Opera „Kościuszko nad Sekwaną” powstała w 1821 roku. Muzykę skomponował F.S. Dutkiewicz, a autorem słów był K. Majeranowski. Dzieło poświęcone Tadeuszowi Kościuszce przez długi czas pozostawało przede wszystkim interesującym świadectwem kultury muzycznej XIX wieku. Dopiero współczesne badania jego partytury przyniosły odkrycie, które nadało mu zupełnie nowe znaczenie.
Podczas pracy nad przygotowaniem opery do ponownego wykonania pracownicy Biblioteki Raczyńskich oraz pianista Mariusz Matuszewski zwrócili uwagę na piąty numer utworu. Okazało się, iż zapisano w nim melodię „Mazurka Dąbrowskiego”, choć wykonywaną do tekstu innego niż oryginalne słowa Józefa Wybickiego.
Odkrycie jest tym cenniejsze, iż historia najstarszych zapisów nutowych polskiego hymnu pozostaje niepełna.
„Pieśń Legionów Polskich we Włoszech”, której słowa napisał Józef Wybicki, po raz pierwszy zabrzmiała w 1797 roku w Reggio. Nie zachował się jednak pochodzący z tego okresu autograf melodii ani jej kompletny rękopis.
Tekst pieśni ukazał się drukiem w 1806 roku, ale pierwsze drukowane wydanie nut wraz ze słowami pojawiło się dopiero w 1829 roku. Co ciekawe, również wtedy melodię połączono z tekstem innym niż napisany przez Wybickiego.
Odnaleziona w Poznaniu partytura z 1821 roku może więc stanowić niezwykle ważne ogniwo w dokumentowaniu historii polskiego hymnu.
– Poznański rękopis jest bardzo istotny również dlatego, iż wypełnia lukę w źródłach historycznych dotyczących hymnu Polski – podkreśla dr Magdalena Komosa.
Sama opera ma także istotną wartość historyczną. Powstała zaledwie cztery lata po śmierci Tadeusza Kościuszki, należąc do wczesnych dzieł poświęconych pamięci polskiego bohatera narodowego.
Jak zauważa dr Komosa, przedstawienie pozwala przyjrzeć się okresowi, w którym zaczynała kształtować się legenda Kościuszki, rozwijana następnie przez kolejne pokolenia Polaków.
Teraz utwór ponownie zabrzmi przed publicznością.
We wtorek, 10 listopada, w holu Biblioteki Raczyńskich odbędzie się inscenizacja opery „Kościuszko nad Sekwaną”, przygotowana w ramach II Spotkania z Arcydźwiękiem.
Za reżyserię odpowiada Barbara Gutaj-Monowid, a kierownictwo muzyczne objął Jakub Czerski. W przedstawieniu wystąpią Magdalena Nowacka-Kleban, Bartłomiej Szczeszek i Marek Szymański. W postać Tadeusza Kościuszki wcieli się Janusz Andrzejewski.
Przygotowanie współczesnego wykonania wymagało także opracowania muzycznego historycznej partytury. Zajął się tym pianista Mariusz Matuszewski, który przeorkiestrował dzieło na potrzeby poznańskiej inscenizacji.
Twórcy przedstawienia nie chcą jednak traktować opery wyłącznie jako muzealnego zabytku. Zależy im na tym, aby współczesna publiczność mogła odnaleźć w utworze sprzed dwóch stuleci również emocje, humor i relacje między bohaterami.
– Zawsze broni się humor, prawda psychologiczna i relacje międzyludzkie – wyjaśnia reżyserka Barbara Gutaj-Monowid.
W przygotowaniach uczestniczą przedstawiciele różnych pokoleń, między innymi studenci Akademii Muzycznej oraz uczeń liceum. Jak podkreśla reżyserka, młodzi wykonawcy podchodzą do historycznego materiału swobodnie, z zamiarem przybliżenia go dzisiejszym odbiorcom.
Wtorkowe przedstawienie będzie jednocześnie częścią obchodów 280. rocznicy urodzin Tadeusza Kościuszki, przypadającej w 2026 roku.
