Na jakie filmy najbardziej czekamy na 23. MDAG? Edycja stacjonarna | Zestawienie | Millennium Docs Against Gravity 2026

Już dzisiaj – jak co roku o tej porze – w kinach w całej Polsce rozpoczyna się największe święto kina dokumentalnego. Startuje 23. edycja Festiwalu Filmowego Millennium Docs Against Gravity! Tegoroczne hasło brzmi „poszukiwania” – i my swoje rozpoczęliśmy zgodnie z tradycją na przeglądaniu programu oraz opowiedzeniu o tytułach, które najbardziej przyciągnęły naszą uwagę. Nie wiemy, jak te poszukiwania się zakończą i dokąd doprowadzą nas tym razem dokumentalne ścieżki. Chcąc jednak podpowiedzieć Wam możliwe szlaki, zapraszamy do lektury poniższego zestawienia!

Król Hamlet, reż. Elvira Lind

fot. „Król Hamlet” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Elvira Lind kieruje kamerę na własną rodzinę, dokumentując przygotowania męża, Oscara Isaaca, do roli Hamleta w Public Theater w Nowym Jorku. W filmie zestawiono dwa ważne momenty w ich życiu: narodziny dziecka oraz nagłą śmierć matki aktora. Szekspirowski dramat o żałobie, bezradności i kryzysie działania ma naturalnie oddziaływać z doświadczeniami Isaaca, a proces pracy nad spektaklem będzie przestrzenią na granicy życia i teatru.

Temat brzmi znajomo? Czy to dokumentalna wersja Hamneta Chloé Zhao? Wiele osób zarzucało filmowi z Jessie Buckley i Paulem Mescalem patos i emocjonalny nadmiar. Król Hamlet, jako kino dokumentalne, może stanowić interesujący kontrapunkt wobec tamtego seansu. Czy sztuka rzeczywiście pozwala przepracować traumę, jak w Hamnecie, czy raczej nieuchronnie ją powieli i utrwali w nowych formach? Gdzie przebiega granica między sceną a życiem? Czy kamera Lind pozostaje narzędziem obserwacji, czy staje się aktywnym uczestnikiem rodzinnego doświadczenia? Mam nadzieję, iż film zmierzy się z tymi pytaniami.

Jakub Nowociński

Replika, reż. Chouwa Liang

fot. „Replika” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Żyjemy w czasach, w których na co dzień korzystamy ze sztucznej inteligencji. Budzi to wiele kontrowersji, przede wszystkim w kontekście modeli językowych, które wielu osobom służą nie tylko jako narzędzie, ale zastępując nauczycieli, terapeutów czy choćby przyjaciół. Chouwa Liang w swojej Replice opowiada o mocno skrajnych przypadkach użycia AI. Przedstawia bowiem trzy osoby, którym sztuczna inteligencja próbuje zastąpić partnerów życiowych.

Trzy bohaterki dokumentu, Qin, Muna i Sonya, z różnych powodów zdecydowały się na relacje z wirtualnymi partnerami. Tym samym, dokument Liang zapowiada się być bardzo intymnym studium przypadku, analizującym powody, które sprawiły, iż młode Chinki podjęły takie skrajne decyzje. Jednocześnie może prowokować do dyskusji – czy w obecnej dobie szybkiego rozwoju technologii wciąż potrzebujemy drugiej osoby?

Bartek Rusek

Tajemniczy prezent, reż. Silje Evensmo Jacobsen

fot. „Tajemniczy prezent” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Miałem przyjemność zobaczyć teaser Tajemniczego prezentu niecałe dwa lata temu, gdy reżyserka na wydarzeniu branżowym poszukiwała partnerów niezbędnych do finalizacji projektu. Pomysł wydał mi się wtedy genialny. Obsadźmy dzieci w roli głównych śledczych, badających zagadkę nadawcy tajemniczych prezentów przychodzących co święta do ich domu i otwórzmy w ten sposób rodzinę na bolesne rozmowy o wydarzeniach z przeszłości? Poproszę od razu miniserial. Gdy zaś kolejny slajd prezentacji przypomniał mi, iż poprzednim dziełem Silje Evensmo Jacobsen była Naturalna dzikość serca, jasnym stało się dla mnie, iż to się musi udać. Na Millennium Docs Against Gravity w 2024 roku film ten wzruszył mnie jak żaden inny.

Tym bardziej cieszy mnie więc fakt, iż Tajemniczy prezent nie utknął w postprodukcyjnym piekle i już zaraz będziemy mogli zobaczyć go na festiwalowych salach. Norweska reżyserka już raz udowodniła, iż wie, jak przedstawiać nieoczywistą i piękną naturę rodzinnej miłości. Jestem niezwykle ciekaw, czy jej filmowa czułość poradziła sobie z trudem skierowania oka kamery na własne dzieci.

Rafał Skwarek

Broken English, reż. Jane Pollard, Iain Forsyth

fot. „Broken English” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Twórcy próbują ująć trudne do uchwycenia w spójne ramy narracji życie i karierę muzyczną Marianne Faithfull w formę śledztwa. Fikcja miesza się z tradycyjnymi chwytami dokumentalnymi. Faithfull z jednej strony prowadziła życie, które tego rodzaju biopiki kochają: pełne wzlotów i upadków, ze zwycięską walką z nałogiem narkotykowym na czele. Artystka była jedną z ikon kontrkultury, niesamowicie aktywną, także w najmroczniejszych czasach uzależnienia, z którą na przestrzeni lat kolejni artyści bardzo chętnie kolaborowali. Z drugiej strony właśnie z tych powodów taką biografię bardzo trudno jest unieść filmowo: tak, by nie wpaść w banał, odkryć o twórcy coś, co jeszcze się nie przewinęło w tysiącu mielonych medialnie materiałów, a jednocześnie nie przekombinować formalnie i nie przysłonić swojego bohatera czy bohaterki. Broken English składa obietnicę, dla mnie szczególnie nęcącą, przyznania Faithfull należnego jej miejsca w muzycznym panteonie, w którym od lat wygodnie się moszczą jej męscy rówieśnicy po fachu. A jego twórcy dobrze wiedzą, iż takich obietnic lepiej jest nie łamać.

Irena Kołtun

Freak Show, reż. Łukasz Ronduda, Filip Pawlak

fot. „Freak Show” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Jak zbudować dumę z tego, co społecznie bywa odczytywane jako obraz porażki? Jak świadomie okaleczyć utarte klisze kulturowe, które narzucają optykę na wszelką inność i odmienność? Te pytania stanowiły punkt wyjścia performansu, który odbył się w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie podczas otwarcia jego nowej siedziby. Wzięły w nim udział osoby artystyczne, które łączy doświadczenie niepełnosprawności: Nadia Markiewicz, Babcia, Agata Wąsik oraz Daniel Kotowski. Przygotowania do performansu zarejestrowano, a zaraz zobaczymy ten proces na ekranach kin.

Obok Filipa Pawlaka, Freak Show koordynował Łukasz Ronduda – kurator Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, a zarazem reżyser filmowy, od lat zajmujący się relacjami między sztuką współczesną a kinem. W swojej twórczości konsekwentnie podejmuje temat sztuki i praktyk twórczych. W Performerze przyglądał się Oskarowi Dawickiemu, w Sercu miłości analizował relację Zuzanny Bartoszek i Wojciecha Bąkowskiego, natomiast Wszystkie nasze strachy poświęcił postaci Daniela Rycharskiego – ostatni film nagrodzono Złotymi Lwami. Dwa lata temu oglądaliśmy na MDAG-u Rave, dokument o kulturze rave’u, zrealizowany z Dawidem Nickelem. interesująca jest ta konsekwencja w pracy Rondudy – powracające zainteresowanie praktykami artystycznymi, często takim, które wymykają się klasycznym definicjom. Freak Show pozwoli nam zajrzeć za kulisy działania performatywnego, podważającego kulturowe przyzwyczajenia wizualne i zmusza do myślenia o tym, kto i w jaki sposób jest w kulturze widzialny.

Jakub Nowociński

Najstarsza osoba na świecie, reż. Sam Green

fot. „Najstarsza osoba na świecie” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Czy istnieje uniwersalny sekret długowieczności? Przepis na to, jak dożyć konkretnego wieku? Odpowiedzi na to pytanie wydaje się szukać Sam Green w swoim dokumencie Najstarsza osoba na świecie. Jest on efektem dziesięcioletniej podróży reżysera, w trakcie której próbował on spotkać i nagrać najstarszych żyjących w tym okresie ludzi.

Film zapowiada się na pełną refleksji historię o upływie czasu i docenianiu chwili, najeżoną anegdotami z życia każdego z przedstawionych na ekranie rekordzistów. Stojący za kamerą Sam Green jest przy tym gwarantem jakości reportażu – jego The Weather Underground nominowane było w 2004 roku do Oscara, a pozostałe produkcje wielokrotnie wyświetlane były na licznych festiwalach – w tym i na poprzednich edycjach Millennium Docs Against Gravity.

Bartek Rusek

Kandydaci śmierci, reż. Maciej Cuske

fot. „Kandydaci śmierci” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Już czytając sam opis filmu Macieja Cuske, można się potężnie wzruszyć. Ojciec, chcąc odciągnąć syna i jego kolegów od komputera, zabiera całą trójkę w plener, aby wspólnie nakręcić horror. Wyprawa zmienia się w coroczne wydarzenie, owocujące serią amatorskich filmów grozy pt. Kandydaci śmierci, w trakcie którego chłopcy dorastają, ich relacje i więzi się zmieniają, a wszystko to dzieje się poprzez wielką miłość do kina i euforia z obcowania z materią filmową. Kręcenie filmów stwarza przestrzeń na przeżywanie emocji, łatwiejszych, trudniejszych, zatrzymanie się na chwilę i zachwyt. Kandydaci śmierci to zapis tego wszystkiego rozgrywający się na przestrzeni kilkunastu lat. Wspaniałe przedstawienie nietoksycznej męskości i pięknych męskich relacji. Must-see tegorocznej edycji festiwalu!

Irena Kołtun

Barbara Forever, reż. Brydie O’Connor

fot. „Barbara Forever” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Barbara Hammer może być znana przede wszystkim osobom zainteresowanym filmem eksperymentalnym oraz queer studies. Dla szerokiej publiczności pozostaje jednak postacią mało rozpoznawalną – mimo iż była jedną z pionierek kina lesbijskiego, w bezprecedensowy sposób wprowadzając do filmu tematy tożsamości, seksualności, cielesności oraz doświadczeń osób queerowych. Barbara Forever, pełnometrażowy debiut dokumentalny Brydie O’Connor, stanowi próbę przywrócenia tej twórczości należnej widzialności i ponownego odczytania jej dziedzictwa.

Reżyserka, związana z narracjami queerowymi i praktykami pracy z archiwum, sięga po niezwykle bogaty materiał źródłowy: ponad sto filmów Hammer, niepublikowane wcześniej filmy, fotografie, listy, szkice oraz głos samej artystki. Z tej mozaiki próbuje zbudować wielowarstwowy portret Hammer – artystki, która wyprzedzała swoje czasy. Gratka dla zainteresowanych sztuką, szczególnie feministyczną!

Jakub Nowociński

Mistrzostwa świata w gwizdaniu, reż. Christopher Nelius

fot. „Mistrzostwa świata w gwizdaniu” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

W swoim najnowszym dokumencie reżyser Christopher Nelius przenosi nas do Hollywood, przedstawiając relację z dość nietypowych zawodów – The Masters of Musical Whistling. W tytułowych mistrzostwach świata w gwizdaniu wzięły udział dziesiątki pochodzących z całego świata uczestników. Choć na koncie Australijczyka do tej pory znajdowały się przede wszystkim dokumenty o tematyce surfingu, tym razem w swoim reportażu postanowił on uwiecznić właśnie te wyjątkowe zawody.

Czy kompetytywne gwizdanie można już uznać za sport lub sztukę? Czym na co dzień zajmują się osoby, w ten jeden dzień walczące o tytuł mistrza świata? Jakie emocje towarzyszą rywalizacji? Skąd u uczestników wzięła się ta pasja – i czy jest to tylko pasja, czy może choćby coś więcej? Na te pytania prawdopodobnie odpowie nam dokument Neliusa, który dokładnie przedstawić ma nie tylko sam przebieg mistrzostw, ale i sylwetki wybranych uczestników.

Bartek Rusek

Zapytaj E. Jean, reż. Ivy Meeropol

fot. „Zapytaj E. Jean” / materiały prasowe Millennium Docs Against Gravity

Dokument o amerykańskiej dziennikarce i felietonistce dwukrotnie pokonującej w sądzie Donalda Trumpa niesie się na fali charyzmy głównej bohaterki. E. Jean Carroll jest osobą przebojową, inteligentną, bezczelną i odważną. A jednak i ktoś taki jak ona nie poszedł na policję po zgwałceniu, bo choćby komuś takiemu jak ona – z całą jej dyspozycją charakterologiczną, sławą i uznaniem w środowisku dziennikarskim – policja by nie uwierzyła. Dokument pokazuje drogę, którą dziennikarka musi przejść, żeby zachować siebie i swoją osobowość oraz nie pozwolić systemowi i mężczyznom dyktować, czym ma być i czym się stać. Jednocześnie film nie trzyma w fałszywym napięciu, czy Carroll się to uda – wszyscy znamy budujący finał tej historii. Głównym dokumentalnym daniem jest odpowiedź na pytanie „jak”, podkreślając nie tylko systemowe ograniczenia i represje wobec kobiet, ale i psychologiczną walkę, jaką Carroll musiała stoczyć sama ze sobą w trakcie całego procesu. Dokument stawia na sprawczość i podmiotowość ofiar przemocy seksualnej, a sama główna bohaterka określa go mianem komedii – i to jest coś, co film Meeropol wyróżnia oraz co do niego przyciąga.

Irena Kołtun

Korekta i opracowanie: Anna Czerwińska

Tekst powstał we współpracy partnerskiej z Festiwalem Filmowym Millennium Docs Against Gravity.