O tym, iż łatwiej wyobrazić sobie koniec świata niż kres kapitalizmu, pisał Fredric Jameson już trzy dekady temu. Z biegiem czasu słowa nie tracą na aktualności - wielki biznes dba o to, by obecny, neoliberalny system w powszechnej świadomości był stanem domyślnym i niezmiennym. Na dyskusję o alternatywnym świecie nie ma przestrzeni. Tymczasem apokaliptyczne wizje zagłady cywilizacji są w dyskursie stale obecne, stając się coraz bardziej realnym scenariuszem w obliczu postępującej degradacji planety - za którą zresztą odpowiadają te same elity biznesowe, myślące jedynie o pomnażaniu własnego kapitału. Zainspirowana przez Jamesona Anna Webber - kanadyjska saksofonistka, flecistka i kompozytorka związana ze sceną nowojorską - postanowiła sobie wyobrazić, jak mógłby wyglądać świat bez kapitalizmu. Inna przyszłość, w której każdy ma zapewnione podstawowe prawa, troszczy się o innych i o środowisko. Przemyślenia te stały się inspiracją dla jej najnowszego albumu "It's Easier to Imagine the End of the World...". Tytuły poszczególnych utworów to cytaty z różnych autorów zajmujących się późnym kapitalizmem oraz jego społeczno-kulturowymi konsekwencjami.
Album zarejestrowano podczas dwudniowej sesji w styczniu tego roku. Nagrań dokonano w nonecie, w którym liderce towarzyszy dwoje innych saksofonistów, Ingrid Laubrock i Yuma Uesaka, trębacz Ryan Easter, pianista David Virelles, gitarzystka Mary Halvorson, basista Christopher Tordini, perkusista Ches Smith, a także Kim DoYeon grająca na gayageum - tradycyjnej cytrze koreańskiej. Instrumentaliści mają tu dużo swobody i okazji do zaprezentowania własnych możliwości, ale liczy się przede wszystkim ich wzajemna interakcja. Zgodnie z konceptem całości, indywidualizm musi być zastąpiony kolektywną współpracą, wspólnym wysiłkiem pod nienachalnym przewodnictwem autorki albumu. Webber ma wykształcenie i doświadczenie przede wszystkim jazzowe, ale z czasem jej muzyczny język zaczął coraz więcej czerpać ze współczesnej poważki. W związku z tym utwory zawarte na "It's Easier to Imagine the End of the World..." łączą jazzową spontaniczność z bardziej zaawansowanym myśleniem o kompozycji.
Czytaj też: [Recenzja] Anna Webber - "Idiom" (2021)
Choć to w pełni instrumentalna muzyka, mamy tu do czynienia ze swego rodzaju albumem koncepcyjnym. Kolejne utwory tworzą przemyślaną całość, ze starannie rozplanowaną dramaturgią, wychodząc od diagnozy kryzysu obecnego systemu w tytułowym otwieraczu i kolejnych nagraniach, aż po scenariusz alternatywnego rozwiązania w "X (Fourth Future)" oraz związane z tym nadzieje w "Reservoirs of Hope and Optimism". Tytułowy "It's Easier to Imagine the End of the World..." to szesnaście minut swobodnej, ale zorganizowanej improwizacji, z początku zdominowanej przez przeszywające, natarczywe i mechaniczne dźwięki, symbolizujące bezlitosność i trwałość kapitalizmu, ale z czasem pojawia się więcej melodii. Szczególnie interesujące są klimatyczne partie 25-strunowego gayageum, ciekawie i oryginalnie wzbogacające sonorystycznie fakturę utworu. Intrygująco zatytułowany "Corporate Tax as a Percentage of Total Federal Revenue in the US, 1952, 1975, and 1998" - to cytat z Naomi Klein, zwracającej uwagę na rosnącą władzę korporacji przy jednoczesnym łagodzeniu ich obciążeń podatkowych przez neoliberalne władze - jest już przez całe dziesięć minut poukładany w bardziej zrozumiały sposób. Wprawdzie wciąż można odnieść wrażenie, jakby partie muzyków nieco się ze sobą rozjeżdżały, jednak to celowy zabieg, a napięcie i wzajemne oddziaływanie między instrumentami zostają zachowane.
"Agitation as the Goal" nawiązuje do eseju George'a Saundersa na temat mechanizmów mediów społecznościowych, opisującego, jak korporacje pomnażają zyski przez uzależnianie użytkowników poprzez nieustanne wywoływanie emocjonalnego pobudzenia. Owo zniewolenie przez społecznościówki oddaje tu sekcja rytmiczna, która hipnotyzuje repetycyjną precyzją, a wywoływany przez nie gniew przedstawiono dzięki świdrujących pisków i przedęć dęciaków. Największe wrażenie robi na mnie jednakże końcówka, gdy nachodzące na siebie partie saksofonów ustępują miejsca ekspresyjnemu popisowi DoYeon. Utwór "Momentary Compensatory Solidities of Imagined Contact with an Imagined Real" odnosi się z kolei do analizy Anny Kornbluh na temat kultury natychmiastowości. Sama Webber niejako się w nią wpisała, publikując album na platformach streamingowych w dniu premiery, choć z drugiej strony - cierpliwość nabywców wersji fizycznej nagrodzono możliwością pobrania trzech dodatkowych utworów. Muzycznie "Momentary…" startuje od kolejnej rozchwianej improwizacji nonetu, ale pod koniec piątej minuty zostają tylko subtelne dźwięki fortepianu oraz trąbki. To pierwszy tak delikatny moment albumu. Wprawdzie partie Virellesa i Eastera po chwili zaczynają brzmieć bardziej agresywnie, dysonansowo, jednak wraz z wejściem bębnów Smitha - a potem kolejnych muzyków - znów robi się wyjątkowo łagodnie i melodyjnie, co jednak okazuje się prowadzić do hałaśliwej, rozpędzonej kody.
Czytaj też: [Recenzja] Trevor Dunn's Trio-Convulsant avec Folie à Quatre - "Séances" (2022)
"X (Fourth Future)" powstał pod wpływem czterech postkapitalistycznych scenariuszy Kōheia Saitōa dla świata pogrążonego w kryzysie ekologicznym. Trzy pierwsze nie napawają optymizmem: zakładają dalsze zagrabianie zasobów przez najbogatszych, przerzucając koszty katastrofy na uboższych, ale też pogrążenie się w totalitaryzmach lub chaosie. Webber skupia się jednak na czwartej wizji przyszłości, z demokratycznym zarządzaniem dobrami wspólnymi oraz ograniczeniem produkcji i konsumpcji zamiast ciągłego podporządkowywania społeczeństwa wzrostowi gospodarczemu. Utwór z początku eksponuje sekcję rytmiczną, grającą nieco chwiejną melodię, do której stopniowo dołączają dęciaki. W środkowej części nagranie staje się jakby mniej zorganizowane, pojawiają się bardziej jazgotliwe momenty. Zaskakuje natomiast trzeci segment, rozpoczynający się gdy Halvorson - gitarzystka o swoim oryginalnym stylu - zaczyna grać wyjątkowo prosty, niemalże punkowy riff. Jednak gdy dołączają do niego pozornie niezależne, a w rzeczywistości ściśle ze sobą współpracujące dęciaki, robi się z tego fantastyczny avant-prog. A w samej końcówce pojawia się też bardziej pokręcone solo gitary.
Finałowy "Reservoirs of Hope and Optimism" cytuje natomiast w tytule słowa Angeli Y. Davis, która stwierdziła, iż to we wspólnotach odnajdujemy źródła nadziei i optymizmu, w kontrze do neoliberalnego skupiania się na jednostce. I jest to jeden z tych (licznych) momentów albumu, gdzie muzycy całkowicie koncentrują się na grze zespołowej - każdy dźwięk służy tu wspólnemu dobru, a nigdy skupieniu uwagi odbiorcy wyłącznie na sobie. Instrumentaliści lawirują tu pomiędzy całkiem poukładanym graniem a kontrolowanym chaosem, zachowując jednak ścisłą interakcję.
Czytaj też: [Recenzja] Mary Halvorson's Code Girl - "Artlessly Falling" (2020)
"It's Easier to Imagine the End of the World..." to mocny manifest polityczny artystki, która dotąd wydawała się skupiać wyłącznie na muzyce. Co istotne, krytyka kapitalizmu i neoliberalnego systemu nie jest doklejona na siłę do tych całkowicie instrumentalnych utworów - wykorzystane środki artystyczne i dramaturgia albumu są tak dobrane, aby jak najlepiej ilustrować zagadnienia poruszone w tytułach. Zaś ujawnione ich doborem poglądy Anny Webber są całkowicie spójne ze wspólnotową filozofią zespołu, interakcją ponad eksponowaniem możliwości jednostek. A co jeszcze bardziej istotne, to po prostu fantastycznie zagrana muzyka, w pełni pokazująca kunszt tego imponującego składu.
Ocena: 9/10
Anna Webber - "It's Easier to Imagine the End of the World..." (2026)
1. It's Easier to Imagine the End of the World...; 2. Corporate Tax as a Percentage of Total Federal Revenue in the US, 1952, 1975, and 1998; 3. Agitation as the Goal; 4. Momentary Compensatory Solidities of Imagined Contact with an Imagined Real; 5. X (Fourth Future); 6. Reservoirs of Hope and Optimism
Skład: Anna Webber - saksofon tenorowy, saksofon sopranowy, flet; Ingrid Laubrock - saksofon tenorowy, saksofon sopranowy; Yuma Uesaka - klarnet, klarnet kontrabasowy, saksofon sopranowy; Ryan Easter - trąbka; Kim Doyeon - gayageum; Mary Halvorson - gitara; David Virelles - pianino; Christopher Tordini - kontrabas; Ches Smith - perkusja i instr. perkusyjne
Producent: Anna Webber
