Trzy dekady temu odrestaurowana Willa Decjusza ponownie otworzyła drzwi dla mieszkańców Krakowa. W niedzielę, 6 września, w renesansowej rezydencji świętowano rocznicę tego wydarzenia. Jubileusz był okazją do podsumowania działalności kulturalnej, rozmowy o znaczeniu wspólnego dziedzictwa oraz uhonorowania osób współtworzących współczesną historię tego miejsca. Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” otrzymała dyrektorka Instytutu Kultury Willa Decjusza, dr hab. Dominika Kasprowicz, prof. UJ.
Trzy dekady spotkań, kultury i dialogu
Ponowne otwarcie Willi Decjusza w 1996 roku rozpoczęło nowy rozdział w dziejach rezydencji. Przywrócony do życia zabytek stał się przestrzenią wydarzeń kulturalnych, edukacji i spotkań mieszkańców, a także współpracy z partnerami z Polski i zagranicy. Właśnie tym trzydziestu latom poświęcona była jubileuszowa gala.
Obok wspomnień i podziękowań znalazła się w niej refleksja nad rolą historycznej rezydencji we współczesnym mieście. Rozmawiano o kulturze, dialogu i odpowiedzialności za dziedzictwo, którego zachowanie wymaga zarówno ochrony zabytkowych murów, jak i codziennej pracy z odbiorcami.
W programie znalazły się dwa panele dyskusyjne. Pierwszy dotyczył historii Willi Decjusza, drugi – działalności prowadzonej w niej od 1996 roku. Uczestnicy poruszali również temat współpracy samorządu, instytucji kultury i środowiska społecznego, dzięki której rezydencja pozostaje dostępna dla mieszkańców i może rozwijać swoją ofertę.
Gloria Artis dla Dominiki Kasprowicz
Podczas uroczystości wyróżniono osoby zasłużone dla Willi Decjusza oraz życia kulturalnego Krakowa. Dr hab. Dominika Kasprowicz, prof. UJ, dyrektorka Instytutu Kultury Willa Decjusza, otrzymała przyznany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Wręczono także miejskie odznaki Honoris Gratia. Uhonorowani nimi zostali: Dominika Kasprowicz, Adrian Antczak, Anna Antoniewska, Aleksandra Szymańska-Niekłań, Stanisław Rusin oraz Artur Zych. Wyróżnienia stanowiły wyraz uznania dla ich zaangażowania i wieloletniej pracy na rzecz kultury oraz miejskiej wspólnoty.
Miejsce tworzone przez ludzi
Organizatorzy podkreślali, iż za trzydziestoletnią działalnością Willi stoją również mieszkańcy, artyści, badacze, uczestnicy wydarzeń i współpracujące instytucje. To ich obecność nadaje temu miejscu społeczne znaczenie.
„To dzięki Państwa obecności Willa Decjusza pozostaje istotną częścią życia miasta, łącząc troskę o dziedzictwo z otwartością na współczesność” – napisali organizatorzy w podsumowaniu jubileuszu.
Uroczystość, której towarzyszył program artystyczny, przypomniała także międzynarodowy wymiar działalności Willi. kooperacja z zagranicznymi partnerami pozwala prezentować dorobek Krakowa i polskiej kultury poza krajem. Jednocześnie podstawą jej codziennego funkcjonowania pozostają spotkania, edukacja i umożliwianie mieszkańcom uczestnictwa w kulturze.
Od renesansowej rezydencji do salonu kultury
Historia Willi Decjusza sięga niemal pięciu stuleci. Jej fundatorem był pochodzący z Alzacji Justus Ludwik Decjusz – finansista, dyplomata i sekretarz króla Zygmunta Starego. Gotowa w 1535 roku podmiejska siedziba nawiązywała do włoskich willi, łączących funkcję mieszkalną z miejscem spotkań i humanistycznych dyskusji.
W kolejnych stuleciach posiadłość przechodziła w ręce następnych właścicieli i zmieniała swój wygląd. Za Lubomirskich rozbudowano ją, dodając między innymi piętro, dwie wieże i łączącą je arkadową loggię.
W XIX wieku istotną postacią w jej dziejach była Marcelina Czartoryska. Za jej czasów rezydencja stała się istotnym ośrodkiem życia towarzyskiego i kulturalnego. Po pożarze w 1882 roku odbudową kierował Tadeusz Stryjeński. Prace nadały budynkowi neorenesansowy charakter i ukształtowały znany do dziś układ wnętrz.
Zabytek, który odzyskał życie
Znacznie trudniejszy okazał się wiek XX. Po wojnie w budynku działały szkoła i internat, a następnie oddział szpitala gruźliczego. Po zakończeniu działalności medycznej rezydencja niszczała.
Przełom przyniosła przeprowadzona staraniem miasta restauracja zabytku i jego ponowne otwarcie w 1996 roku. Wówczas rozpoczęło tu działalność Stowarzyszenie Willa Decjusza. Od 2019 roku opiekę nad obiektem sprawuje miejska instytucja – Instytut Kultury Willa Decjusza.
Tegoroczny jubileusz upamiętnia więc moment, w którym uratowana rezydencja ponownie stała się miejscem służącym mieszkańcom. Jej współczesna działalność nawiązuje do idei towarzyszącej powstaniu willi: spotkania ludzi, wymiany myśli i otwartości na różne doświadczenia.
