„Są ludzie, którzy obejmując kierownicze stanowisko, zaczynają zachowywać się tak, jakby właśnie otrzymali certyfikat na bycie kimś lepszym od pozostałych.” Nie wyróżniają się wiedzą, fachowością, doświadczeniem. Czasem bezwzględnie pięli się po szczeblach kariery, najczęściej wiedzieli „z kim trzymać”, komu przyklasnąć, kogo odciąć i skrytykować. Autor bloga „Urzędniczo-Samorzadowe Pogaduchy” opisuje kolejną patologię – która, choć miejmy nadzieję nie jest normą – niszczy piękną ideę samorządności. Zapraszamy na kolejny felieton.
fot. ilustracyjna/pixabay.com
Kiedy stanowisko zastępuje charakter.
„Najbardziej boję się ludzi małych, niezdolnych, nieutalentowanych. Najbardziej boję się tych, którzy nie mając predestynacji zajmują stanowiska, do których nie są powołani. Bo w tych ludziach małych rodzi się właśnie nikczemność. (…) Tego się najbardziej boję – niekompetencji”. — Gustaw Holoubek
Są ludzie, którzy obejmując kierownicze stanowisko, zaczynają zachowywać się tak, jakby właśnie otrzymali certyfikat na bycie kimś lepszym od pozostałych. Nagle rosną. Przynajmniej we własnych oczach. Zmienia się sposób mówienia, sposób patrzenia na ludzi, a czasem choćby sposób poruszania się po urzędowym korytarzu. choćby wysocy potrafią być wtedy wyjątkowo mali.
Najgorzej, kiedy brak kompetencji próbuje się nadrabiać demonstracją władzy, upokarzaniem podwładnych i bezwzględnym posłuszeństwem wobec tych, którzy pomogli zdobyć stanowisko. Wtedy zaczyna się coś znacznie gorszego. Kariera małych ludzi.
W samorządowej rzeczywistości można spotkać kierowników i dyrektorów, którzy własny autorytet zastąpili strachem. Pracowników traktują jak drugi, a czasem trzeci sort. Mają być od wykonywania poleceń, nie od myślenia. Nie powinni zadawać niewygodnych pytań, mieć własnego zdania ani przypadkiem przypominać, iż stanowisko kierownicze nie jest tytułem do poniżania innych. W takim układzie pracownik nie jest współpracownikiem. Jest zasobem. Najlepiej takim, który nie ma własnych potrzeb, ambicji ani prawa do sprzeciwu.
Tyle iż ludzie pamiętają.
Pamiętają każde upokorzenie, niesprawiedliwość, każdą demonstrację siły i każdą sytuację, w której przełożony pomylił zarządzanie z tresurą.
I niech nikt nie myli milczenia pracowników z szacunkiem.
Cisza na zebraniu nie zawsze oznacza uznanie dla szefa. Czasami oznacza tylko, iż ludzie mają kredyty, rodziny i rachunki do zapłacenia.
Jest jeszcze drugi rodzaj kierowniczej małości. Ten szczególnie interesujący z punktu widzenia samorządowych układów. To ludzie, których zawodowa pozycja nie wynika z kompetencji, doświadczenia czy zaufania zespołu. Wynika z politycznego patronatu. Są przywiązani do określonego włodarza, starosty czy innego przedstawiciela lokalnej władzy niewidzialnym sznureczkiem zależności. Wiedzą, komu należy przytaknąć, kiedy zachować milczenie, kogo skrytykować i kogo należy uznać za problem. Własnych pracowników potrafią traktować bezwzględnie, ale wobec politycznego mocodawcy wykazują zadziwiającą elastyczność kręgosłupa.
To szczególny rodzaj kariery. Im mniej własnej niezależności, tym większa gotowość do udowadniania swojej przydatności. A przecież polityczny patron nie musi być przyjacielem. Może po prostu potrzebować człowieka do wykonania określonego zadania. Do utrzymania porządku wewnątrz jednostki, zdyscyplinowania pracowników, przeforsowania niewygodnej decyzji albo zapewnienia, iż nikt nie będzie zadawał zbyt wielu pytań.
I tutaj pojawia się pułapka.
Człowiek zaczyna wierzyć, iż jest ważny. Że ma plecy. Że należy do grona wtajemniczonych. Że jego pozycja jest trwała, bo przecież jest potrzebny. Tymczasem myli przydatność z uznaniem, zależność z lojalnością, a polityczne poparcie z własną wartością. Nie zauważa, iż jest tylko narzędziem. A narzędzia, kiedy przestają być potrzebne, odkłada się na półkę.
Kadencje się kończą. Zmieniają się włodarze, układy i polityczne sympatie. Dawni mocodawcy przestają odbierać telefony. Pojawiają się nowi ludzie, nowe potrzeby i nowi wykonawcy.
Wtedy zaczyna się prawdziwy sprawdzian.
Ci, którzy przez lata budowali swoją pozycję na strachu pracowników i przychylności politycznego patrona, mogą nagle odkryć, iż nie mają adekwatnie niczego. Nie mają zaufania zespołu. Nie mają autentycznego autorytetu. Nie mają też szczególnych powodów, by liczyć na solidarność środowiska kierowniczego, które wcześniej z taką łatwością akceptowało ich zachowanie.
Dawni podwładni nie mają już powodu, by udawać szacunek. Dawni sojusznicy zajmują się własnymi karierami. A polityczny patron? Zwykle ma już inne sprawy na głowie. I oto człowiek, który jeszcze wczoraj rozdawał karty, zostaje sam.
Czy było warto?
Warto było przez lata żyć w permanentnym napięciu? Kontrolować każdy gest, każde słowo, każdą reakcję? Budzić się z myślą o kolejnym konflikcie, kolejnej demonstracji lojalności i kolejnym zadaniu do wykonania na rzecz tych, od których zależy stanowisko? Warto było zamieniać codzienną pracę w pole walki, a relacje z ludźmi w nieustanny test posłuszeństwa?
Życie jest przecież okrutnie krótkie. Nie warto spędzać go w ciągłym strachu, iż ktoś odbierze nam coś, co nigdy tak naprawdę nie należało wyłącznie do nas.
Można mieć dyrektorski gabinet, tabliczkę na drzwiach, stanowisko, służbowy samochód i dostęp do najważniejszych osób w samorządzie.
Można choćby przez jakiś czas skutecznie przekonywać siebie i innych o własnej wyjątkowości.
Ale nie da się zarządzeniem wydać polecenia, żeby ludzie nas szanowali.
Nie da się wymusić autorytetu. Nie da się kupić przyzwoitości. Nie da się też na stałe przykryć własnej małości cudzym stanowiskiem.
I pozostało coś. Można nie pozostawić po sobie żadnego szczególnego dorobku, ale pozostawić bardzo dokładną pamięć o tym, jak traktowało się ludzi. W urzędach i jednostkach samorządowych pamięć ta bywa zaskakująco trwała. Dlatego, jeżeli ktoś właśnie buduje swoją karierę na cudzym strachu, niech przez chwilę pomyśli o dniu, w którym skończy się polityczna ochrona. Nie po to, żeby się bać. Po to, żeby zrozumieć, jak bardzo pomylił stanowisko z własną wartością.
Bo na końcu nie zostanie gabinet, pieczątka ani nazwisko na tabliczce. Zostanie człowiek. I pamięć o nim.
Można przejść do historii urzędu jako dobry kierownik czy dyrektor. Można też przejść jako mały, zawistny człowiek, któremu na chwilę powierzono władzę.
fot. ilustracyjna/pixabay.com
