Mieszkam nad tą apteką od dwudziestu trzech lat i widzę więcej, niż ludzie myślą. Nazywam się Barbara Wilczek, mam sześćdziesiąt jeden lat, na emeryturze od trzech, ale pół etatu w aptece jeszcze ciągnę, bo emerytura to trzy tysiące dwieście, a życie droższe. Tamtego wieczoru, w środę, dwudziestego szóstego sierpnia, zamykałam kasę, kiedy do drzwi zapukał mężczyzna, którego znałam z widzenia — Konrad Sadowski, syn pani Ireny z drugiego piętra kamienicy naprzeciwko. Blady jak ściana, w garniturze, choć była dziewiąta wieczorem.
— Pani Basiu, ratunku, matce coś się stało z sercem — powiedział.
Poszłam z nim, bo apteka i tak już nie miała klientów, a syrop na kaszel może poczekać do rana. Winda w tamtej kamienicy nie działa od remontu dachu, więc wchodziliśmy po schodach, on dwa stopnie naraz, ja za nim, z torbą, w której zawsze noszę tonometr i glukometr — przyzwyczajenie z zawodu.
Drzwi do mieszkania Sadowskich stały otworem. W środku, w fotelu przy oknie, siedziała żona Konrada, Ewelina, z telefonem przyciśniętym do ucha, i mówiła cicho, niemal szeptem, jakby nie chciała, żeby ktoś w domu ją usłyszał. Zamilkła, gdy nas zobaczyła. Odłożyła telefon ekranem do dołu na stolik.
Pani Irena leżała w łóżku przy ścianie, z twarzą wykrzywioną, oddychała krótko. Zmierzyłam jej ciśnienie — sto osiemdziesiąt na sto pięć. Powiedziałam, żeby dzwonili po pogotowie, nie po mnie, ale Ewelina już wystukiwała numer, jakby na to czekała, jakby miała gotowy scenariusz.
Zostałam, bo karetka w tej dzielnicy jedzie czasem dwadzieścia minut, a starsza kobieta nie powinna być sama w takim stanie. I wtedy, czekając, zobaczyłam to, czego nikt mnie nie prosił, żebym widziała.
Na komodzie stała otwarta szuflada, a w niej — nie chowana zbyt starannie — teczka z dokumentami. Pani Irena, choć ledwo mówiła, złapała mnie za rękaw fartucha.
— Pani Basiu — wyszeptała — proszę, weź kopertę z tej szuflady. Pod chusteczkami.
Ewelina stała plecami do nas, w kuchni, nalewając wodę. Nie widziała. Sięgnęłam, wyjęłam brązową kopertę, cięższą niż się spodziewałam — pełną papierów. Schowałam ją do swojej torby, obok tonometru, zanim Ewelina wróciła ze szklanką.
To był początek tego, co się później wydarzyło. Ale zanim opowiem resztę, trzeba cofnąć się o osiem miesięcy, do stycznia, kiedy pani Irena miała udar i wyszła ze szpitala w Krakowie sparaliżowana po lewej stronie.
Od tamtej pory to Ewelina — synowa, nie córka, nie syn — myła ją, karmiła, zmieniała pieluchy, przewracała co dwie godziny, żeby nie robiły się odleżyny, jeździła po leki do apteki, do mnie właśnie, prawie codziennie. Znałam ją z tych wizyt lepiej niż znałam Konrada, który przez osiem miesięcy przychodził do matki może raz w tygodniu, na pół godziny, zawsze w tym samym garniturze, jakby wpadał między spotkaniami.
Widziałam ją, jak kupuje pieluchy dla dorosłych po dwadzieścia sztuk naraz, maści na odleżyny, mleko modyfikowane dla osób leżących. Widziałam, jak w kwietniu przyszła z workami pod oczami i powiedziała mi, iż śpi po cztery godziny, bo w nocy trzeba przewracać teściową co dwie godziny. Nikt jej w tym nie pomagał. Ani córka z Wrocławia, która przyjeżdżała raz do roku ponarzekać, iż jej urlop przez chorobę teściowej się psuje. Ani siostra Konrada, Grażyna, która wpadała czasem coś zjeść z lodówki i opowiedzieć sąsiadkom, jaka jest troskliwa. Ani brat, Waldemar, mieszkający dwadzieścia minut stąd samochodem, widziany może dwa razy przez cały rok.
Tego wieczoru, gdy karetka już zabrała panią Irenę do szpitala na obserwację, a Konrad pojechał z nią, zostałam chwilę z Eweliną, bo trzęsły jej się ręce i nie mogła sama zamknąć mieszkania. Powiedziała mi wtedy coś, czego nie zapomnę.
— Osiem miesięcy, pani Basiu. I on w tym czasie ani razu nie zapytał, czy ja daję radę.
Odwiozłam ją do apteki po torebkę melisy, bo trzęsło ją tak, iż ledwo trzymała klucze. Po drodze, w progu, powiedziała, iż następnego dnia wynosi się z tego mieszkania na stałe, iż wystąpiła już o rozwód, iż ma dość bycia bezpłatną pielęgniarką dla kobiety, której rodzone dzieci nie chcą się zająć.
Kopertę oddałam jej dopiero dwa dni później, w niedzielę, kiedy pani Irena wróciła ze szpitala stabilna, ale osłabiona. Otworzyłyśmy ją razem w mojej kuchni, przy herbacie, bo Ewelina bała się zrobić to sama.
W środku były wyciągi bankowe, pełnomocnictwo notarialne i kopia umowy kupna mieszkania na Podgórzu. Kupującą była kobieta nazwiskiem Alicja Kowalczyk — jak się później okazało, kochanka Konrada, z którą, jak mówiła Ewelina, on już raz ją zdradził trzy lata wcześniej i przysięgał, iż to koniec. Pierwsza rata za mieszkanie — sto dziewięćdziesiąt tysięcy złotych — poszła z konta pani Ireny.
Ewelina zbladła, czytając to przy moim stole. Ja też, bo znałam tę starszą kobietę, przynosiła mi czasem drożdżówki z osiedlowej piekarni, kiedy jeszcze chodziła o własnych siłach.
Pełnomocnictwo dawało Konradowi prawo dysponowania kontami i majątkiem matki. Podpis pani Ireny widniał na dole, drżący, ale jej.
— Powiedziała mi, iż myślała, iż to zgoda na opłacenie opiekunki — szepnęła Ewelina, wodząc palcem po linijce. — Podsunął jej to do podpisu tydzień po wyjściu ze szpitala, kiedy jeszcze nie widziała dobrze na jedno oko.
Tego samego dnia po południu pani Irena, leżąc w swoim łóżku, poprosiła mnie — bo byłam akurat u niej z lekami — żebym sięgnęła po jej telefon z szafki nocnej. Powiedziała, iż w nagraniach jest plik z zeszłego czwartku. Że nagrała rozmowę syna przez przypadek, bo telefon leżał obok niej na łóżku, a Konrad myślał, iż śpi.
Odtworzyłyśmy to razem z Eweliną, we trójkę, przy jej łóżku, cicho, bo drzwi do mieszkania nie były zamknięte na klucz.
Głos Konrada: — Trzeba jeszcze trochę poczekać. Jak matka umrze, mieszkanie też będzie moje.
Głos kobiecy, Alicji: — A Ewelina?
Konrad, ze śmiechem: — Do tego czasu podpisze rozwód. Niech myśli, iż po prostu opiekuje się starą. Tak naprawdę pomaga nam doczekać spadku.
I wtedy, w nagraniu, padła data. Konkretna. Dzień, w którym — jak mówił — „to się powinno skończyć", bo lekarz dał matce maksymalnie do tego terminu.
Pani Irena, słysząc to po raz drugi, nie płakała. Patrzyła w sufit długo, a potem powiedziała do mnie, spokojnie, jakby dawno to sobie poukładała w głowie:
— Pani Basiu, proszę zadzwonić po policję. I po notariusza Zdzisława Marka z ulicy Karmelickiej, znam go czterdzieści lat, robił testament po moim mężu.
Zadzwoniłam. To ja stałam w progu, kiedy dwaj policjanci z komisariatu przy Rakowickiej przyszli następnego dnia rano, w czwartek, dwudziestego siódmego sierpnia, z nagraniem przesłanym wcześniej mailem od Eweliny jako materiałem dowodowym. Konrad akurat wtedy wchodził po schodach z bukietem goździków — chyba na pokaz, dla sąsiadów, którzy już zaczęli szeptać.
Zobaczył policję pod drzwiami matki i zamarł na klatce schodowej z kwiatami w ręku, jak głupi.
Ja stałam wtedy w drzwiach swojego mieszkania piętro niżej, bo akurat wynosiłam śmieci, i patrzyłam, jak funkcjonariusz pyta go o pełnomocnictwo notarialne i przelew stu dziewięćdziesięciu tysięcy złotych na konto niejakiej Alicji Kowalczyk. Konrad próbował tłumaczyć, iż to „sprawy rodzinne", iż matka „sama się zgodziła", ale policjant miał już nagranie odtworzone na tablecie i twarz Konrada zmieniała kolor z każdą sekundą.
Notariusz przyjechał po południu. Widziałam, jak wychodzi od pani Ireny z aktówką, a w niej — jak powiedziała mi później sama Ewelina — dokument odwołujący pełnomocnictwo i nowy testament, w którym mieszkanie przy Śniadeckich zapisane zostało wyłącznie na wnuczkę, córkę Eweliny i Konrada, ośmioletnią Zosię, z zastrzeżeniem dożywotniego prawa pani Ireny do zamieszkiwania. Konrad wykreślony z testamentu w całości. Do tego zawiadomienie do prokuratury o możliwym przywłaszczeniu środków osoby niepełnosprawnej — bo pani Irena po udarze miała już orzeczenie o niepełnosprawności.
Ewelina wyprowadziła się ostatecznie w piątek, dwudziestego ósmego sierpnia, ale nie z pustymi rękami i nie w milczeniu. Zanim wyszła, zmieniła zamek we własnym mieszkaniu — tym, które miała wspólnie z Konradem na Bronowicach — bo miał tam jeszcze klucz i przychodził, kiedy chciał. Ślusarza z ulicy Lea znam osobiście, poleciłam go jej sama, przyszedł tego samego dnia po południu. Postawiła też sprawę u adwokatki w kancelarii przy placu Inwalidów: rozwód z podziałem majątku, w którym te sto dziewięćdziesiąt tysięcy z konta teściowej miały zostać uwzględnione jako roszczenie zwrotne wobec Konrada, bo to on je przekazał bez wiedzy żony i matki.
Widziałam ją w niedzielę, już po tym wszystkim, jak siedziała na ławce koło apteki z córką, jadły lody z budki na rogu — te same, które sprzedają tam od lat, waniliowe po osiem złotych gałka. Nie płakała. Trzymała w torebce teczkę z dokumentami od adwokatki, widziałam róg papieru wystający z zamka.
— I co teraz? — zapytałam, bo miałam prawo zapytać, w końcu to ja trzymałam wtedy tę kopertę w swojej torbie.
— Teraz nic mu nie muszę — powiedziała. — Ani czasu, ani opieki, ani milczenia.
Zosia dojadła lody i pobiegła do piaskownicy, gdzie sąsiedzki pies, kundelek pani Grażynki z parteru, ganiał się za piłką. Ewelina patrzyła na córkę przez chwilę, potem wstała, otrzepała spódnicę i powiedziała, iż musi jeszcze zdążyć do banku przed piętnastą, zamknąć wspólne konto, zanim Konrad zdąży coś z niego wypłacić.
Poszła. Nie obejrzała się.
