Powstał w 2015 r. z inicjatywy znakomitego kompozytora Eugeniusza Knapika, wówczas rektora katowickiej Akademii Muzycznej, i ówczesnego dyrektora artystycznego NOSPR Alexandra Liebreicha. Współorganizatorem jest powstałe w tym celu Stowarzyszenie Katowice Kultura Natura, grupujące czołowych miejscowych muzyków. To oni stoją za stroną programową, co roku bardzo atrakcyjną i nawiązującą do określonego hasła.
W tym roku będzie to „Melancholia i ekstaza”. Marcin Trzęsiok, muzykolog współodpowiedzialny za program, tłumaczy, o co chodzi: „Człowiek nowoczesny, podważając wiarygodność dawnych porządków metafizycznych, chce wypowiedzieć i zrozumieć prawdę własnego doświadczenia. Jego istotą jest niepewność: wewnętrzne wahadło nieustannie porusza się pomiędzy biegunami rozpaczy i nadziei, niebem chmurnym i niebem czystym, melancholią i ekstazą. Festiwal Katowice Kultura Natura zapuszcza sondę w głąb tego doświadczenia, prezentując szerokie spektrum utworów, stylów i epok: od Monteverdiego do klasyków współczesności”.
W ramach festiwalu wystąpią gwiazdy pianistyki (Alexandre Tharaud i Dmytro Choni), skrzypiec (Arabella Steinbacher, Johan Dalene) i kameralistyki – La Venexiana z dziełami wspomnianego Monteverdiego, Modigliani Quartet w bardzo zróżnicowanym programie oraz czołowy zespół muzyki współczesnej Klangforum Wien. Z orkiestr, obok gospodarzy, na finał festiwalu zagra Deutsche Radio Philharmonie Saarbrücken Kaiserslautern.
Koncert inauguracyjny poprowadzi dyrektorka artystyczna i pierwsza dyrygentka orkiestry Marin Alsop. Tę wybitną postać świata muzycznego NOSPR pozyskała od sezonu 2023/24. Równolegle stoi ona na czele wiedeńskiej orkiestry radiowej, dyryguje licznymi zespołami na świecie i prowadzi festiwale (m.in. Ravinia Festival w Chicago). To pierwsza kobieta, która zaczęła przebijać szklany sufit w swojej dziedzinie; w NOSPR na tym stanowisku jest również pierwszą kobietą, choć zespół miał już dwie dyrektorki naczelne.
Pomaga też młodym koleżankom po fachu. – Założyłam Taki Alsop Conducting Fellowship, aby stworzyć dla aspirujących dyrygentek więcej możliwości zdobywania doświadczeń na ich instrumencie, czyli orkiestrze. w tej chwili w społeczności TACF mamy 92 dyrygentki, które bardzo się nawzajem wspierają – opowiada. Wśród stypendystek znalazło się pięć Polek: kolejno Marzena Diakun, Barbara Dragan, Marta Gardolińska, Anna Sułkowska-Migoń i Anna Duczmal-Mróz. – To silne i utalentowane dyrygentki. Bardzo różnią się od siebie, ale wszystkie są niezwykle kompetentne.
Z NOSPR zetknęła się już wcześniej i to muzycy orkiestry, którym praca z nią bardzo się spodobała, zabiegali o stałą współpracę. – Od początku czułam, iż pracuję z muzykami pełnymi pasji, działającymi w zespole o wielkiej historii i tradycji. To pierwsze wrażenie z czasem tylko się pogłębiło – mówi Alsop. I dodaje: – Jednym z najbardziej radosnych dla mnie rezultatów pracy z NOSPR jest odkrycie skarbnicy muzyki polskiej. To bogaty i wyjątkowy repertuar, którego poznanie to prawdziwy zaszczyt.
Na inauguracji festiwalu poprowadzi m.in. Toccatę Bolesława Szabelskiego. Alsop jest entuzjastką muzyki XX i XXI w.; chętnie prowadziła też koncerty na innej imprezie NOSPR – Festiwalu Prawykonań. W dniu jubileuszu, składając życzenia orkiestrze w krótkim filmiku, powiedziała: „Wcale nie wyglądacie na 90 lat, ale gracie, jakbyście robili to przez cały wiek. Jestem bardzo dumna z orkiestry”.