Sam telefon nie wystarczy. Możesz zostać bez dostępu do własnych pieniędzy

Smartfon jest naładowany, Internet działa, a na rachunku są pieniądze – mimo to przy kasie nie można wygenerować kodu BLIK. Taka awaria nie musi jednak oznaczać, iż przestała działać również zwykła karta. Banki centralne zalecają przygotowanie kilku niezależnych metod płatności. Telefon, fizyczna karta i niewielka gotówka rozwiązują bowiem zupełnie inne problemy.

Mężczyzna w szoku trzymający telefon. Grafika poglądowa (generowana przy pomocy Gemini)

Coraz więcej osób wychodzi z domu bez portfela. Kartę mają zapisaną w telefonie, przelewy wykonują w aplikacji, a za zakupy płacą BLIK-iem. Na co dzień jest to wygodne, ale jedna awaria może nagle odciąć użytkownika od wszystkich metod znajdujących się w tym samym urządzeniu.

Nie musi dojść do ogólnopolskiego blackoutu. Wystarczy problem z aplikacją konkretnego banku, jego systemem autoryzacji, operatorem komórkowym albo samym telefonem.

Na rachunku pieniądze przez cały czas będą bezpieczne. Problemem może stać się jednak natychmiastowy dostęp do nich.

Aplikacja nie działa, ale karta może przez cały czas przejść

Poszczególne metody płatności korzystają z różnych elementów infrastruktury. Awaria jednej usługi nie zawsze oznacza niedostępność wszystkich pozostałych.

Jeżeli problem dotyczy wyłącznie aplikacji bankowej, klient może nie być w stanie:

• wygenerować kodu BLIK,
• zatwierdzić płatności internetowej,
• wykonać przelewu,
• sprawdzić salda albo zmienić limitu karty.

W tym samym czasie fizyczna karta może przez cały czas działać w terminalu i bankomacie. Dlatego osoba korzystająca głównie z BLIKA nie powinna zakładać, iż plastikowa karta stała się całkowicie zbędna.

Sytuacja może jednak wyglądać odwrotnie. Awaria operatora terminali lub systemu rozliczającego płatności kartowe może uniemożliwić zapłatę kartą, podczas gdy przelew albo płatność mobilna przez cały czas będą dostępne.

Najpoważniejszy problem pojawia się przy rozległej awarii prądu lub telekomunikacji. Wówczas jednocześnie mogą przestać działać terminale, bankomaty, aplikacje i część sieci komórkowej.

Wszystkie pieniądze w jednym telefonie

Płatność BLIK-iem, karta zapisana w cyfrowym portfelu oraz aplikacja bankowa wyglądają jak trzy różne rozwiązania. W praktyce wszystkie mogą zależeć od tego samego urządzenia.

Telefon może:

• rozładować się,
• ulec uszkodzeniu,
• stracić dostęp do sieci,
• zostać zgubiony albo skradziony,
• przestać uruchamiać aplikację po awarii systemu.

Jeżeli klient nie ma przy sobie fizycznej karty ani gotówki, traci jednocześnie dostęp do kilku pozornie niezależnych sposobów płacenia.

Dlatego najważniejsza zasada nie brzmi „zrezygnuj z płatności telefonem”, lecz: nie uzależniaj wszystkich możliwości zapłaty od jednego urządzenia i jednego systemu.

Banki centralne zalecają kilka metod płatności

Holenderski bank centralny w swoich zaleceniach dotyczących przygotowania gospodarstw domowych wymienia kilka niezależnych sposobów płacenia:

• gotówkę,
• fizyczną kartę debetową,
• płatności telefonem lub zegarkiem,
• aplikację bankową umożliwiającą przelewy.

De Nederlandsche Bank wyjaśnia, iż wybór działającej metody będzie zależał od rodzaju awarii. jeżeli zawiedzie jeden sposób, inny może pozostać dostępny.

Jeszcze dalej idzie Bank Finlandii. Zaleca gospodarstwom domowym rozważenie posiadania aktywnych rachunków, kart i dostępu do bankowości w dwóch różnych bankach. Awaria jednej instytucji nie odcina wówczas rodziny od wszystkich środków płatniczych.

Nie oznacza to, iż każdy Polak musi natychmiast otwierać kolejne konto. Warto jednak sprawdzić, czy cała rodzina nie korzysta wyłącznie z jednego banku i jednej aplikacji.

Fizyczna karta powinna wrócić do portfela

Plastikowa karta jest szczególnie przydatna, gdy telefon działa, ale bankowa aplikacja nie pozwala wygenerować kodu BLIK albo uruchomić cyfrowego portfela.

Przed włożeniem karty do portfela warto sprawdzić:

• datę jej ważności,
• czy nie została wcześniej czasowo zablokowana,
• limity transakcji bezgotówkowych i wypłat,
• czy pamiętamy adekwatny kod PIN,
• czy karta jest aktywna.

Nie należy odkładać takiej kontroli do chwili awarii. Zmiana limitów albo odblokowanie karty często wymaga dostępu do aplikacji, która właśnie może być niedostępna.

Dobrze również od czasu do czasu użyć karty do niewielkiej płatności. Pozwoli to upewnić się, iż karta rzeczywiście działa i iż właściciel pamięta jej kod PIN.

PIN-u nie wolno nosić razem z kartą

Zapisanie numeru PIN na kartce schowanej obok karty niszczy podstawową warstwę jej ochrony. Po utracie portfela znalazca otrzymuje wtedy jednocześnie instrument płatniczy i kod umożliwiający wykonanie transakcji.

Związek Banków Polskich zaleca, aby PIN zapamiętać, nie zapisywać go na karcie i nie przechowywać razem z nią. Podczas wpisywania kodu w terminalu lub bankomacie należy zasłaniać klawiaturę.

Kod PIN nie powinien znajdować się również w oczywiście opisanej notatce w telefonie, szczególnie jeżeli ten sam telefon służy do bankowości mobilnej.

Zapisz numer do banku także poza telefonem

Awaria lub utrata telefona może oznaczać, iż razem z urządzeniem znika książka kontaktów i możliwość szybkiego wyszukania numeru banku.

W domowej dokumentacji warto przechowywać:

• numer całodobowej infolinii banku,
• numer służący do blokowania dostępu do aplikacji,
• instrukcję zastrzegania karty,
• podstawowe numery rachunków potrzebnych do pilnych przelewów.

Nie należy natomiast zapisywać w takim miejscu haseł, kodów PIN, kodów odzyskiwania ani pełnych danych umożliwiających zalogowanie się do bankowości.

W przypadku utraty karty można skorzystać z ogólnopolskiego Systemu Zastrzegania Kart. Numer (+48) 828 828 828 działa całodobowo i przekierowuje klienta do adekwatnego banku. Informację tę potwierdza Związek Banków Polskich.

Gotówka rozwiązuje inny rodzaj awarii

Fizyczna karta nie pomoże, o ile terminal nie ma zasilania albo połączenia z systemem płatniczym. Dlatego ostatnią niezależną metodą pozostaje niewielka rezerwa gotówki.

Nie chodzi o wypłacanie oszczędności ani opróżnianie rachunków. Przydatna jest kwota pozwalająca zapłacić za podstawowe zakupy, leki lub transport podczas krótkiego zakłócenia.

Najbardziej praktyczne są małe nominały. W czasie rozległej awarii sklep może przyjmować gotówkę, ale nie mieć wystarczającej ilości pieniędzy do wydawania reszty z banknotu 200 lub 500 zł.

Urząd Komisji Nadzoru Finansowego zaznacza, iż polski sektor bankowy jest bezpieczny i odpowiednio przygotowany. Jednocześnie przyznaje, iż blackout albo rozległa awaria teleinformatyczna mogą czasowo utrudnić dostęp do środków. Nie oznacza to ich utraty – problem dotyczy możliwości swobodnego posługiwania się nimi. Stanowisko UKNF przestrzega także przed pochopnym gromadzeniem dużych ilości gotówki.

Jedna awaria, trzy różne scenariusze

Warto zapamiętać proste rozróżnienie:

Nie działa aplikacja banku – BLIK i przelewy mogą być niedostępne, ale fizyczna karta może przez cały czas działać.

Nie działają terminale – karta i płatność zbliżeniowa telefonem mogą zostać odrzucone, ale aplikacja bankowa i przelewy mogą pozostać dostępne.

Nie ma prądu lub łączności na dużym obszarze – mogą przestać działać zarówno aplikacje, terminale, jak i bankomaty. Wtedy najbardziej użyteczna staje się gotówka.

Nie istnieje jedna metoda odporna na każdy rodzaj awarii. Największe bezpieczeństwo daje dopiero ich połączenie.

Prosty zestaw awaryjny do płatności

Nie trzeba budować skomplikowanego systemu. Wystarczy wcześniej przygotować:

• aktywną fizyczną kartę,
• zapamiętany PIN, którego nie nosimy razem z kartą,
• niewielką ilość gotówki w małych nominałach,
• ładowarkę i powerbank,
• zapisany poza telefonem numer do banku,
• numer Systemu Zastrzegania Kart: 828 828 828.

Sam telefon może zastąpić portfel podczas zwykłego dnia. Podczas awarii staje się jednak pojedynczym punktem podatnym na utratę zasilania, zasięgu lub dostępu do aplikacji.

Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: telefon, karta i gotówka powinny się uzupełniać. o ile wszystkie możliwości płacenia mieszczą się wyłącznie w telefonie, jedna usterka może odciąć użytkownika od jego własnych pieniędzy.