Osmofuturyzm wyrasta z wieloletniej praktyki kuratorskiej Marty Lisok, rozwijanej na styku sztuki współczesnej, antropologii zmysłów, ekologii i badań nad niewizualnymi formami percepcji. Autorka analizuje w książce prace artystek i artystów, którzy traktują węch nie jako efekt specjalny, ale jako narzędzie myślenia o relacjach między ludźmi, architekturą, roślinami, zwierzętami i atmosferą. Wśród omawianych przykładów znajdują się m.in. instalacje zapachowe Anicki Yi, Sissel Tolaas, Pameli Rosenkranz, Mikołaja Spaczyńskiego, Agnieszki Brzeżańskiej, Centrali, Karoliny Grzywnowicz, Otobong Nkangi, Jasona Dodge, Rafaelą Lozano-Hemmera, Clary Ursitti, Olafura Eliassona i Delcy Morelos. Pole sztuki jawi się w ich kontekście jako laboratorium przeczuć i spekulacji, zachęcających do budowania alternatywnych scenariuszy przyszłości, w którą zamiast kontrolującego spojrzenia prowadzi nas hiperczuły węch.
Jak będzie pachnieć przyszły świat? To spekulatywne pytanie otwiera refleksję historyczki sztuki i kuratorki Marty Lisok, a jednocześnie powstaje w cieniu odwrotnego pytania: A co, jeżeli zapachy znikną z planety? Przeczucie i próba wyrażenia statusu zapachu jako czegoś ulotnego mają tu znaczenie szczególne, bo jego istnienie jest zagrożone. Autorka węszy w poszukiwaniu sposobów budowania narracji w polu sztuki, poruszając się pozaludzką, specjalnie niedomkniętą domeną.
Traktuję tę publikację jak alchemiczny przewodnik po najnowszej sztuce ekoolfaktorycznej, a zarazem czytam jak wyborny esej o węchu i rezyliencji, znajdując w nim szerszy kontekst namysłu nad przyszłością zmysłów ratowniczych i sztuką przetrwania.
fragment recenzji dr hab. Anny Barcz
dr Marta Lisok – kuratorka, krytyczka sztuki, badaczka, wykładowczyni w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, gdzie od 2023 roku kieruje Zakładem Teorii i Historii Sztuki. Absolwentka historii sztuki (UJ) i filozofii (UŚ). Kuratorka kilkudziesięciu wystaw m.in. w CSW Zamek Ujazdowski, Muzeum KODE w Bergen, BWA Katowice, Bunkier Sztuki w Krakowie, Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, OP ENheim we Wrocławiu, a także konferencji naukowych: Nasłuchiwanie (2024), Grzyby i inni. Ku symbiocenowi (2025), Urszula Broll. Pejzaże jeszcze dalekiego świtu (2025). Redaktorka książek m.in.: Fungi and Others. Towards the Symbiocene (2026), On or out the grid (2022), Najbardziej na świecie (2022), Głębokie słuchanie (2019), Widmo (2016), Mocne stąpanie po ziemi (2015), Nocne aktywności (2014), O powstawaniu i ginięciu (2014). Stypendystka Marszałka Województwa Śląskiego i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Członkini Rady Programowej Muzeum Ślaskiego i Galerii Rondo Sztuki w Katowicach. W swojej praktyce kuratorskiej używa sztuki jako narzędzia do prognozowania przyszłych form odczuwania. Autorka książki Osmofuturyzm. O zapachu i bezużytecznym spojrzeniu wydanej w Wydawnictwie Bęc Zmiana w 2026 roku.
Marta Lisok
Osmofuturyzm. O zapachu i bezużytecznym spojrzeniu
Wydawczyni: Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2026
Współwydawca: Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach
ISBN 978-83-66082-34-2
ISBN 978-83-68440-31-7
Projekt graficzny okładki, makieta i skład: Daria Malicka
Ilustracje: Dominik Ritszel
Zawartość merytoryczna publikacji powstała w ramach projektu badawczego zrealizowanego w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach w ramach subwencji MKiDN na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego i badawczego w latach 2024/2025.
Publikacja dofinansowana została ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
