POLSTR zamiast WIBOR-u. Co stanie się z ratami kredytów?
Od 1 stycznia 2027 roku banki będą zawierać nowe umowy kredytowe ze zmiennym oprocentowaniem w oparciu o wskaźnik POLSTR, który zastąpi WIBOR. Dotychczasowy wskaźnik będzie stopniowo wycofywany, a cały proces ma zakończyć się 31 grudnia 2036 roku.
Reforma ma być neutralna dla kredytobiorców, jednak spory sądowe dotyczące wskaźników referencyjnych mogą przez cały czas stanowić wyzwanie dla sektora bankowego. Według szacunków przedstawionych w analizach branżowych skutki zakwestionowania WIBOR-u mogą sięgać setek miliardów złotych.
POLSTR zastąpi WIBOR. Od kiedy nowe zasady kredytów?
Zmiana wskaźnika referencyjnego jest elementem reformy polskiego rynku finansowego. Od 1 stycznia 2027 roku WIBOR nie będzie wykorzystywany w nowych umowach kredytowych. Pozostanie natomiast stosowany do obsługi istniejących zobowiązań w okresie przejściowym.
Proces zastępowania WIBOR-u wskaźnikiem POLSTR ma potrwać do końca 2036 roku. Nowy indeks, którego pełna nazwa to Polish Short Term Rate, uzyskał w sierpniu 2026 roku status istotnego wskaźnika referencyjnego nadany przez Komisję Nadzoru Finansowego.
Decyzja o zmianie została podjęta w ramach reformy wskaźników referencyjnych prowadzonej przez Komitet Sterujący Narodowej Grupy Roboczej. Jej celem jest przejście na nowy wskaźnik stosowany przy ustalaniu oprocentowania produktów finansowych.
Co zmiana WIBOR-u na POLSTR oznacza dla kredytobiorców?
Z perspektywy osób zaciągających kredyty zmiennoprocentowe reforma ma mieć przede wszystkim charakter techniczny. Nowe umowy będą opierać się na jednomiesięcznym POLSTR, a dotychczasowe zobowiązania będą obsługiwane zgodnie z zasadami przyjętymi dla okresu przejściowego.
Sama zmiana wskaźnika nie oznacza automatycznie obniżenia rat kredytów. Wysokość oprocentowania przez cały czas będzie zależeć od zasad określonych w umowie, wartości wskaźnika referencyjnego oraz marży banku.
Założeniem reformy jest zachowanie neutralności dla klientów. Oznacza to, iż zastąpienie jednego wskaźnika drugim nie powinno samo w sobie powodować nieuzasadnionych korzyści ani strat po stronie kredytobiorców.
Spory o WIBOR mogą kosztować banki setki miliardów złotych
Jednym z najważniejszych wyzwań związanych z dotychczasowym wskaźnikiem pozostaje rosnąca liczba postępowań sądowych. Analiza Instytutu Sobieskiego dotycząca skutków podważania WIBOR-u przedstawia kilka scenariuszy możliwych konsekwencji finansowych dla sektora bankowego.
W zależności od przyjętych założeń potencjalne koszty oszacowano na od 78,7 mld zł do 283,7 mld zł. Górna granica jest zbliżona do wartości kapitałów własnych całego sektora bankowego, które na koniec 2025 roku wyniosły 322 mld zł.
Szacunki obejmują możliwe następstwa ukształtowania się niekorzystnej dla banków linii orzeczniczej w sprawach dotyczących kredytów opartych na WIBOR-ze. Nie oznaczają jednak, iż takie koszty rzeczywiście wystąpią. Są to scenariusze analizujące potencjalne ryzyko.
Ile banki zarobiły na kredytach opartych na WIBOR-ze?
Z raportu Instytutu Sobieskiego wynika, iż w latach 1997–2025 łączne dochody odsetkowe sektora bankowego z kredytów hipotecznych opartych na WIBOR-ze wyniosły 218,1 mld zł.
Z tej kwoty 100,7 mld zł przypadało na kredyty przez cały czas aktywne, a 117,4 mld zł na zobowiązania już spłacone. Dodatkowo wartość pobranych opłat i prowizji oszacowano na 35,2 mld zł.
Przedstawione wartości pokazują skalę portfela kredytowego, którego dotyczą potencjalne spory. W przypadku niekorzystnych dla banków rozstrzygnięć konsekwencje finansowe mogłyby wykraczać poza pojedyncze umowy i oddziaływać na sytuację całego sektora.
Mniej kapitału banków może oznaczać mniej kredytów dla firm i gospodarstw domowych
Ewentualne straty banków mogłyby ograniczyć ich zdolność do finansowania gospodarki. Dotyczyłoby to zarówno kredytów mieszkaniowych, jak i finansowania inwestycji przedsiębiorstw.
W analizie przedstawiono szacunek, zgodnie z którym każda złotówka uszczerbku w wynikach banków może przekładać się na około 6–8 zł mniej kredytów dostępnych dla gospodarki. To istotne w kontekście potrzeb inwestycyjnych Polski i konieczności zwiększania nakładów na rozwój przedsiębiorstw, innowacje oraz konkurencyjność.
Według raportu Związku Banków Polskich do 2040 roku potrzeby inwestycyjne kraju mogą sięgnąć 4 bln zł. Jednocześnie luka inwestycyjna wynosi około 170 mld zł rocznie. Sektor bankowy ma potencjał zwiększenia finansowania gospodarki o blisko 508 mld zł, jednak jego wykorzystanie będzie zależało między innymi od aktywności inwestycyjnej oraz stabilności otoczenia regulacyjnego i fiskalnego.
Polska potrzebuje większych inwestycji
W 2025 roku stopa inwestycji w Polsce wyniosła 17,1 proc. PKB, podczas gdy w całej Unii Europejskiej osiągnęła 21,3 proc. Jednocześnie krajowe nakłady inwestycyjne wzrosły o 4,4 proc. rok do roku.
Prognozy Komisji Europejskiej zakładają, iż w 2026 roku inwestycje w Polsce zwiększą się o 6,9 proc., wobec 2,2 proc. w całej Unii Europejskiej.
W tym kontekście stabilność sektora bankowego ma znaczenie nie tylko dla osób spłacających kredyty, ale również dla przedsiębiorstw potrzebujących kapitału na rozwój. Ograniczenie zdolności banków do udzielania finansowania mogłoby utrudnić realizację części planowanych inwestycji.
Liczba spraw sądowych dotyczących WIBOR-u rośnie
Dane przedstawione w raporcie Instytutu Sobieskiego wskazują na systematyczny wzrost liczby postępowań sądowych dotyczących kredytów złotowych opartych na WIBOR-ze.
Na koniec 2023 roku w pierwszej instancji toczyły się 654 takie sprawy. Rok później było ich 1532, natomiast na koniec 2025 roku liczba wzrosła do 2728.
Rosnąca liczba sporów oznacza, iż kwestia schematy stosowania wskaźnika pozostaje istotnym zagadnieniem dla banków i kredytobiorców. Zmiana WIBOR-u na POLSTR nie musi automatycznie zakończyć tego rodzaju postępowań.
Czy po 2027 roku również POLSTR będzie kwestionowany?
Zmiana wskaźnika referencyjnego nie oznacza całkowitego wyeliminowania ryzyka prawnego. W analizach sektora bankowego zwraca się uwagę, iż nowy POLSTR również może stać się przedmiotem sporów.
Oznacza to, iż przejście na nowy indeks rozwiązuje przede wszystkim kwestię technicznej zmiany wskaźnika stosowanego w nowych umowach. Nie przesądza natomiast o tym, jak w przyszłości będą rozstrzygane ewentualne spory dotyczące zasad ustalania oprocentowania kredytów.
Dla kredytobiorców najważniejsze pozostaje to, iż od 1 stycznia 2027 roku nowe umowy ze zmiennym oprocentowaniem będą zawierane z wykorzystaniem POLSTR, a WIBOR będzie stopniowo wycofywany z krajowego systemu finansowego do końca 2036 roku.
