Z tego artykułu dowiesz się:
kim był Ted Kaczynski, zanim został Unabomberem,
co wydarzyło się podczas jego studiów na Harvardzie,
na czym polegały eksperymenty Henry’ego Murraya,
jak manifest doprowadził FBI do Kaczynskiego,
jak został schwytany po niemal dwóch dekadach poszukiwań,
ile prawdy jest w filmie „Unabomber” Netflixa.
Ted Kaczynski miał 16 lat, gdy rozpoczął studia na Harvardzie
Zanim jego nazwisko zaczęło pojawiać się w kronikach kryminalnych, Theodore John Kaczynski uchodził za niezwykle uzdolnionego matematyka. Urodził się w 1942 roku w Chicago, a zdolności pozwoliły mu przyspieszyć edukację na tyle, iż w 1958 roku, mając 16 lat, rozpoczął naukę na Harvardzie. Później studiował matematykę na University of Michigan, gdzie uzyskał doktorat.
Jego kariera akademicka rozwijała się równie szybko. W wieku 25 lat Kaczynski rozpoczął pracę na University of California w Berkeley. W 1969 roku zrezygnował ze stanowiska, a dwa lata później osiadł na niewielkiej działce w pobliżu Lincoln w Montanie. Zamieszkał w chacie bez bieżącej wody i elektryczności. Tam odcinał się od świata, wobec którego narastała w nim wrogość. Jego sprzeciw koncentrował się wokół rozwoju technologii i społeczeństwa przemysłowego.
Przeczytaj też: Zakończenie „Diabeł ubiera się u Prady 2” ma drugie dno. To poruszająca elegia o upadku tradycyjnej prasy
Fot. Unabomber | Netflix
Na Harvardzie wziął udział w kontrowersyjnym eksperymencie
Ten fragment biografii Kaczynskiego znajduje się w centrum nowego filmu Netflixa. Jako student Harvardu uczestniczył w badaniach prowadzonych przez psychologa Henry’ego Murraya, naukowca zainteresowanego m.in. osobowością człowieka i jego reakcjami w sytuacjach silnego napięcia.
Studenci najpierw przygotowywali teksty przedstawiające ich przekonania, wartości i sposób patrzenia na świat. Później podczas specjalnie zaaranżowanych sesji ich poglądy były agresywnie podważane. Uczestnicy nie wiedzieli wcześniej, jak konfrontacyjny charakter przyjmie spotkanie. Zachowane opisy badań wskazują, iż wielu z nich wspominało doświadczenie bardzo negatywnie.
Wokół harvardzkich eksperymentów gwałtownie powstała teoria, która do dziś powraca w opowieściach o Kaczynskim. Czy właśnie tam wydarzyło się coś, co skierowało genialnego matematyka na drogę prowadzącą do późniejszych zbrodni? Takiego związku nigdy nie udowodniono. Janus Metz również nie traktuje badań Henry’ego Murraya jako momentu, który „stworzył” Unabombera. W filmie są raczej jednym z doświadczeń składających się na znacznie bardziej niejednoznaczny portret młodego Kaczynskiego.
Fot. Unabomber | Netflix
Netflix wraca do najmniej znanego okresu życia Unabombera
Film „Unabomber”, który pojawił się na Netflixie 25 września 2026 roku, rozpoczyna opowieść na długo przed chatą w Montanie i wieloletnią obławą FBI. Jacob Tremblay wciela się w młodego Teda Kaczynskiego, a Russell Crowe gra profesora Henry’ego Murraya. Annabelle Wallis występuje jako Christiana Morgan, współpracowniczka Murraya, natomiast Shailene Woodley jako agentka FBI Joanne Miller.
Reżyser Janus Metz prowadzi historię w dwóch porządkach czasowych. Jeden obserwuje młodego Kaczynskiego i doświadczenia, które poprzedziły jego późniejszą izolację. Drugi skupia się na śledztwie prowadzącym do jego schwytania.
Sam Metz opisuje tę konstrukcję jako równoległą opowieść o „powstawaniu” Unabombera i jego ujęciu. Twórców interesuje przede wszystkim okres, kiedy późniejszy sprawca pozostawał niezwykle młodym studentem funkcjonującym w środowisku ludzi starszych od siebie.
Przeczytaj też: Nie żyje Presley Gerber, syn Cindy Crawford. Model miał zaledwie 27 lat
Fot. Unabomber | Netflix
Kim naprawdę był Unabomber?
Pierwsza bomba powiązana później ze sprawą pojawiła się w 1978 roku. W kolejnych latach Kaczynski wysyłał lub podkładał samodzielnie konstruowane ładunki. Jego celami stawały się m.in. osoby związane ze środowiskiem akademickim, lotnictwem oraz technologią.
Śledztwo otrzymało kryptonim UNABOM, utworzony od określeń „University” i „Airline Bombing”. Od niego pochodzi późniejszy medialny pseudonim Unabomber. Sprawa angażowała ostatecznie ponad 150 śledczych, analityków i innych specjalistów.
Między 1978 a 1995 rokiem z Kaczynskim powiązano 16 bomb. Zginęły trzy osoby, a 23 zostały ranne. Ofiarami śmiertelnymi byli Hugh Scrutton, Thomas Mosser i Gilbert Murray. Netflix przypomina te liczby również przy promocji filmu, nie pozostawiając wątpliwości, dokąd ostatecznie prowadzi opowieść rozpoczynająca się od utalentowanego nastolatka na Harvardzie.
Fot. Unabomber | Netflix
Manifest Unabombera miał pomóc mu dotrzeć do milionów ludzi. Ostatecznie pomógł go schwytać
Przez wiele lat śledczy nie wiedzieli, kogo szukają. Kaczynski starannie konstruował swoje urządzenia z łatwo dostępnych materiałów i ograniczał ślady, które pozwoliłyby ustalić jego tożsamość. Przełom nastąpił dopiero w 1995 roku.
Unabomber przesłał obszerny tekst zatytułowany „Industrial Society and Its Future”, przedstawiający jego poglądy na technologię, industrializację i wolność człowieka. Manifest liczył około 35 tysięcy słów. Kaczynski domagał się jego publikacji, a FBI poparło ten krok z nadzieją, iż ktoś rozpozna autora po sposobie pisania i prezentowanych ideach. Strategia zadziałała.
Tekst zwrócił uwagę rodziny Kaczynskiego. Linda Patrik, żona jego młodszego brata Davida, dostrzegła podobieństwa między manifestem a wcześniejszymi wypowiedziami i pismami Teda. David przekazał śledczym materiały napisane przez brata. Analiza językowa wykazała na tyle znaczące podobieństwa, iż wraz z pozostałymi informacjami pozwoliły one uzyskać nakaz przeszukania. Człowieka, którego przez kilkanaście lat próbowało odnaleźć FBI, zdradził ostatecznie własny język.
Fot. Unabomber | Netflix
W chacie Kaczynskiego znaleziono gotową bombę
3 kwietnia 1996 roku agenci federalni dotarli do niewielkiej chaty niedaleko Lincoln w Montanie i aresztowali Kaczynskiego. Budynek miał około 10 na 14 stóp i przez lata był centrum jego odizolowanego życia.
Przeszukanie przyniosło ogromną ilość materiału dowodowego. Agenci znaleźli elementy służące do konstruowania bomb, około 40 tysięcy stron odręcznych zapisków, opisy wcześniejszych zamachów oraz gotowy ładunek przygotowany do wysłania. FBI przerwało choćby początkowe przeszukanie po odkryciu bomby ukrytej pod łóżkiem.
W styczniu 1998 roku Kaczynski przyznał się do winy i został skazany na dożywotnie pozbawienie wolności bez możliwości warunkowego zwolnienia. Zmarł w więzieniu w 2023 roku.
Fot. Unabomber | Netflix
„Unabomber” na Netflixie. Ile w filmie jest prawdy?
Podstawowe elementy historii są prawdziwe. Kaczynski rozpoczął Harvard w wieku 16 lat, uczestniczył w eksperymentach Murraya, później został matematykiem na Berkeley, zamieszkał samotnie w Montanie, przeprowadził wieloletnią serię zamachów i został schwytany po tym, jak jego rodzina zwróciła uwagę na podobieństwa językowe w opublikowanym manifeście.
„Unabomber” pozostaje jednak dramatem inspirowanym prawdziwymi wydarzeniami, nie dokumentem. Netflix sam określa produkcję w ten sposób. Film wypełnia fabularnie miejsca, których źródła historyczne nie pozwalają odtworzyć scena po scenie. Jednym z przykładów jest agentka Joanne Miller grana przez Shailene Woodley. Jest to postać stworzona na potrzeby filmu, która pozwala uporządkować rozbudowany wątek śledztwa. W rzeczywistości sprawa UNABOM była ogromną operacją prowadzoną przez wieloagencyjny zespół i przez lata angażowała dziesiątki, a później ponad 150 osób.
Film Metza nie daje więc odpowiedzi, która zamknęłaby historię Teda Kaczynskiego w jednym psychologicznym wyjaśnieniu. Wraca raczej do okresu, którego nie da się już oglądać bezrefleksyjnie.
Przeczytaj też: Carl Thomas Dean. Kim był mężczyzna, którego Dolly Parton kochała przez niemal 60 lat?
Fot. Unabomber | Netflix
Pytania i odpowiedzi
Kim był Ted Kaczynski?
Ted Kaczynski był amerykańskim matematykiem, który później został zidentyfikowany jako Unabomber. Między 1978 a 1995 rokiem przeprowadził serię zamachów bombowych, w których zginęły trzy osoby, a 23 zostały ranne.
Ile lat miał Ted Kaczynski, gdy rozpoczął studia na Harvardzie?
Miał zaledwie 16 lat. Później uzyskał doktorat z matematyki i pracował na University of California w Berkeley.
Czy Ted Kaczynski brał udział w eksperymentach psychologicznych na Harvardzie?
Tak. Uczestniczył w badaniach prowadzonych przez Henry’ego Murraya, podczas których m.in. konfrontowano studentów z agresywną krytyką przedstawionych wcześniej przekonań. Nie ma jednak podstaw do stwierdzenia, iż eksperymenty same w sobie doprowadziły Kaczynskiego do późniejszej przemocy.
Jak schwytano Unabombera?
Przełom nastąpił po publikacji jego manifestu w 1995 roku. Rodzina Kaczynskiego dostrzegła podobieństwa pomiędzy tekstem a jego wcześniejszymi pismami. Materiały przekazane FBI pomogły śledczym powiązać go ze sprawą i uzyskać nakaz przeszukania. Aresztowano go 3 kwietnia 1996 roku.
Zdjęcie główne: Unabomber | Netflix
