Projekt „Feministyczne inspiracje. Popularyzacja skandynawskiej literatury feministycznej” realizujemy od 2023 roku. Dzięki dofinansowaniu uzyskanemu z Komisji Europejskiej udało nam się przetłumaczyć dziesięć klasycznych utworów szwedzkich i norweskich. Dziś udostępniliśmy ostatni z nich — Zwierzęta i ludzie w baśniach i legendach dawnej Północy Heleny Nyblom w przekładzie Agnieszki Stróżyk.
Zwierzęta i ludzie w baśniach i legendach dawnej Północy to zbiór opowiadań duńsko-szwedzkiej pisarki, Heleny Nyblom, opublikowany w 1914 roku. Wszystkie pasjonujące historie, przedstawione przez autorkę, mają charakter fikcyjny o zabarwieniu magicznym.
W obrębie tomu formalnie tekst podzielony został na trzy części, jednak zawarte w nich światy zwierząt, ludzi i surrealistycznej baśniowości mieszają się ze sobą i wpływają na siebie wzajemnie. Opowieści koncentrują się na interakcjach i relacjach między zwierzętami i ludźmi, zgłębiając emocje i granice pomiędzy nimi. Ton tych obserwacji jest przeważnie przychylny i pełen sympatii wobec naszych „braci mniejszych”. jeżeli już wydarza się coś złego, to dzieje się to przeważnie z winy człowieka, a nie zwierzęcia.
Helena Nyblom znana jest ze swojej zdolności przedstawiania wewnętrznego życia zarówno ludzi, jak i zwierząt. W jej opowiadaniach te drugie postrzegane są nie jako narzędzia czy podmioty niższego rzędu, ale jako istoty z osobowością, uczuciami i własną godnością. Bywają także mocno uczłowieczane — czytelnik widzi tę personalizację w scenach takich jak rozmowa dwóch koni o kwestiach społecznych w kontekście innowacji technologicznych czy prezentacja polityki uprawianej przez różne frakcje w kurniku.
Moralna perspektywa widzenia zwierząt wydaje się wyrażać dążenie do równowagi rzeczywistości ludzi i całej pozostałej przyrody (bohaterami opowiadań Nyblom bywają nie tylko przedstawiciele fauny, ale także flory). Dzieło koncentruje się na wskazaniu ludzkiej odpowiedzialności wobec natury, podkreślając jednocześnie więź uczuciową i zdolność zwierząt do rozumienia oraz reagowania na ludzkie emocje — takie jak miłość, strach czy poczucie lojalności.
Wszystkie te refleksje i przekonania wyrażone zostały w stylu typowym dla autorki, która sięga do baśniowej narracji, inkrustowanej bogato odniesieniami do tradycji, mitologii i nordyckiego folkloru.
O autorce
Helena Augusta Nyblom przyszła na świat 7 grudnia 1843 roku w Kopenhadze. Była duńsko-szwedzką pisarką, znaną przede wszystkim jako autorka baśni, pisała jednak również popularne sztuki teatralne – głównie satyryczne jednoaktówki o życiu codziennym.
Była córką Jørgena Roeda i Emilie Amandy Kruse. Jej ojciec był malarzem i profesorem Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Kopenhadze, a matka interesowała się sztuką i literaturą antyczną – w domu przykładano zatem wagę do kultury intelektualnej i artystycznej. Rodzina prowadziła ożywione życie towarzyskie, współtworząc lokalną elitę twórczą. Przyszła pisarka była uzdolniona muzycznie, miała także talent do rysunku (jej prace graficzne znajdują się m.in. w bibliotece uniwersytetu w Uppsali).
W 1864 roku wyszła za mąż za Carla Ruperta Nybloma. Małżonkowie osiedlili się w Uppsali, a ich dom stał się ważnym miejscem spotkań artystów i intelektualistów z różnych państw skandynawskich. Oboje starali utrzymywać się z pisania, co nie było łatwe, bowiem para doczekała się sześciorga dzieci.
Helena Nyblom debiutowała opowiadaniami opublikowanymi w ilustrowanym magazynie „Ny illustrared tidning”, które następnie zostały wydane w czterech tomach w tłumaczeniu z duńskiego na szwedzki. Pisała również wiersze, które złożyły się na kilka tomików poetyckich. Przełom w jej twórczości literackiej nastąpił dzięki opowiadaniom o sztuce. Napisała również powieść, kilka książek dla dziewcząt i liczne komedie. Nyblom zajmowała się także aktywnie krytyką kultury, publikując m.in. w czasopiśmie „Idun”.
W 1895 pisarka roku dokonała konwersji na katolicyzm, co spotkało się z dużym zainteresowaniem mediów i zdecydowaną krytyką ze strony przyjaciół.
Helena Nyblom zmarła 9 października 1926 roku w Sztokholmie. Jest pochowana w rodzinnym grobowcu na Starym Cmentarzu w Uppsali.
O tłumaczce
Agnieszka Stróżyk — skandynawistka, literaturoznawczyni, tłumaczka wielu szwedzkich książek dla dzieci. Naukowo interesuje się przede wszystkim przekładem, zwłaszcza starszej literatury dziecięcej i młodzieżowej, w tym przekładem intermedialnym i praktykami translatorskimi.
Na stałe współpracuje z jednym z wydawnictw jako tłumaczka i redaktorka. Ma na swoim koncie ponad pięćdziesiąt przetłumaczonych tytułów. W jej dorobku znaleźć można tłumaczenia takich autorów jak Åsa Lind, Mårten Melin, Jakob Wegelius, Kristina Sigunsdotter.
Zajmuje się też popularyzacją szwedzkiej literatury i kultury dziecięcej, prowadzi spotkania dla uczniów i szkolenia dla nauczycieli i bibliotekarzy.
Projekt dofinansowany przez Unię Europejską. Wyrażone poglądy i opinie są jednak wyłącznie poglądami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający dofinansowanie nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
