2 – 16 września
Plac Litewski
Józef Czechowicz był jednym z najwybitniejszych poetów polskich XX wieku. Urodził się w 1903 roku w Lublinie.
Jego najwcześniejsze wspomnienia z dzieciństwa wiązały się z ulicznymi walkami, jakie toczono w mieście
w 1905 roku. W kolejnej dekadzie był świadkiem wydarzeń związanych z I wojną światową, natomiast w sierpniu
1920 roku zaciągnął się do polskiej armii i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1. połowie lat 20. aktywnie
uczestniczył w działalności awangardowej grupy Reflektor, za sprawą której Lublin stał się jednym z najważniejszych
miejsc na poetyckiej mapie kraju. W roku 1932 przeprowadził się do Warszawy. Zyskał w tym czasie rangę jednego
z najważniejszych współczesnych autorów. Jego wiersze były inspiracją dla młodych poetów z Drugiej Awangardy,
której reprezentantem był między innymi Czesław Miłosz. Po wybuchu II wojny światowej powrócił do Lublina,
gdzie zginął 9 września 1939 roku podczas niemieckiego nalotu.
Niniejsza wystawa, przygotowana w 87. rocznicę tragicznej śmierci poety, przedstawia jego głęboki,
wielowymiarowy związek z rodzinnym miastem. Zaprezentowane tutaj wiersze pokazują różnorodne wcielenia
Lublina, który pod piórem Czechowicza ulega ciągłym przeobrażeniom. W niektórych tekstach miasto jest
nowoczesne i dynamiczne, w innych owiane aurą tajemnicy oraz melancholii. Wraz z tymi transformacjami
zmienia się także niebo, które stanowi nieodłączny element miejskich pejzaży w wierszach poety. Na wystawie
prezentujemy także zdjęcia, które Czechowicz wykonał na początku lat 30. Są świadectwem wizualnej wrażliwości
autora, który zwracał uwagę na różne aspekty miejskiego pejzażu. Dziś – prawie wiek od jego tragicznej śmierci –
zapraszamy do tego, aby prześledzić różne wątki tego dialogu między tekstem i obrazem.
Wystawa zaprezentowana jest na placu Litewskim, centralnym punkcie współczesnego Lublina, gdzie zbiegają się
linie łączące najważniejsze miejsca w życiu Czechowicza. 200 metrów stąd, na ul. Kapucyńskiej, znajdował się
jego dom rodzinny, w Banku Handlowym przy ul. Krakowskie Przedmieście 39 pracowali jego rodzice, a przy
ul. Radziwiłłowskiej 3 mieszkał na początku lat 30. (1931–1932). W lokalu na ul. Kościuszki 8 mieściła się drukarnia
Sztuka, gdzie w 1927 roku wydrukowano jego debiutancki tom Kamień. W budynku tym znajdowały się także redakcje
lubelskich czasopism, z którymi współpracował. Natomiast siedziba redagowanego przezeń „Kuriera Lubelskiego”
mieściła się przy Placu Litewskim 1. Pod tym adresem poeta mieszkał w roku 1926 oraz 1929. Kilkadziesiąt
metrów stąd znajduje się pomnik wzniesiony w miejscu jego tragicznej śmierci. Warto też dodać, iż niepodal
niniejszej wystawy przebiega trasa, którą w Poemacie o mieście Lublinie przemierza Wędrowiec, kierując się
w stronę Starego Miasta. Właśnie tam, przy ul. Złotej 3, znajduje się Muzeum Józefa Czechowicza. Zwiedzający
mogą zobaczyć tam rękopisy i maszynopisy poety, książki z prywatnej biblioteki, pamiątki rodzinne oraz jeden
z jego talizmanów – dzwoneczek przywieziony z Francji w 1932 roku, a także zapoznać się z atmosferą,
jaka panowała w Lublinie w okresie międzywojennym.
Plenerowa wystawa „To niebo, to miasto rodzinne” prezentowana na Placu Litewskim w Lublinie
