roku – oficerem armii gen. Władysława Andersa. W swojej książce „Na nieludzkiej ziemi” przedstawił wstrząsający obraz Związku Sowieckiego w czasie II wojny światowej. Po wojnie, jako emigrant, współtworzył z Jerzym Giedroyciem paryską „Kulturę”.

Czapski był jednym z prekursorów pojednania polsko-ukraińskiego i idei zjednoczonej Europy. Już w latach 50. XX wieku próbował przekonywać możnych tego świata do budowy porozumienia między narodami. Był arystokratą o najszczerszych demokratycznych przekonaniach.

Czapski, urodzony w Pradze i wychowany pod Mińskiem, czuł się równie dobrze w Warszawie jak i w Paryżu – łączył głębokie poczucie europejskości z polskim patriotyzmem. W komunistycznej Polsce był uznawany za wroga, dlatego został objęty zakazem publikacji. Jego twórczość była dostępna dzięki wydawnictwom podziemnym, a później powracała za sprawą licznych publikacji i wystaw.

Postać Józefa Czapskiego zasługuje na poznanie przez jak najszersze grona i może stanowić inspirację dla współczesnych, zwłaszcza młodych Polaków w ich drodze do polskości – tym samym europejskości. Stąd właśnie emisja słuchowiska „Z euforii skakałem jak szczupak” na antenie Polskiego Radia RDC.

Historia niezwykłej przyjaźni w wyjątkowej obsadzie

To kompilacja wypowiedzi, esejów, dzienników i listów bohaterów na kanwie książki Adama Zagajewskiego pt. „Najwyższy człowiek świata” wydanej przez Wydawnictwo a5.

Adam Zagajewski, pisząc książkę „Najwyższy człowiek świata”, już po śmierci malarza, chciał naszkicować sylwetkę Józefa Czapskiego – pisarza, przyjaciela, czytelnika i świadka okrucieństw XX wieku, autora ważnej i wstrząsającej książki „Na nieludzkiej ziemi”. Publikacja składa się z siedmiu esejów wybitnego poety, które poświęcił Czapskiemu. Pracę nad książką przerwała śmierć Adama Zagajewskiego. Wydawca postanowił powierzyć redakcję tomu Andrzejowi Franaszkowi. Redaktor poszerzył zakres tomu o wywiady Zagajewskiego o i z Czapskim, korespondencję obu artystów oraz wiersze Zagajewskiego poświęcone Czapskiemu.

Jak mówiła reżyserka słuchowiska, Dyrektor Literacka Polskiego Radia RDC Aleksandra Głogowska, to historia niezwykłej przyjaźni.

– Przyjaźni i oddania, które zdarzają się bardzo rzadko. A nie wiem, czy zdarza się między ludźmi, których dzieli pół wieku. Moje słuchowisko to kompilacja wypowiedzi Józefa Czapskiego, esejów Adama Zagajewskiego i fragmentów listów, które tych dwoje ludzi wymieniało przez 10 lat swojej znajomości, a potem bardzo bliskiej przyjaźni – tłumaczyła.

W słuchowisku w rolę Józefa Czapskiego wcielił się Stanisław Brudny, aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, który za swoje kreacje w Teatrze Polskiego Radia w 2009 roku otrzymał nagrodę specjalną Splendor Splendorów. Partneruje mu, jako Adam Zagajewski, wybitny aktor Adam Woronowicz, który we adekwatny sobie, pełen wrażliwości, sposób przeprowadza i zaprasza nas do świata Józefa Czapskiego.

– Rolę Józefa Czapskiego w słuchowisku gra pan Stanisław Brudny, wyjątkowy polski aktor, mistrz polskiego dubbingu, który tak naprawdę jest Józefem Czapskim, jest jego równolatkiem. To było dla mnie wielkie wyzwanie i zaszczyt, żeby pan Stanisław zgodził się przyjąć tę rolę. Co więcej, pan Stanisław znał Józefa Czapskiego i tak naprawdę Stanisław Brudny w tym słuchowisku jest Józefem Czapskim – podkreślała reżyserka

Muzykę do słuchowiska skomponował Włodek Pawlik – pianista i kompozytor, mistrz muzycznego collage’u, laureat nagrody Grammy 2014 za płytę „Night In Calisia”, która jest pierwszą i jedyną w historii nagrodą Grammy dla polskiego jazzu.

– Dopełnieniem słuchowiska jest muzyka Włodka Pawlika, muzyka znanego na całym świecie i jedynego Polaka, który otrzymał nagrodę Grammy. Zapraszam Państwa do świata wyjątkowej wrażliwości – mówiła Głogowska.