Historia ormiańskiego teatru, jego najwybitniejsi twórcy oraz współczesne zjawiska artystyczne to tematy publikacji Armenian Performing Arts: History and Present. Współredaktorem pierwszego anglojęzycznego opracowania naukowego poświęconego tej tematyce jest prof. Andriej Moskwin z Uniwersytetu Warszawskiego. Książka powstała w wyniku wieloletniej współpracy polskich i ormiańskich badaczy.
Redaktorami naukowymi tomu Armenian Performing Arts: History and Present są prof. Andriej Moskwin, teatrolog z Wydziału Lingwistyki Stosowanej UW, oraz Anush Aslibekyan z Instytutu Sztuki Narodowej Akademii Nauk Republiki Armenii. Publikacja jest rezultatem współpracy prowadzonej przez badaczy z obu instytucji w ramach wspólnych projektów naukowych.
Historia i współczesność
Publikacja przedstawia dorobek ormiańskiej sztuki teatralnej – od jej historycznych korzeni po najnowsze zjawiska artystyczne. Tom zawiera przedmowy obojga redaktorów oraz 14 artykułów naukowych poświęconych m.in. historii teatru ormiańskiego, jego wybitnym przedstawicielom, współczesnej dramaturgii, reżyserii oraz działalności niezależnych zespołów teatralnych.
W książce zamieszczono także dwie recenzje autorstwa Ararata Aghasyana, historyka sztuki, profesora i członka korespondenta Narodowej Akademii Nauk Armenii, oraz Angeliny Rosca-Ichim, mołdawskiej badaczki teatru i dramatopisarki, profesor Akademii Muzyki, Teatru i Sztuk Pięknych w Kiszyniowie.
– Warto podkreślić, iż jest to pierwsza anglojęzyczna publikacja naukowa poświęcona tej tematyce. Skoncentrowaliśmy się więc na najważniejszych zjawiskach i postaciach związanych z teatrem ormiańskim. Do współpracy udało nam się zaprosić czołowych badaczy teatru i dramaturgii z różnych ośrodków naukowych w Armenii – nie tylko z Instytutu Sztuki Akademii Nauk (dyrektor prof. Anna Asatryan), ale także z Akademii Teatru i Kinematografii oraz Uniwersytetu w Wanadzorze. Autorzy przyglądają się różnym dziedzinom sztuki scenicznej: teatrowi dramatycznemu, operze, baletowi i tańcowi. Dla mnie osobiście szczególnie ważne było przedstawienie rozwoju Narodowego Teatru im. G. Sundukyana na różnych etapach jego działalności – mówi prof. Andriej Moskwin.i dodaje: – Dzięki różnorodności podejmowanych tematów każdy czytelnik zainteresowany kulturą ormiańską może znaleźć w tym tomie coś dla siebie.
Teatr i tożsamość
Ormiańska tradycja teatralna pozostaje stosunkowo mało znana poza granicami Armenii, szczególnie wśród osób nieposługujących się językiem ormiańskim. Anglojęzyczna publikacja ma przybliżyć ją międzynarodowemu środowisku naukowemu i szerszemu gronu odbiorców.
– Teatr ormiański wyróżnia się przede wszystkim połączeniem tradycji wschodnich i antycznych, grecko-rzymskich. Mimo silnych wpływów rusyfikacyjnych zachował różnorodność estetyczną. Ma również bogatą rodzimą tradycję dramaturgiczną, która odgrywała i przez cały czas odgrywa istotną rolę w rozwoju ormiańskiej sztuki teatralnej. Ze względu na liczną diasporę teatr ormiański rozwija się także poza granicami kraju, m.in. we Francji, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Czerpie z lokalnych tradycji artystycznych, a jednocześnie pozostaje ważnym elementem podtrzymywania tożsamości narodowej. Warto przybliżać go międzynarodowej publiczności ze względu na jego fascynującą historię, związki z kulturą Turcji i Gruzji, wybitnych twórców oraz silne zakorzenienie w tradycji. Jednocześnie, szczególnie od początku XXI wieku, teatr ormiański wykazuje dużą otwartość na nowe tendencje artystyczne – podkreśla prof. Andriej Moskwin.
Wspólne projekty badawcze
Publikacja jest kolejnym przedsięwzięciem prof. Andrieja Moskwina poświęconym popularyzacji ormiańskiej dramaturgii i teatru. W 2019 roku badacz, wspólnie z Anush Aslibekyan, przygotował antologię Contemporary Armenian Drama. W 2022 roku pod jego redakcją ukazała się sekcja tematyczna „Focus Armenia” w czasopiśmie naukowym Studia Teatralne Europy Środkowo-Wschodniej. Znalazły się w niej anglo- i rosyjskojęzyczne artykuły ormiańskich autorów dotyczące teatru, kina i tańca.
Współpraca polskich i ormiańskich naukowców rozwija się od kilku lat. Jej początki wiążą się z działalnością powstałej w 2016 roku Pracowni Badań nad Teatrem i Dramatem w Europie Środkowo-Wschodniej UW, realizującej projekty międzynarodowe.
– Badacze z Armenii jako pierwsi odpowiedzieli pozytywnie na propozycję współpracy i bardzo gwałtownie zaangażowali się we wspólne przedsięwzięcia. Szczególne zasługi ma w tym zakresie dr Anush Aslibekyan, która od ośmiu lat pełni funkcję łącznika między Uniwersytetem Warszawskim a Akademią Nauk Armenii. w tej chwili rozpoczynamy kolejny projekt. Chcemy w ten sposób zaprezentować najnowsze zjawiska artystyczne, ponieważ przemiany zachodzące w kulturze ormiańskiej są na tyle istotne, iż zasługują na szersze upowszechnienie – wyjaśnia prof. Andriej Moskwin.
Badacze planują kontynuację współpracy. Kolejna anglojęzyczna monografia ma być poświęcona najnowszym tendencjom w ormiańskim teatrze i dramaturgii XXI wieku.
