Wielkopolska to nie tylko praca, to także czytanie

Zdjęcie: fot. Archiwum redakcji

Literacka Nagroda Wielkopolskich Czytelników (LNWC) to projekt unikatowy w skali kraju. Tutaj to nie zamknięte w gabinetach jury narzuca kanon. To czytelnicy zrzeszeni w klubach książki od Chodzieży po Ostrzeszów decydują, co jest dla nich ważne, co ich porusza i o czym chcą dyskutować przy bibliotecznych stolikach.

Warto zatrzymać się przy samej architekturze tej nagrody, bo jej finansowy rozmach – 60 tysięcy złotych dla laureatów w obu kategoriach – to jasny komunikat wysłany w stronę środowiska literackiego: w Wielkopolsce kultura nie jest sferą „zaciskania pasa”, ale strategiczną inwestycją. To w tej chwili jedna z najwyższych kwot na polskiej mapie literackiej, ale LNWC nie gra jedynie na prestiż zwycięzców.

Unikalność tego mechanizmu polega na docenieniu całej finałowej dziesiątki – każdy nominowany tytuł wiąże się z gratyfikacją w wysokości 5 tysięcy złotych (z możliwością podziału między autora i ilustratora). To rzadka i niezwykle cenna w polskim systemie nagród dbałość o godność twórcy na każdym etapie konkursu.

Całość tworzy unikalny ekosystem: czytelnicy wybierają, autorzy otrzymują realne wsparcie, a biblioteki – dzięki nowym odpisom na zakup nowości – zyskują narzędzia do dalszej pracy. To nie jest po prostu kolejny plebiscyt; to przemyślana kroplówka dla literackiego krwiobiegu regionu, która sprawia, iż o Wielkopolsce mówi się dziś jako o mecenasie nowoczesnym i skutecznym.

Lustro dla nastolatka i lekcja empatii

W kategorii „Książka dla dzieci i młodzieży” triumfowała Katarzyna Wasilkowska i jej „Złodziejka” (Wydawnictwo Literatura). To wybór niezwykle dojrzały, pokazujący, iż młodzi czytelnicy w naszym regionie szukają w literaturze prawdy, a nie stereotypowych, uproszczonych historii.

Jak podkreśliła w laudacji Krystyna Adamczak, Wasilkowska „wyłuskała ważne rówieśnicze problemy” i stworzyła autentyczną atmosferę polskiej szkoły.

„Złodziejka” to nie tylko sprawnie napisana powieść; to – jak usłyszeliśmy ze sceny – lustro, w którym może przejrzeć się każdy nastolatek, ale także my, rodzice. Autorka z ogromną wrażliwością dotknęła tematu „głodu miłości”, który czasem pcha młodych ludzi do zachowań granicznych. Wszystko to podane językiem współczesnym, żywym, ale wolnym od wulgarności. To książka, która ma szansę stać się fundamentem „wewnętrznej biblioteki” młodego człowieka, kształtując jego wrażliwość na całe życie.

Grynberg i rok, który zmienił wszystko

W kategorii dla dorosłych czytelnicy postawili na literaturę najwyższej próby. Laureatem został Mikołaj Grynberg za książkę „Rok, w którym nie umarłem” (Wydawnictwo Agora).

Wybór ten jest znaczący – Grynberg, mistrz pisania o pamięci i skomplikowanych tożsamościach, tym razem w formie literackiej mierzy się z tematem własnego zawału: doświadczenia granicznego, a przede wszystkim prowokującego najważniejsze pytania o istotę życia.

To, iż wielkopolscy czytelnicy wskazali właśnie tę pozycję spośród tak mocnych nominacji (na liście byli przecież Szczepan Twardoch, Zyta Rudzka czy Maciej Siembieda), świadczy o ogromnej potrzebie obcowania z literaturą, która wymaga od nas skupienia i konfrontacji także z własną śmiertelnością oraz wybranymi przez nas hierarchiami wartości.

Laureaci, oprócz statuetek i grafik autorstwa Szymona Szymankiewicza, otrzymali nagrody, o czym warto przypomnieć, w wysokości 60 000 zł – kwoty, które stawiają wielkopolskie wyróżnienie w pierwszej lidze polskich nagród literackich.

Biblioteka to „trzecie miejsce”

Gala LNWC to jednak coś więcej niż wręczenie czeków. To hołd dla bibliotekarzy, którzy w dobie cyfrowego szumu pozostają strażnikami sensu. Michał Nogaś, jeden z prowadzących wieczorową galę, wielokrotnie przypominał, iż biblioteki to dziś miejsca wytchnienia i wspólnoty międzypokoleniowej. Według danych Biblioteki Narodowej, w polskich bibliotekach odbywa się rocznie 184 tysiące wydarzeń. To tu, w Piaskach, Wolsztynie czy Szamotułach, tworzy się realna tkanka społeczna.

W tym roku LNWC poszła o krok dalej w swoim wsparciu dla regionu. Dziesięć bibliotek publicznych (z Ostrzeszowa, Grodziska Wlkp., Chodzieży, Raszkowa, Zaniemyśla, Doruchowa, Międzychodu, Krzykosów, Kleszczewa i Jaraczewa) otrzymało po 5 000 zł na zakup nowości wydawniczych i organizację spotkań autorskich.

Biblioteki to jednak przede wszystkim ludzie – ich pasja, upór i wizja wykraczająca daleko poza tradycyjne wypożyczanie książek. Szczególnym, niezwykle wzruszającym momentem gali było wręczenie Odznak Honorowych „Za zasługi dla województwa wielkopolskiego”.

To prestiżowe wyróżnienie z rąk Marszałka Marka Woźniaka odebrały dwie animatorki lokalnego życia społecznego: Małgorzata Matysiak, dyrektorka Gminnej Biblioteki Publicznej im. Braci Gillerów w Opatówku, oraz Zuzanna Musielak-Rybak, stojąca na czele Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy w Pleszewie. Kapituła doceniła ich wieloletnie zaangażowanie w tworzenie nowoczesnych, otwartych przestrzeni, które sprzyjają edukacji, integracji międzypokoleniowej i aktywizacji mieszkańców.

Kultura jako azymut

Marszałek Marek Woźniak oraz dyrektorka Biblioteki Wojewódzkiej, Małgorzata Grupińska-Bis, podkreślali, iż zadaniem samorządu jest tworzenie warunków dla kultury, która nie jest tylko „dodatkiem” do gospodarki, ale jej fundamentem. Literacka Nagroda Wielkopolskich Czytelników udowadnia, iż region potrafi wyznaczać w tej materii trendy.

LNWC staje się marką, która mówi o nas coś ważnego: w Wielkopolsce czytamy uważnie. Nie szukamy tylko i wyłącznie rozrywki, ale narzędzi do zrozumienia świata. Czytanie, jak zauważyli prowadzący, potrafi brzmieć jak muzyka – a wczorajszego wieczoru w Poznaniu ta muzyka brzmiała wyjątkowo czysto.

Gala zakończyła się występem orkiestry smyczkowej Baltic Neopolis Orchestra. I choć muzycy zeszli ze sceny, w regionie pozostało coś trwalszego: dziesięć świetnych, nominowanych książek, które teraz, z „pieczęcią” wielkopolskich czytelników, ruszą w dalszy obieg.