„Oddaję się refleksji filozoficznej, a jej efektem jest muzyka” – mówił Jani Christou, jedna z najważniejszych postaci muzycznej awangardy XX wieku. Dlatego dziś możemy traktować go nie tylko jako kompozytora, ale może przede wszystkim filozofa dźwięku lub sonicznego myśliciela. Jego praktykę od początku napędzał pierwiastek spirytualny, a w twórczości Christou przewijają się stałe motywy, takie jak rola mitów we współczesnym świecie, życiodajna moc rytuałów, fascynacja pierwotnymi lękami oraz konfrontacja z obezwładniającą paniką i delirium. W jego interdyscyplinarnych dziełach muzyka przenika się z teatrem, rytuałem i performansem – Christou od lat 60. współpracował z Teatrem Narodowym Grecji oraz Teatrem Sztuki Karolosa Kouna, komponując muzykę do inscenizacji tragedii antycznych, a także stworzył ścieżkę dźwiękową do filmowej ekranizacji Króla Edypa w 1967 roku. Najbardziej radykalny okres jego twórczości przypada na końcówkę dekady, kiedy to wypracowuje metodę „metapraxis”, zgodnie z którą wykonawca ma dążyć do kwestionowania konwencjonalnych reguł adekwatnych danemu medium ekspresji. Przykładowo, pianista może zacząć wchodzić z fortepianem w niekonwencjonalne relacje – uderzając w instrument, krzycząc z rozpaczy czy czołgając się po scenie. Wiązało się z tym także przekroczenie tradycyjnego zapisu pięcioliniowego, który nie był w stanie wyrazić pełni artystycznej wizji Christou. Kompozytor stworzył więc własny system notacji muzycznej, łączący zapis nutowy, zapiski tekstowe, rysunki, diagramy, symbole oraz sekwencje obrazów przywodzące na myśl storyboardy lub powieści graficzne. Dlatego jego partytury stanowią autonomiczne, bogato ilustrowane dzieła sztuki, dając nam wgląd w przebieg wykonania utworów Christou zarówno od strony dźwiękowej, jak i narracyjnej, performatywnej, haptycznej czy emocjonalnej.
Na wystawie w EMST po raz pierwszy w historii zostaje upubliczniona zawartość archiwum prywatnego artysty. Materiały archiwalne – takie jak listy, fotografie, partytury, teksty filozoficzne, notatki z dzienników, czy zapisy snów – prezentowane są w specjalnie zaprojektowanej przestrzeni dźwiękowej, składającej się z fragmentów kompozycji i utworów orkiestrowych oraz przybliżającej wielowymiarowe uniwersum brzmieniowe Christou.
Jani Christou, Enantiodromia
EMΣT | National Museum of Contemporary Art, Kallirrois Avenue & Amvr. Frantzi Str, Ateny, Grecja
Anaparastasis I: astronkatithanikteronomighirin, partytura dla solisty barytonowego, 1968. Rysunek autorstwa Nikosa Avgerisa. © Jani Christou Archive/Athens Conservatoire Research & Documentation Centre.
Anaparastasis III: The pianist, dokumentacja z próby. Jani Christou obok dyrygenta Theodora Antoniou oraz performera Gregory’ego Semitecolo, w piwnicy (“Ypogeio”) Teatru Sztuki, podczas przygotowań do światowej premiery sztuki (Monachium, 13.11.1969). © Jani Christou Archive/Athens Conservatoire Research & Documentation Centre.
Mysterion, projekt kostiumów dla chóru autorstwa Jani Christou, 1969, © Jani Christou Archive/Athens Conservatoire Research & Documentation Centre.
Enantiodromia [Εναντιοδρομία], partytura dla orkiestry (fragment), 1969, © Jani Christou Archive/Athens Conservatoire Research & Documentation Centre.
