Konserwacja obrazów z kolekcji Teodora Axentowicza (02 października 2026)

Jak informowaliśmy, w marcu 2026 roku Muzeum - Dwory Karwacjanów i Gładyszów oddało do generalnej konserwacji trzy portrety olejne na płótnie anonimowych twórców, oszacowane wstępnie na XVIII w. Obrazy są częścią kolekcji pamiątek po Teodorze Axentowiczu. Działania te są możliwe dzięki środkom przyznanym przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Wspieranie działań muzealnych, na które Muzeum dostało dofinansowanie w wysokości 50 000 zł.

Obiekty poddawane w tej chwili konserwacji, od samego początku przyjęcia do Muzeum w 2024 roku wymagały profesjonalnego przechowywania i zabezpieczenia, w tym usztywnienia w poziomie niwelującego wszelkie możliwe uszkodzenia przy ewentualnym ruchu. adekwatnie we wszystkich trzech przypadkach warstwa malarska odchodziła od płótna.

Wstępnie na potrzeby wpisania w inwentarz nazwaliśmy portrety kolejno: Portretem Szlachcica, Portretem Księżnej oraz Portretem Księcia. Wyjściowo oszacowaliśmy również okres powstania na ok. XVIII w. W profesjonalnych badaniach fizyko - chemicznych, przeprowadzonych podczas trwającej konserwacji na podstawie badań próbek farb, pigmentów i mieszanin emulsji oraz spoiwa i splotu płótna wskazano przedział pomiędzy końcem XVII w. a początkiem wieku XIX. w tej chwili realizowane są kolejne badania laboratoryjne w próbie zawężenia tego przedziału. Podobnie wiek obrazów oszacowała główna konserwatorka Żanna Szewczenko specjalizująca się w konserwacji malarstwa na płótnie /wieku XVI, XVII i XVIII/.

W przypadku Portretu Szlachcica dokonano wyprostowania i wzmocnienia podłoża, naprawy pęknięć i uzupełnienia ubytków płótna, a także wzmocnienia warstwy malarskiej, w tym krawędzi. Kolejnym wyzwaniem było wykonanie blejtramu, czyli nowego krosna na którym rozciągnięto płótno oraz wyeksponowano wcześniej zagięty do tyłu materiał wraz z warstwą malarską. Konserwatorka uzupełniła także ubytki farby specjalistycznym gruntem, na który w tej chwili nakłada barwnik.

W przypadku Portretu Księżnej, gdzie oprócz przetartej warstwy malarskiej, licznych gęstych zmechaceń, zabrudzeń oraz pociemniałej powłoki lakieru - całe płótno było mocno pofalowane. Stąd następnym krokiem było wykonanie blejtramu na który konserwatorka naciągnęła pracę. Wielkim wyzwaniem było także rozcieńczenie przyciemnionej warstwy werniksu oraz wypełnienie ubytków farby. Co istotne konserwatorka dokonała także restauracji drewnianej ramy obrazu.

Trzeci obraz, Portret Księcia okazał się najbardziej wymagającym materiałem, ponieważ płótno było w wielu miejscach poważnie uszkodzone, widoczne były także liczne, różnorodne pęknięcia a całość powierzchni była zaciemniała. Dlatego też prace konserwatorskie objęły wzmocnienie podłoża i warstwy malarskiej, w tym wyprostowania płótna oraz odtworzenia ubytków. Podobnie, jak w przypadku pozostałych i tu konieczne było wykonanie blejtramy muzealnej. Natomiast ze względu na wręcz awaryjny stan płótna, zostało ono powielone na nowym specjalistycznym podłożu. Kolejnym zadaniem było rozcieńczenie i usunięcie pociemniałego werniksu oraz częściowe usunięcie śladów po poprzedniej nieudanej konserwacji. Prace restauracyjne obejmują także ramy portretów.

Podsumowując prace znajdują się w końcowym etapie konserwacji, podczas którego konserwatorka odtwarzać będzie warstwę malarską na wcześniej uzupełnieniach gruntem - miejscach ubytków.

Co istotne, podczas konserwacji wyłoniło się wiele niewidocznych wcześniej elementów, które w tej chwili pomagają nam w identyfikacji wizerunków widniejących na portretach. Kwestie te są konsultowane ze specjalistami z zakresu Sztuk Pięknych, w tym z konserwatorami zabytków oraz historykami sztuki. Podobnie jest z badaniami dotyczącymi autorstwa dzieł, co jest zadaniem dość złożonym i trudnym.

Uroczyste odsłonięcie prac po konserwacji odbędzie się 4 grudnia 2026 r. w czasie II konferencji w Gorlicach - poświęconej życiu i twórczości Teodora Axentowicza. Podczas wydarzenia opowiemy o przebiegu konserwacji. Zdradzimy również założenia dotyczące pochodzenia obrazów oraz tożsamości sportretowanych osób w specjalnie przygotowanej na tą okoliczność prezentacji.

Wszystkich zainteresowanych zapraszamy!

Tymczasem udostępniamy fotografie obrazujące dotychczasowy przebieg prac:

Zdjecia i tekst: Adrianna Napiórkowska-Bek