Jeszcze kilkadziesiąt lat temu wynik rozwodu w sprawach dotyczących dzieci był zwykle łatwy do przewidzenia – władzę rodzicielską najczęściej powierzano matce. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Dane GUS pokazują, iż w Polsce nastąpiła bardzo wyraźna zmiana w podejściu do opieki nad dziećmi po rozstaniu rodziców.
W 2024 roku w ponad trzech czwartych rozwodów z udziałem małoletnich dzieci władza rodzicielska pozostała przy obojgu rodzicach. To najwyższy udział w historii prezentowanych danych i zarazem jeden z najbardziej spektakularnych przykładów zmian społecznych zachodzących w polskich rodzinach.
Władza rodzicielska obejmuje m.in. podejmowanie najważniejszych decyzji dotyczących dziecka, takich jak edukacja, leczenie czy wybór miejsca pobytu. Dane prezentowane w artykule dotyczą wyłącznie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej po rozwodzie i nie oznaczają automatycznie opieki naprzemiennej ani równego podziału czasu spędzanego z dzieckiem.
Kluczowe fakty o władzy rodzicielskiej po rozwodzie:
- W 2024 roku w 76,9% rozwodów władza rodzicielska pozostała przy obojgu rodzicach.
- W 1980 roku aż 77,4% spraw kończyło się powierzeniem wykonywania władzy rodzicielskiej matce.
- Udział rozwodów, w których władzę rodzicielską powierzano matce, spadł z 77,4% do 19,1%.
- Powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej wyłącznie ojcu pozostaje rzadkie – w 2024 roku dotyczyło 2,4% przypadków.
- Odsetek rozwodów, w których władza rodzicielska pozostaje przy obojgu rodzicach, wzrósł ponad czterokrotnie od 1980 roku.
- Największe zmiany nastąpiły po 2010 roku.
Jak zmieniały się decyzje dotyczące dzieci po rozwodzie?
Dane GUS pokazują wyjątkowo wyraźny trend. W 1980 roku dominował model, w którym wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzano matce. Dotyczyło to ponad trzech czwartych wszystkich rozwodów z małoletnimi dziećmi.
W ciągu 44 lat udział rozwodów, w których władza rodzicielska pozostaje przy obojgu rodzicach, wzrósł z 17,7% do 76,9%, podczas gdy odsetek przypadków powierzania jej wyłącznie matce spadł z 77,4% do 19,1%.Opracowanie własne ciekawestatystyki.pl na podstawie danych GUS
W kolejnych dekadach udział takich rozstrzygnięć systematycznie malał:
| 1980 | 77,4% |
| 1990 | 72,7% |
| 2000 | 65,0% |
| 2010 | 57,3% |
| 2020 | 30,2% |
| 2024 | 19,1% |
Oznacza to spadek o ponad 58 punktów procentowych w ciągu 44 lat.
Jednocześnie rosła liczba przypadków, w których po rozwodzie władza rodzicielska pozostawała przy obojgu rodzicach.
| 1980 | 17,7% |
| 1990 | 21,6% |
| 2000 | 29,2% |
| 2010 | 36,5% |
| 2020 | 64,8% |
| 2024 | 76,9% |
W praktyce oznacza to całkowite odwrócenie proporcji. To, co w 1980 roku było wyjątkiem, dziś stało się dominującym rozwiązaniem.
Największa zmiana nastąpiła w ostatnich latach
Szczególnie interesujący jest okres po 2010 roku.
Jeszcze w 2010 roku wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej po rozwodzie dotyczyło 36,5% spraw. Dziesięć lat później było to już 64,8%, a w 2024 roku – 76,9%.
Tak szybki wzrost może być związany zarówno ze zmianami w praktyce orzeczniczej sądów, jak i ze zmianami społecznymi dotyczącymi postrzegania roli obojga rodziców po rozwodzie. Coraz częściej zakłada się, iż mimo rozpadu małżeństwa oboje rodzice powinni przez cały czas uczestniczyć w podejmowaniu najważniejszych decyzji dotyczących dziecka.
Wzrost liczby rozwodów, w których władza rodzicielska pozostaje przy obojgu rodzicach, nie oznacza, iż wszystkie obowiązki związane z opieką nad dzieckiem są dzielone po równo. Dane pokazują jedynie sposób wykonywania władzy rodzicielskiej określony w wyroku rozwodowym. Nie informują natomiast o miejscu zamieszkania dziecka ani o faktycznym podziale czasu pomiędzy rodzicami.
A co z opieką powierzoną wyłącznie ojcu?
Choć rola ojców po rozwodzie wyraźnie wzrosła, dane pokazują, iż powierzanie wykonywania władzy rodzicielskiej wyłącznie ojcu przez cały czas zdarza się stosunkowo rzadko.
W 2024 roku takie rozstrzygnięcia stanowiły 2,4% wszystkich przypadków. Co ciekawe, jest to nieco mniej niż w 2010 roku, kiedy odsetek ten wynosił 4,2%.
Może to wynikać z faktu, iż w tej chwili częściej wybieranym rozwiązaniem jest pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, zamiast przekazywania jej wyłącznie jednemu z nich.
Co mówią te dane o polskich rodzinach?
Statystyki GUS pokazują, iż rozwód coraz rzadziej oznacza sytuację, w której jedno z rodziców przejmuje dominującą rolę w sprawach dziecka.
Przez dekady polski model opieki po rozwodzie opierał się głównie na przekazaniu wykonywania władzy rodzicielskiej matce. Dziś dominuje model współodpowiedzialności rodziców, w którym mimo zakończenia małżeństwa oboje zachowują wpływ na najważniejsze decyzje dotyczące wychowania, edukacji czy leczenia dziecka.
Jest to jedna z najbardziej widocznych zmian dotyczących sposobu rozstrzygania spraw rodzicielskich po rozwodzie w Polsce w ostatnich kilkudziesięciu latach.
Podsumowanie
Jeśli porównać sytuację z 1980 i 2024 roku, można mówić o odwróceniu dominującego modelu orzeczniczego. Udział rozwodów, w których wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzano matce, spadł z 77,4% do 19,1%. W tym samym czasie odsetek spraw, w których władza rodzicielska pozostaje przy obojgu rodzicach, wzrósł z 17,7% do 76,9%.
Dane GUS pokazują, iż współcześnie po rozwodzie coraz częściej zakłada się aktywne uczestnictwo obojga rodziców w wychowaniu dziecka. To zmiana, która jeszcze kilkadziesiąt lat temu wydawałaby się trudna do wyobrażenia.
Źródło danych
Dane wykorzystane w artykule pochodzą z publikacji i baz statystycznych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), Rocznik Demograficzny 2025, dział „Rozwody według sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi”. Przedstawione wartości pokazują strukturę orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej po rozwodzie w wybranych latach od 1980 do 2024 roku.
Co o tym myślisz?
Zostaw reakcję i komentarz.
