[Recenzja] Backengrillen - "Backengrillen" (2026)

Ubiegły rok był pierwszym od prawie dekady, gdy nie ukazało się żadne nowe wydawnictwo tria Fire! ani jego rozszerzonego wcielenia Fire! Orchestra. Muzycy tworzący trzon grupy w ostatnim czasie skupili się na innych projektach. Basista Johan Berthling i perkusista Andreas Werliin kontynuują swoją współpracę z gitarzystą Orenem Ambarchim, wydając kolejne części "Ghosted" z nastrojowym, minimalistycznym jazzem. Tymczasem saksofonista Mats Gustafsson pozostał przy ostrzejszym graniu - czy to na bardziej psychodelicznym "Traces" pod szyldem Cosmic Ear, czy też na freejazzowym "Pivot" z Kenem Vandermarkiem, ale najbardziej w swoim nowym zespole Backengrillen, tworzonym z muzykami post-hardcore'owego Refused. Eponimiczny album kwartetu to brutalna mieszanka jazzu free, punku, noise'u, metalu i krautrocka.

Wokalista Dennis Lyxzén, perkusista David Sandstörm i basista Magnus Flagge współtworzą Refused od wczesnych lat 90. Pod koniec tamtej dekady, w 1998 roku wydali swój najsłynniejszy album, "The Shape of Punk to Come" (akurat w jego nagraniu nie uczestniczył Flagge, mający wówczas wieloletnią przerwę od grupy). Tytuł zupełnie świadomie nawiązuje do przełomowego dzieła Ornette'a Colemana - zainteresowania muzyków wykraczały poza punk, choć zdradzali to raczej w innych swoich projektach. Sandstörm współpracował już choćby z samym Gustafssonem - wziął udział w nagraniu EPki Fire! "Requięs". Już tam zresztą doszło do fuzji awangardowego jazzu z metalem. W przypadku Backengrillen taki wybór stylistyczny jest podyktowany nie tylko względami muzycznymi.

Brutalizacja muzycznego języka Gustafssona i jego kompanów to odpowiedź na brunatnienie świata. To album bardzo na czasie, wydany w momencie, gdy pomarańczowy prezydent (wymowny jest ten kolor okładki "Backengrillen") posługuje się paramilitarnymi bojówkami do zastraszania, porywania czy choćby już egzekucji na obywatelach, a w Europie rośnie popularność skrajnie prawicowych ugrupowań, budujących swój kapitał wyłącznie na nienawiści oraz złudnej obietnicy bogactwa, jakie rzekomo ma zapewnić rozregulowanie rynku. W "Socialism or Barbarism" kwartet przestrzega, iż proponowaną dla socjaldemokracji alternatywą jest dziki kapitalizm i społeczny darwinizm, czyli bogacenie się garstki kosztem praw obywatelskich oraz standardu życia milionów, dając im jedynie fałszywą nadzieję poprawienia statusu. Wskazując też, kogo mają obwiniać za los zgotowany im przez miliarderów i prawicowych radykałów - "A Hate Inferior" jest o wzgardzie prowadzącej do agresji wobec gorszych, czyli po prostu innych. A gdy ich praca i podsycana w nich nienawiść zostaną już odpowiednio wykorzystane, niech umierają jak najszybciej - o tym opowiada "Dör för långsamt".

"Backengrillen" to muzyka spontaniczna, będąca po prostu autentycznym aktem sprzeciwu wobec faszyzmu, rasizmu i wyzysku. jeżeli wierzyć materiałom prasowym, muzycy napisali ten materiał podczas pierwszej wspólnej próby, następnego dnia go przećwiczyli, a trzeciego - zarejestrowali. To, co słyszysz, to surowa, głupia, instynktowna muzyka grana przez doświadczonych dostawców hardcore punku, metalu, jazzu free, noise'u itp. - można przeczytać w opisie. Podobno kwartet pracuje już nad kontynuacją. Mniej głupią, ale jeszcze brzydszą. Choć z tą głupotą i brzydotą bym nie przesadzał, bo inspiracje muzycy mieli zacne, a przy tym różnorodne: od Little Richarda, przez The Stooges czy Can, po Alberta Aylera, Larsa Gullina oraz Johna Zorna.

W praktyce jest to mniej więcej wypadkowa stylów Fire! i Refused. Utwory są stosunkowo długie, najczęściej w okolicach dziesięciu minut, i oparte na powtarzalnych motywach sekcji rytmicznej, co przypomina tę pierwszą grupę. Ale są zarazem bardziej surowe, hałaśliwe czy wręcz agresywne, dochodzą też krzykliwe wokale, co zbliża całość do drugiego z tych zespołów. Otwieracz "A Hate Inferior" wprawdzie dość długo buduje napięcie, zaczynajac się od delikatnych dźwięków, prowadzi to jednak do bezlitosnego grillowania doom-metalowym ciężarem basu i bębnów, freejazzowymi partiami charczącego saksofonu oraz post-hardcore'owym wrzaskiem. Nieco bardziej stonowanym utworem jest "Dör för långsamt", gdzie pojawia się choćby trochę czystego śpiewu, ale ponury nastrój, mechaniczna powtarzalność i coraz więcej jazgotliwych brzmień, a w końcu kakofoniczne przejście, tworzą nie mniej miażdżącą całość.

Pewną odmianę przynosi bardziej zwarty i żwawy "Repeater II" (ciekawe, gdzie podział się "Repeater I"?), w którym powtarzalność staje się wręcz obsesyjna, co w połączeniu z bardziej zwariowaną partią wokalną przywołuje skojarzenia z Can z czasów Damo. Poza krautrockiem ma też w sobie sporo z post-punku, mnóstwo jazzowego saksofonu, trochę metalowego ciężaru i noise'owego hałasu, a choćby lekko taneczną rytmikę. Spokojnie mógłby to być kawałek jakiegoś przedstawiciela sceny Windmill, jednego z tych ciekawszych. Odrobinę wyciszenia przynosi początek tytułowego "Backengrillen", przy czym muzycy wczuwają się w nastrój w raczej prześmiewczy sposób, a z czasem robi się tylko ciężej i bardziej hałaśliwie. Zdecydowanie noise'ową klamrą spięty jest natomiast "Socialism or Barbarism", podczas gdy środek wypełnia zadziorny, intensywny, a zarazem jazzujący post-punk z dodatkiem elektronicznych efektów.

"Backengrillen" to świetna mieszanka stylów czy też wręcz gatunków, w brudnej, często brutalnej estetyce i z bardzo zaangażowanymi społecznie oraz politycznie tekstami, co jednak nie wyklucza pewnej dawki muzycznego humoru. Album trzyma poziom co lepszych wydawnictw Fire! i Fire! Orchestra, jest też ciekawszy od Refused - tym bardziej mnie cieszy, iż to nie efemeryczny projekt na jedną płytę, a pełnoprawny zespół, który koncertuje i już pracuje nad nową muzyką.