Winda nie działała. Czwarte piętro, klatka z lastryko, zapach gotowanej kapusty spod drzwi sąsiadki spod trójki. Barbara postawiła torbę na wycieraczce i sięgnęła po klucze. Dopiero wtedy spojrzała na drzwi.
Nowe. Białe, z frezowaniem, z okuciami w kolorze szczotkowanego złota. choćby wizjer inny — szerokokątny, z kołnierzem ze stali nierdzewnej. Przyłożyła klucz do zamka. Nie pasował.
Zadzwoniła do syna. Telefon przeniósł ją od razu na pocztę głosową. Spróbowała do synowej — Karolina odebrała po pięciu sygnałach, zaspana, jakby właśnie wybudzona z głębokiego snu.
— Mamo Basiu, już pani wróciła? Myśleliśmy, iż dopiero w środę.
— Wróciłam. Nie mogę wejść.
— Zaraz przyjadę, proszę poczekać. Tylko dzieciaki śpią, muszę obudzić Anetę, żeby przy nich posiedziała.
Karolina mieszkała trzy ulice dalej. Przyjechała po dwudziestu minutach, w dresie i klapkach, z kluczem na breloczku z napisem „Najlepsza teściowa”.
— Remoncik-niespodzianka! — powiedziała, otwierając drzwi i wpuszczając Barbarę do środka. — Jakuba się pani nie spodziewała, prawda?
Barbara nie odpowiedziała. Stała w przedpokoju i patrzyła na ścianę, na której przez trzydzieści lat wisiał portret Michała w mundurze kolejarza. Zdjęcie zrobione na dworcu Poznań Główny, dwudziestego drugiego lipca osiemdziesiątego pierwszego roku. Michał stał przy semaforze, uśmiechnięty, z papierosem w dłoni, którego Barbara kazała mu zgasić sekundę po zrobieniu tego zdjęcia.
Portretu nie było. Zamiast niego wisiała tapeta w szare pasy, modna i zimna, taka z katalogu sieciówek wnętrzarskich.
Barbara przeszła dalej, do salonu. I wtedy stanęła.
Komplet wypoczynkowy — ten z ciemnozielonego weluru, na którym Michał zasypiał przy telewizorze, a ona przykrywała mu nogi kraciastym pledem — zniknął. Zamiast niego stała rozkładana sofa, nowoczesna, z funkcją spania, obita tkaniną w geometryczne wzory. Ściana po regale z książkami też była pusta, a samego regału — dębowego, ciężkiego, przez pół wieku wchłaniającego zapach tytoniu fajkowego — też nie było.
— Karolina — powiedziała Barbara, nie odwracając się. — Gdzie jest regał Michała?
— Mamo Basiu, to właśnie niespodzianka. Jakub mówił, iż panią plecy bolą od tego starego tapczanu, iż te książki tylko kurz zbierają. Zrobiliśmy remont. Pomalowaliśmy, wymieniliśmy meble, choćby telewizor nowy stoi. Proszę spojrzeć — pięćdziesiąt pięć cali.
— Nie pytam o telewizor. Gdzie regał. Gdzie książki.
Karolina poprawiła włosy, nerwowym gestem odgarnęła grzywkę na bok.
— Książki są spakowane. W kartony. Na balkonie.
Na balkonie. W listopadzie. Barbara podeszła do okna balkonowego i odsunęła nową roletę — też nową, sterowaną pilotem, którego nie umiała obsługiwać. Na balkonie stało sześć kartonów po bananach. Otwartych. Deszcz zacinał od tygodnia, wilgoć wsiąkała w kartki, rozmywała druk, sklejała strony. Z jednego kartonu wystawał grzbiet starego wydania Prusa — tego, które Michał dostał od ojca na piętnaste urodziny.
— Wezmę je — powiedziała. — Jutro rano.
Karolina milczała. Barbara otworzyła drzwi do sypialni.
Łóżko — nowe, ze stelażem, materac z pianką termoelastyczną. Toaletka z lustrem w złotej ramie — ta, przy której Michał golił się co rano, zostawiając ślady mydła na blacie — też zniknęła. Na jej miejscu stała komoda z Ikei, biała, poskładana na wczoraj, o czym świadczył karton po śniadaniówce leżący w kącie.
— Gdzie jest toaletka?
— Jakub… Jakub mówił, iż stara, iż lustro pęknięte. Wywiózł na śmietnik.
Barbara usiadła na nowym łóżku. Nie sprężynowało. Nie skrzypiało. Nie miało wygniecionego śladu po Michale po prawej stronie. Było płaskie i obojętne.
W toaletce, w dolnej szufladzie z zacięciem, które znały tylko jej palce, leżało pudełko po butach. W pudełku — obrączka Michała, którą zdjęła mu z palca w hospicjum trzy lata temu. Oraz koperta. W kopercie — list. Napisany tydzień przed śmiercią, kiedy już nie mówił, tylko pisał. Krótki: „Basiu, nie płacz za długo. I nie daj sobie wejść na głowę”.
— Karolina. Gdzie jest pudełko po butach z szuflady toaletki? Brązowe, z napisem Wojas.
— Nie wiem. Jakub się tym zajmował. Zapytam go rano.
Barbara wstała. Sześćdziesiąt osiem lat, biodro po endoprotezie, w ręku laska, w oczach coś twardszego niż stal.
— Dzwoń do niego. Teraz.
— Jest po jedenastej…
— Dzwoń.
Jakub odebrał po trzech sygnałach. Trzeźwy, co było rzadkością o tej porze. Barbara usłyszała w tle dźwięk telewizora, mecz, doping trybun.
— Synu. Gdzie jest pudełko z obrączką taty?
Cisza. Długa, ciężka, podobna do tej, która zapadła trzy lata temu, gdy lekarz powiedział „przykro mi” i wyszedł z sali.
— Mamo, ja nie wiedziałem, co jest w środku. Myślałem, iż stare rachunki. Karolina przejrzała…
— Gdzie. Jest. Pudełko.
— W piwnicy. Chyba.
— Masz godzinę. Przywieź je.
Rozłączyła się. Karolina stała przy drzwiach, blada, palce zaciskała na breloczku z napisem „Najlepsza teściowa”.
— Mamo Basiu, my naprawdę chcieliśmy dobrze. Pani mieszkanie było takie… stare. A my myśleliśmy, iż jak wróci pani do ładnego wnętrza, to się pani ucieszy. I iż może… może potem, za jakiś czas, zamienimy się mieszkaniami. Pani jest sama, duży metraż, a my w dwójkę z dziećmi w kawalerce.
Barbara nie odpowiedziała. Podeszła do balkonu i po kolei zaczęła wnosić kartony z książkami. Karolina próbowała pomóc — Barbara powstrzymała ją gestem. Sama. Jedna po drugiej. Sześć kartonów, każdy ważył tyle co małe dziecko, każde dziecko, które Barbara odbierała przez trzydzieści lat pracy jako położna w szpitalu na Polnej.
O trzeciej nad ranem książki leżały na podłodze w salonie, a ona klęczała nad nimi, wycierając każdą okładkę ręcznikiem. Stary Prus miał rozmoknięte strony, ale dało się uratować. Dało się uratować większość.
Jakub przyjechał o wpół do dwunastej. Trzeźwy, ogolony, z pudełkiem po butach w ręku. Podał je matce przez próg, nie zaproszony do środka.
— Wszystko w środku — powiedział.
Barbara otworzyła pudełko. Obrączka była. Koperta była. A w kopercie — nie jej list od Michała, tylko świstek z jakąś notatką, rachunek, który Karolina musiała wsunąć na miejsce, myśląc, iż koperta jest pusta.
Barbara wyjęła rachunek. Spojrzała na syna.
— Gdzie jest mój list?
— Jaki list?
— Od taty. Napisany na tydzień przed śmiercią. Był w kopercie.
Jakub zamrugał. Nie wiedział. Naprawdę nie wiedział. Barbara odczytała to w jego twarzy tak samo, jak kiedyś odczytywała z twarzy rodzących, czy mówią prawdę o liczbie ciąż.
— Karolina — powiedziała spokojnie. — Daj mi telefon do Karoliny.
Karolina odebrała od razu, głosem cienkim, przestraszonym.
— Mamo Basiu, przepraszam, to było przez przypadek. Ta koperta była pusta…
— Nie była pusta.
— Była, przysięgam. Tylko ta kartka z rachunkiem za gaz. Myślałam, iż to śmieć.
— A list? Biała kartka, zapisana manualnie, niebieskim długopisem.
Cisza. Potem szloch. Karolina płakała, mówiła coś o segregacji śmieci, o tym, iż wzięła karton z „makulaturą” i wyrzuciła do kontenera na Grochowskiej, jeszcze w zeszłym tygodniu, przed wywozem.
Barbara odłożyła telefon. Wstała. Podeszła do okna. Za szybą Warszawa spała, mokra od deszczu, obojętna. Za tą szybą, trzy ulice dalej, był kontener na makulaturę, ale śmieciarka już go opróżniła. Listu nie było.
— Wyjdź — powiedziała do syna.
— Mamo…
— Wyjdź. Przyjdź w niedzielę. Z dziećmi. Porozmawiamy.
Zamknęła za nim drzwi. Nowe, białe, z zamkiem, do którego dostała w końcu klucz. Oparła czoło o framugę i po raz pierwszy od pogrzebu Michała zapłakała.
Nie nad meblami. Nad sześćdziesięcioma słowami, które napisał człowiek odchodzący, i które ktoś uznał za makulaturę.
W niedzielę Jakub przyszedł. Sam, bez Karoliny. Przyniósł ciasto z cukierni, usiadł przy kuchennym stole.
— Mamo, my chcemy się zamienić mieszkaniami. Na stałe. Karolina już choćby mierzyła pokój pod kątem mebli dla dzieci. Dlatego ten remont. Żeby pani miała ładnie, a my…
Barbara postawiła przed nim herbatę. Usiadła naprzeciwko.
— To moje mieszkanie. Wykupione na własność. Przez twojego ojca i przeze mnie. I ja tu umrę, słyszysz? W moim łóżku, w moim pokoju, przy moich książkach. A wy możecie poczekać do tego czasu albo znaleźć sobie coś większego.
Jakub milczał. Długo. Potem wyjął z kieszeni pogniecioną kopertę.
— To było w schowku w samochodzie. Ostatni list taty, taki do ciebie, chyba brudnopis. Znalazłem, jak sprzątałem auto.
Barbara drżącymi rękami otworzyła kopertę. Pismo Michała, to samo, niebieski długopis, słowa niemal identyczne jak w tamtym, zagubionym. Tylko więcej. Dłuższy. Z dopiskiem na marginesie: „I pilnuj mebli. Bo Jakub ma dobre serce, ale miękką głowę”.
Uśmiechnęła się. Pierwszy raz od trzech tygodni.
Nowe meble zostały. Nie wszystkie — regał z książkami wrócił z balkonu, toaletkę obiecał odszukać na złomowisku. Sofę sprzedali na OLX i kupili składany stół z krzesłami, normalny, taki, przy którym można pić herbatę i patrzeć sobie w oczy.
A list leży teraz w szufladzie szafki nocnej. Pod obrączką Michała. I pod karteczką od wnuczki, Anety, napisaną kredką: „Babciu, kocham Cię. Przepraszam za mamę”.
