W obliczu rosnących potrzeb inwestycyjnych państwa coraz wyraźniej widać, iż tradycyjne modele finansowania infrastruktury publicznej przestają być wystarczające. Najbliższe lata przyniosą konieczność uruchomienia bardzo znaczących nakładów na obronność i bezpieczeństwo, przy jednoczesnym utrzymaniu wysokiego poziomu wydatków na edukację, ochronę zdrowia, transport, energetykę czy politykę społeczną. choćby przy sięgnięciu po nowe instrumenty dedykowane bezpieczeństwu – zarówno krajowe, jak i europejskie – pozostaje istotna luka finansowa. W tej rzeczywistości partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) przestaje być alternatywą, urastając do rangi stałego elementu polityki inwestycyjnej państwa.
‘Kluczową wartością PPP nie jest wyłącznie finansowanie, ale długoterminowa odpowiedzialność sektora prywatnego za projektowanie, realizację, utrzymanie i jakość infrastruktury w całym cyklu jej życia, często przez 20 lub 30 lat’ – podkreślił Przemysław Szulfer, dyrektor w holdingu VINCI Construction Polska (WARBUD i EUROVIA Polska) odpowiedzialny za obszar finansów i skarbowości.
Ekonomiczne uzasadnienie PPP
Model PPP pozwala odroczyć ciężar finansowy inwestycji na wiele lat w czasie, zamieniając jednorazowy wysoki wydatek publiczny ponoszony już na etapie budowy – w ratalne płatności dokonywane w trakcie 20-30 lat eksploatacji. Oznacza to niższe ryzyko dla budżetu oraz lepsze dopasowanie kosztów do rzeczywistego użytkowania obiektów.
Co istotne, w PPP odroczone finansowanie nie jest celem samym w sobie, ale narzędziem dyscyplinującym jakość infrastruktury. Partner prywatny odzyskuje bowiem nakłady wyłącznie pod warunkiem dotrzymania parametrów jakościowych i technicznych określonych w umowie. Tym samym ryzyka projektowe, budowlane i eksploatacyjne są przenoszone tam, gdzie mogą być zarządzane najbardziej efektywnie – do prywatnych wykonawców.
Skala potencjalnych korzyści fiskalnych z wykorzystania PPP staje się szczególnie widoczna przy spojrzeniu na łączne wydatki inwestycyjne sektora publicznego.
‘Roczna wysokość publicznych inwestycji regularnie przekracza 200 mld zł rocznie. Przy założeniu, iż jedynie 1/10 inwestycji w infrastrukturę – transport, szpitale, oczyszczalnie, sieci, oświata itd. – była realizowana w formule PPP, można by dodatkowo uwolnić na obronność kwotę 100 mld zł w perspektywie pięciu lat i niemal 200 mld zł w nadchodzącej dekadzie. To nie tylko realne środki, ale i potężny impuls inwestycyjny dla gospodarki, bez uciekania się do kreatywnej księgowości.’ – podsumował Szulfer.
Struktura kosztów i natura przedsięwzięcia
Koszt projektu PPP należy analizować nie przez pryzmat ceny budowy, ale pełnego kosztu cyklu życia obiektu. Mówimy tu zarówno o projektowaniu i realizacji, finansowaniu, utrzymaniu technicznym, jak również o kosztach energii i eksploatacji oraz ryzyku dostępności i niezawodności.
To właśnie nieuwzględnienie kosztów utrzymania i modernizacji w modelach tradycyjnych prowadziło w przeszłości do infrastruktury drogiej w eksploatacji lub wymagającej kosztownych remontów po kilku latach użytkowania.
Czego unikać i co optymalizować
Do najbardziej kosztogennych elementów źle przygotowanych projektów PPP należą nadmierne transfery ryzyk do jednej strony, nieprecyzyjne definicje standardów dostępności, brak elastyczności w mechanizmach indeksacji kosztów oraz zbyt szczegółowe opisy technologiczne zamiast parametrów funkcjonalnych.
Optymalizacja budżetu PPP polegać powinna na precyzyjnym przypisaniu ryzyk, wykorzystaniu standardowych struktur kontraktowych (DBFO), maksymalnym uproszczeniu modelu płatności oraz pozostawieniu partnerowi prywatnemu swobody
w doborze rozwiązań technicznych – pod warunkiem spełnienia jasno określonych wskaźników jakości.
Znaczenie zapisów umownych
Dobrze skonstruowana umowa PPP powinna jasno określać mierzalne kryteria dostępności, mechanizmy redukcji wynagrodzenia za niewykonanie standardów, zasady waloryzacji długoterminowej, procedury zmian i renegocjacji, realne zabezpieczenia na cały okres trwania kontraktu.
W konsekwencji PPP staje się modelem „płać za efekt”, chroniąc interes publiczny i jednocześnie zapewniając stabilne warunki współpracy z biznesem.
W perspektywie najbliższej dekady szerokie wykorzystanie kapitału prywatnego oraz sprawdzonych modeli kontraktowych – takich, jak PPP, DBFO czy formy odroczonej spłaty – stwarza możliwość przyspieszonej modernizacji infrastruktury publicznej bez destabilizacji finansów państwa. To rozwiązanie pragmatyczne, skalowalne i – jak pokazuje doświadczenie innych państw – konieczne, za pomocą którego na naszym rodzimym rynku powstał płocki aquapark, nowa siedziba Sądu Rejonowego w Nowym Sączu, spalarnia odpadów w Poznaniu, oczyszczalnia ścieków w Mławie czy niemal nowe liceum w Piastowie.
Holding VINCI Construction Polska był naszym partnerem podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego. Więcej o tym przeczytasz tutaj.
