Nazywam się Ewa Górniak, mieszkam na tej samej ulicy od trzydziestu ośmiu lat i prowadzę mały sklep spożywczy dwie bramy dalej. Widzę stąd wszystko — kto kupuje wódkę o dziewiątej rano, kto płaci kartą, bo gotówki nie starcza do pierwszego, i kto znika na kilka lat, a potem wraca z jedną walizką i twarzą, jakby ktoś wyciągnął z niej wszystkie kolory. Tak właśnie wróciła do naszej ulicy Marzena.
Znałam ją, kiedy była jeszcze dziewczynką — biegała z Renatą po podwórku przy bloku, obie zawsze razem, jedna ciemnowłosa i spokojna, druga jasna jak słońce i wiecznie w coś wplątana. Renata wyprowadziła się z tej klatki, gdy miała dwadzieścia trzy lata — wyszła za mąż za syna właściciela hurtowni budowlanej spod Poznania i przez dwadzieścia lat dawała znać o sobie kartką na Wielkanoc, nie więcej. Marzena została. Wyszła za Tadeusza, informatyka, mężczyznę spokojnego jak szafa, i mieszkała z nim w tym samym trzypokojowym mieszkaniu na drugim piętrze, w którym dorastała. Dzieci nie mieli. Ja im ich chleb nosiłam prawie codziennie — świeże bułki z piekarni na rogu, tam gdzie zawsze kolejka przed siódmą.
O powrocie Renaty dowiedziałam się, bo akurat wystawiałam skrzynki z jabłkami przed sklep, kiedy pod blok podjechała taksówka i wysiadła z niej kobieta z jedną walizką na kółkach, chuda, z twarzą pomalowaną tak, jakby chciała ukryć, iż od miesiąca nie spała. Poznałam ją dopiero po głosie — zapytała mnie, czy Marzena Kowalik jeszcze tu mieszka. Powiedziałam, iż tak, drugie piętro, klatka B.
Później, przez dwa lata, słyszałam tę historię kawałkami — na klatce schodowej, w kolejce do mnie po chleb, czasem od samej Marzeny, kiedy wpadała po kawę i siadała na krześle za ladą, bo nogi jej odmawiały posłuszeństwa. Syn Renaty zginął w wypadku pod Kaliszem — jechał za gwałtownie nowym autem, które rodzice mu kupili, bo niczego mu nigdy nie odmawiali. Mąż po pogrzebie zaczął pić i bić ją za to, iż to ona rzekomo rozpieszczała chłopaka. Firma budowlana, dom, samochody — wszystko zapisane było na niego jeszcze przed ślubem, więc kiedy się od niej odwrócił, zostało jej dosłownie nic. Rodzeństwo nie chciało jej przyjąć — pamiętali, iż kiedy była bogata, nie odzywała się do nich przez lata.
Marzena przyjęła ją bez wahania. Tadeusz, choć trochę pomarudził wieczorem przy herbacie, zgodził się. Trzy pokoje, dwoje ludzi, miejsca starczy — tak to sobie tłumaczyli. Zrobiłam wtedy Renacie miejsce przy kasie, bo szukała pracy, a mój sąsiad z warzywniaka akurat potrzebował kogoś do obsługi klienta. Wzięła tę pracę. Po kilku miesiącach znów wyglądała jak kobieta, nie jak cień — umalowana, zadbana, w nowych ciuchach kupionych za pierwszą wypłatę.
Ja swoje myślałam, ale się nie wtrącałam. Aż raz przyszła do mnie sąsiadka z parteru, pani Bogusia, która sprząta w bloku obok, i mówi: patrz, Ewuś, jak ta Renata na Tadeusza zerka, kiedy Marzena nie widzi. Powiedziałam jej, żeby się nie wygłupiała — te dwie znały się od czwartego roku życia, jak siostry. A poza tym firma, w której akurat wtedy zaczął pracować Tadeusz razem z kolegą ze studiów, nagle zaczęła iść w górę — kontrakt za kontraktem, remont mieszkania, nowy samochód pod blokiem. Marzena aż promieniała. Mówiła mi kiedyś przy kasie, iż chce wziąć dziecko z domu dziecka, bo swoich nie miała, a serce jej pękało, patrząc na cudze bachory na podwórku.
To był piątek, pamiętam, bo w piątki dostawa pieczywa przychodzi później. Marzena wpadła do sklepu radosna, z papierami pod pachą — zgoda na weekendowy pobyt dziewczynki z ośrodka, ośmioletniej Zosi, chudej jak patyk, z oczami jak u sarny. Powiedziała mi, iż to będzie niespodzianka dla Tadeusza, iż wreszcie się doczekają.
Nie widziałam, co było w mieszkaniu tego wieczoru. Ale słyszałam — bo w naszym budynku ściany cienkie jak papier, a ja akurat wynosiłam śmieci na klatkę. Krzyk, trzask, potem cisza, a potem znowu krzyk, tym razem Marzeny, taki, jakiego się nie zapomina. Wyszłam na klatkę i zobaczyłam, jak Renata schodzi po schodach, trzymając się poręczy, blada, ale z tym swoim uniesionym podbródkiem. Minęła mnie bez słowa.
Prawda wyszła na jaw dopiero następnego dnia, kiedy Bogusia przyniosła mi bochenek na wymianę i opowiedziała wszystko od sąsiadów z tej samej klatki. Renata była w ciąży. Trzeci miesiąc. Z Tadeuszem.
Mieszkanie było zapisane na Tadeusza jeszcze sprzed małżeństwa, więc Marzena nie miała tam żadnych praw. Dostała rozwód, dostała działkę z domkiem letniskowym pod Rawą Mazowiecką — ten sam domek, który zresztą od dawna był formalnie na nią zapisany, więc niby nic jej nie podarowali, tylko oddali to, co i tak było jej własnością. Renata podobno powiedziała jej na odchodne, iż dość się w życiu nachodziła w cieniu, teraz czas na nią.
Przez kilka tygodni Marzena do mnie nie przychodziła. Ktoś mówił, iż wyprowadziła się na działkę i tam siedzi. Wzięłam się w garść i pojechałam tam pewnej niedzieli, bo martwiłam się, iż nikt jej nie odwiedza. Zastałam ją na ławce przed domkiem, wpatrzoną w jeden punkt, obok wiadra z zieloną, cuchnącą wodą, do którego wrzucała powyrywaną trawę bez żadnego sensu. Chłodziarka w domku była pusta i wyłączona z prądu, na stole nic prócz szklanki z wodą.
— Kiedy pani ostatnio jadła? — zapytałam wprost, bo nie miałam czasu w ceregiele.
— Nie pamiętam — odpowiedziała, nie patrząc na mnie.
Nie zostałam długo, bo mój sklep sam się nie otworzy, ale zadzwoniłam wieczorem do sąsiada z działki obok, pana Ryszarda, emerytowanego majora, który akurat kupił tam ziemię i wprowadzał się na stałe. Poprosiłam, żeby zajrzał czasem do tej kobiety z domku przy trzeciej alejce, bo źle wygląda. Powiedział, iż już ją zauważył, iż wrzuca liście do beczek z deszczówką jak w transie, i iż sam zamierzał zapytać, co się dzieje.
Dalej znam tę historię już z opowiadań — bo między mną a Marzeną zrobiła się z czasem zażyłość, choć dawniej to była raczej znajomość sklepowa. Ryszard ugotował jej tego dnia rosół, przyniósł chleb, usiedział przy niej, aż zjadła. Potem przynosił jej zakupy regularnie, pod pretekstem, iż i tak jedzie do miasteczka. Wdowiec, dzieci dorosłe, mieszkają w Szczecinie, latem zwykle jeździł do nich, ale tamtego roku postanowił zostać przy nowej działce.
Minęło ponad rok, zanim znów zobaczyłam Marzenę w moim sklepie — inną kobietę. Umalowaną, w nowej kurtce, uśmiechniętą tak, jak nie widziałam jej od lat. Powiedziała mi, iż wzięli z Ryszardem ślub cywilny w urzędzie w Rawie, skromnie, bez wielkiego wesela. Że zburzyli płot między działkami i zrobili z dwóch ogrodów jeden, postawili huśtawkę i mały basen dmuchany. I iż przyjęli do siebie na stałe tę samą dziewczynkę, Zosię, tę sprzed dwóch lat — teraz już jedenastoletnią, mówiącą do nich "mamo" i "tato".
O Renacie i Tadeuszu Marzena dowiedziała się przypadkiem, bo świat mały. Firma Tadeusza zbankrutowała w zeszłym roku, kontrakty się posypały. Urodziła się im córka. Podobno kłócą się teraz o każdą złotówkę, bo pieniędzy nagle zaczęło brakować na wszystko.
Tadeusz dzwonił kilka razy do Marzeny — wiem, bo widziałam kiedyś, jak odrzuca połączenie przy kasie, choćby nie patrząc na ekran, po prostu chowa telefon z powrotem do torebki i pyta mnie, czy mam świeże bułki. Przyjaciółek już żadnych nie ma, mówi, iż wystarczy jej dom, mąż i Zosia. Ostatnio, kiedy przyszła po chleb, zapytałam żartem, czy nie tęskni czasem za jakąś babską pogawędką przy herbacie.
— Mam Ryśka i mam córkę — odpowiedziała, kładąc drobne na ladzie. — Chwilowo mi wystarcza.
