Toksyczny brat – jakie ma cechy i jaki jest na niego sposób?

Dobrze mieć brata. Zazwyczaj, czasami jednak rodzeństwo zachowuje się niestety gorzej niż obcy…Jola nigdy nie mogła liczyć na starszego brata. Marysia usłyszała od swoich rodziców, gdy miała siedem lat, iż ma się opiekować młodszym braciszkiem, bo jest dziewczynką i tak trzeba. Z kolei Gosia gdy była dorosła, dowiedziała się, iż ma robić to, czego jej brat chce, bo i tak zawsze wyjdzie “na jego”. On zawsze będzie tym kto ma rację, nie ona. Toksyczny brat, silny, pewny siebie, wykorzystujący swoją pozycję w domu to wcale nie jest rzadki scenariusz, zwłaszcza w patriarchalnych tradycyjnych domach, gdzie głos kobiet co do zasady waży mniej i znaczy tyle co nic. Jak sobie z nim radzić?

Jak zachowuje się toksyczny brat

Taki brat to nie jak brat

Jola pamięta rozmowę z rodzicami. Miała może dwanaście, trzynaście lat i zalewała ją fala emocji, chociaż tym razem wewnętrznych, nie uwidacznianych na zewnątrz. Tego dnia śmiertelnie poważnie i spokojnie powiedziała: “tak się nie zachowuje brat”. Wewnętrznie drgała, ale na zewnątrz była opanowana. Ta zmiana uderzyła rodziców. Mama, która nigdy nie płakała, właśnie wtedy miała łzy w oczach, być może wiedziała, iż córka ma rację, ale nie może tego przyznać na głos. Dzisiaj, po latach, gdy Jola jest dorosła kilka się zmieniło. Może liczyć na wszystkich, tylko nie na swojego starszego brata.

Marysia z kolei wspomina chwile, kiedy patrzyła przez okno. Koleżanki już dawno przestały po nią przychodzić, żeby wyszła na dwór. Przecież zawsze nie mogła. W domu był brat, musiała się nim opiekować, gdy rodzice byli w pracy… Po latach gdy brat dorósł przez cały czas miał nad nią władzę. Wielokrotnie mówił, nie rób tak, nie zachowuj się w ten sposób, bo powiem mamie, że…Niekoniecznie to, co się rzeczywiście wydarzyło, ale bzdurę, która miała ją zatrzymać w domu. Rodzice wierzyli synkowi, jej niekoniecznie. Do tej pory nie zapytała, dlaczego. Stała się zakładniczką własnego brata, na jego posługi, bo dzięki temu mogła wychodzić z domu, bawić się, spotykać i czuła się chociaż w pewnym stopniu normalnie. Nie musiała walczyć i udowadniać, iż nie zrobiła tego, o co była oskarżana.

Dobrze jest mieć brata?

Gosia zawsze konkurowała ze swoim bratem. Dlaczego? Sama nie wie. Może była do tego zachęcana przez atmosferę w domu? Pamięta jednak, iż to ona czuła się na gorszej pozycji. Reguły zostały napisane nie pod nią…

Wyrzucana sprzed wspólnego komputera, bo stał na jego biurku, po latach kupiła sobie własny, gdy na niego zarobiła. On, jej brat miał przez cały czas komputer, ten z nazwy wspólny, od rodziców. Gdy uczyli się w tej samej szkole średniej, najlepszej w mieście, to ona musiała chodzić po książki do brata i zanosić jemu podręczniki.

Zdarzyło się, iż te same książki używali kilka lat, wiadomo było, iż to ona będzie “chłopcem na posyłki”. Gdy dorośli, kilka się zmieniło. Brat przez cały czas czuje się lepszy i ważniejszy. choćby jeżeli obiektywnie postępuje źle, to jego przewinienia są uznawane za “nic”, a jej w rodzinnie głośno i ostro krytykowane.

Gosia mówi, iż ma tego serdecznie dość, zwłaszcza teraz, gdy ma dzieci. Niestety podobne schematy przenoszą się na kolejne pokolenie, o ironio ona ma dwie córki, a brat dwóch synów. Brak nadziei na poprawę sytuacji zmusza Gosię do ograniczenia kontaktów z rodziną. Nie widać lepszego rozwiązania.

Toksyczny brat czyli kto?

Jak to jest, iż od obcej osoby często doświadczamy większego wsparcia niż od najbliższej rodziny? Teoretycznie można byłoby się spodziewać, iż brat będzie wyrozumiały, wspierający i lojalny, niestety w wielu rodzinach prawdziwe oblicze rodzeństwa okazuje się całkiem inne. Zamiast wsparcia jest zazdrość, zamiast współpracy podstawianie nóg i czekanie tylko, żeby kogoś wykorzystać oraz oszukać.

Nie ma miłości jest tylko cicha akceptacja lub całkowity jej brak, ignorowanie, wyśmiewanie, wykluczanie, przeinaczanie faktów, nastawianie rodziny, kłamanie na czyjś temat i przeinaczanie faktów.

• brak szacunku do granic. Toksyczny brat uważa, iż jego granice są ważne, ale innych nie, niekoniecznie jedynie siostry, ale osób, które uważa on “za mniej ważne”, na przykład osób starszych, schorowanych, mniej zamożnych, itd.
• manipulacja emocjonalna – działanie w taki sposób, aby pokazać, iż to druga osoba jest zła, mimo jednoznacznych faktów wskazujących, iż problem leży gdzieś indziej. Typowe jest manipulowanie rodziną i zmiany w zachowaniu, aby uzyskać swój cel. Często osoby toksyczne “na zewnątrz kreują się na idealne”, ale w problematycznej relacji są całkowicie inne, co myli osoby postronne i zaburza ocenę.
• zazdrość i rywalizacja – umniejszanie sukcesów, wyśmiewanie ich, dyskredytowanie osiągnięć, podkreślanie, iż to jego osiągnięcia są ważne, brak prostego “pogratulowania sukcesów”,
• nieumiejętność przepraszania – brak umiejętności przyznania się do winy, brak skruchy, podkreślanie, iż to inne osoby mają się dostosować do reguł, które on wyznacza,
• niestabilność emocjonalna – gniew, ale też działanie na zimno, w białych rękawiczkach,
• narzucanie własnego zdania – brak przyzwolenia do działania na własnych zasadach, wymaganie, by inni się dostosowali w każdej sytuacji,
• podważanie uczuć. Toksyczny brat mówi, iż “przesadzasz” i “jesteś nadwrażliwa”. Nie traktuje poważnie twoich słów.
• reaguje agresywnie lub pasywno-agresywnie – uparcie milczy, wyzywa, ubliża.
• gardzi, ignoruje, umniejsza.

Jak się zachowuje toksyczny, dorosły brat?

Toksyczność to pewien wzór zachowań, a nie jednostkowe działanie. Rzadko znika ona wraz z wiekiem, przeciwnie często jest kontynuowana w życiu dorosłym. Jednak o ile nastolatkowie działają wprost, o tyle osoby dorosłe są subtelniejsze, dlatego ich sposób zachowania jest trudniejszy w jasnej ocenie przez otoczenie.

Jak zachowuje się dorosły toksyczny brat?

Odwraca sytuację, żebyś to Ty wyglądała na winną, gra na Twoim poczuciu winy, im wrażliwsza jesteś, tym on bardziej to wykorzysta. Komentuje w sposób niewybredny, ale najczęściej niby żartem, spokojnie, teoretycznie bez intencji zranienia.

Co jeszcze jest znamienne? Obrażanie się, gdy stawiasz granice, wykluczanie, oczekiwanie dostępności, kiedy jemu pasuje. Poza tym zazdrość objawia się umniejszaniem sukcesów, brakiem gratulowania, gdy mówisz o pozytywnych zmianach, milczeniem, gdy chcesz się podzielić szczęściem. Charakterystyczne są podwójne standardy – oczekiwanie od innych więcej niż sam daje, myślenie z kategorii – “mi wolno”, “jestem ponadto”.

I to, na co warto zwrócić uwagę – inna twarz przy rodzinie, inna przy Tobie. Im bardziej on próbuje Cię “zmienić”, “złamać”, tym bardziej buduje swoje relacje na spokoju w innych obszarach. Nagle dawne spory wygasają, jest dużo sympatyczniejszy niż zwykle, spokojny i uprzejmy, wszystko po to, żeby “całą winę” zrzucić na Ciebie, a swój wizerunek poprawić.

Niektórzy toksyczni bracia mówią wprost – “i tak nikt Ci nie uwierzy”, “zrobię tak, iż Ciebie skrytykują, mnie będą podziwiać”…Kto usłyszał podobne słowa wie, jak mocno zdeterminowany potrafi być człowiek, który dla świata jest “aniołem”, a dla Ciebie wcielonym “diabłem”.

Jak radzić sobie z toksycznym bratem?

• Ustal granice. Mów wprost. Nie udawaj, iż nie widzisz, co robisz i iż pewne zachowania Cię nie ranią.
• Konsekwentnie kończ kontakt, gdy Twoje granice są przekraczane.
• Myśl o sobie. Nie musisz utrzymywać pozornych kontaktów. Możesz maksymalnie ograniczyć częstotliwość spotkań.
• Nie daj się sprowokować. Toksyczne osoby karmią się Twoją reakcją. Nie daj im tej satysfakcji.
• Nie próbuj naprawiać brata. On zmieni się tylko wtedy, kiedy sam tego zechce.
• Dbaj o swoją energię i zastanów się, czy na pewno chcesz ją poświęcać na osoby, które nie są tego warte.
• Gdy toksyczność jest subtelna – przybiera formę wykluczania, pogardy, milczenia – obserwuj to, co się dzieje, ale nie daj się wciągnąć w nieczystą grę. Zaufaj swojemu ciału, ono wie, co się dzieje i reaguje na sytuacje. Nie próbuj wyjaśniać komuś jego zachowania, toksyczny brat i tak się wyprze, a to tylko pogorszy Twoje samopoczucie.
• Najważniejsze to – nie tłumacz się, nie próbuj naprawiać, nie daj się wciągnąć w bagno, które tworzą toksyczne osoby. Bądź zdystansowana, ale uprzejma, nie dawaj paliwa w postaci energii osobom, które na to nie zasługują. Dzięki temu nie dajesz się sprowokować i jesteś wolna.