Czy we współczesnym świecie można jeszcze w pełni kontrolować informacje na własny temat? Ile prywatności oddajemy firmom technologicznym i czy jesteśmy w stanie odzyskać to, co dobrowolnie lub nieświadomie im przekazaliśmy? Takie pytania stawiają twórcy nowej inscenizacji „Starej baśni”, której premierowe pokazy zaplanowano w poznańskim Pawilonie realizowane są 13 i 14 listopada.
Punktem wyjścia stała się klasyczna powieść Józefa Ignacego Kraszewskiego, ale jej współczesna interpretacja daleko odbiega od tradycyjnej opowieści o początkach polskiej państwowości.
Autorka tekstu Olga Drygas wykorzystała historię Popiela, aby opowiedzieć o mechanizmach władzy we współczesnym świecie. Legendarny władca zamienił się w postać przypominającą właściciela globalnej korporacji technologicznej, dysponującego ogromną ilością informacji o użytkownikach.
– Ten Popiel w naszej „Starej baśni” bliższy jest pewnie postaci Elona Muska czy właścicieli wielkich korporacji, którzy posiadają wszystkie nasze dane, informacje o nas – wyjaśniał Andrzej Pakuła.
Bohaterowie spektaklu wyruszają w podróż, której celem jest odzyskanie własnych danych. Ich wyprawa staje się jednocześnie opowieścią o wolności, kontroli i nierównej relacji między człowiekiem a technologicznymi gigantami.
Oddajemy korporacjom coraz więcej. Czy możemy odzyskać kontrolę?
Temat przedstawienia dotyczy adekwatnie każdego, kto korzysta z internetu, mediów społecznościowych czy urządzeń elektronicznych. Codziennie pozostawiamy w cyfrowym świecie informacje o swoich zainteresowaniach, zachowaniach, kontaktach i preferencjach, często nie zastanawiając się, w jaki sposób zostaną później wykorzystane.
Jak zauważył gość programu „Hej Poznań”, problem nie ogranicza się jedynie do ochrony prywatności. Chodzi również o rosnący wpływ wielkich firm technologicznych na kolejne dziedziny życia.
W spektaklu pojawia się pytanie o to, w którym momencie wygoda korzystania z nowoczesnych narzędzi zaczyna oznaczać rezygnację z części własnej niezależności.
Twórcy nie zamierzają jednak przedstawiać prostej instrukcji, jak poradzić sobie z tym zagrożeniem. Zamiast gotowych odpowiedzi proponują refleksję nad tym, jak świadomie korzystać z technologii i w jaki sposób można przeciwstawiać się nadmiernej koncentracji władzy.
– Myślę, iż bardziej zadaje pytania i pobudza do świadomości – mówił Andrzej Pakuła, wskazując, iż jednym z ważnych przesłań przedstawienia jest przekonanie o zachowaniu przez ludzi sprawczości.
Znaczenie mogą mieć zarówno indywidualne decyzje dotyczące korzystania z cyfrowych narzędzi, jak i wspólne działania podejmowane przez większe grupy.
Stare monitory, klawiatury i świat przypominający Minecrafta
Równie interesująca jak sama historia ma być forma przedstawienia. Reżyserka Magda Szpecht sięga po improwizację i doświadczenia zespołu artystycznego, łącząc je z tematami zaczerpniętymi ze współczesnej rzeczywistości.
Scenografia, przygotowana przez artystę wizualnego Jana Simona, będzie przypominać nietypową instalację artystyczną.
W centralnej części Pawilonu powstanie konstrukcja nawiązująca do estetyki popularnej gry Minecraft. Do jej stworzenia wykorzystano między innymi elektrośmieci: stare monitory kineskopowe, klawiatury, komputerowe myszki i inne urządzenia kojarzące się z początkiem ery powszechnego dostępu do komputerów.
Twórcy świadomie sięgnęli po estetykę lat 90., kiedy internet dopiero wkraczał do codziennego życia, a gry komputerowe wyglądały zupełnie inaczej niż dzisiejsze zaawansowane produkcje.
Dla części widzów będzie to sentymentalny powrót do dzieciństwa lub młodości. Dla innych – okazja do zobaczenia, jak wyglądały początki cyfrowego świata, który dziś odgrywa tak ogromną rolę.
Ważnym elementem widowiska będą również animacje autorstwa Kuby Matuszczaka. Materiały wideo, także utrzymane w stylistyce dawnych gier komputerowych, zostaną włączone bezpośrednio w przebieg opowieści.
Akcja będzie rozgrywać się zarówno między aktorami, jak i na ekranach, tworząc przestrzeń łączącą tradycyjny teatr, instalację artystyczną i cyfrową rzeczywistość.
Widz nie musi siedzieć w fotelu. Może podążać za bohaterami
Jednym z najbardziej charakterystycznych rozwiązań zastosowanych w „Starej baśni” będzie sposób zorganizowania przestrzeni dla publiczności.
Zamiast tradycyjnego podziału na scenę i widownię, instalacja scenograficzna znajdzie się w centrum Pawilonu, a odbiorcy zostaną rozmieszczeni wokół niej.
Co więcej, nie będą musieli pozostawać przez cały spektakl w jednym miejscu.
– Publiczność będzie miała szansę, żeby móc się przemieszczać, patrzeć na ten spektakl z różnych perspektyw – tłumaczył Andrzej Pakuła.
Dzięki temu każdy widz będzie mógł w pewnym stopniu samodzielnie decydować o sposobie obserwowania akcji. Przemieszczanie się wokół instalacji ma pozwolić na odkrywanie kolejnych elementów scenografii i śledzenie bohaterów z różnych punktów.
To rozwiązanie zbliża przedstawienie do formy interaktywnej instalacji teatralnej, w której odbiorcy stają się aktywnymi uczestnikami wydarzenia.
Spektakl nie tylko dla miłośników teatru
Choć „Stara baśń” wykorzystuje nowoczesne technologie i podejmuje temat cyfrowego świata, organizatorzy podkreślają, iż do jej zrozumienia nie jest potrzebna specjalistyczna wiedza.
Przedstawienie może zainteresować zarówno osoby regularnie odwiedzające teatr, jak i tych, którzy częściej zajmują się nowymi technologiami niż sztuką sceniczną.
Andrzej Pakuła wskazał również, iż spektakl może być ciekawą propozycją dla młodzieży licealnej. Jednocześnie poruszane w nim zagadnienia pozostają aktualne niezależnie od wieku odbiorców.
Internet i technologie cyfrowe wpływają dziś przecież zarówno na życie nastolatków, jak i osób starszych. Różne pokolenia mogą mieć odmienne doświadczenia związane z korzystaniem z tych narzędzi, ale wszystkie stają przed podobnymi pytaniami dotyczącymi prywatności i bezpieczeństwa.
Mimo eksperymentalnej formy przedstawienie zachowuje także charakter baśniowej opowieści. Twórcy wykorzystują znaną historię jako punkt wyjścia do stworzenia współczesnego świata, w którym dawne konflikty o władzę nabierają zupełnie nowego znaczenia.
Kolejna okazja do obejrzenia spektaklu pojawi się dopiero w marcu 2027 roku.
