Wschód Polski nagle znalazł się na zachodzie, a to, czy zbiory Zakładu Narodowego im. Ossolińskich po II wojnie światowej trafią do Wrocławia, nie było wcale przesądzone. Wiemy zresztą, iż nie dotarły na Śląsk w komplecie – sztucznie podzielone według kryteriów językowych i terytorialnych. Kraj pod komunistyczną okupacją miał zapomnieć o „kresowej Atlantydzie”: przenosiny ocalałych skarbów polskiej kultury do dawnego gimnazjum św. Macieja przy ul. Szewskiej, do których ostatecznie doszło, mogły zostać zastąpione „darem przyjaźni” sowieckiej Ukrainy. O odbudowie i rozwoju Ossolineum w nowym miejscu i pod butem „pełniących obowiązki Polaków”, a także w czasach III Rzeczpospolitej, o szczęśliwych zbiegach okoliczności i roli arystokracji, ofiarnie współtworzącej zbiory wrocławskiej instytucji, mówił 27 października 2026 roku pan prof. dr hab. Jakub Tyszkiewicz.