Fabryka Emalia Oskara Schindlera na krakowskim Zabłociu ma wiele historii. Tę o ocaleniu 1100 żydowskich pracowników Deutsche Emailwarenfabrik (DEF) przez Oskara Schindlera zna cały świat. Opisał ją w swojej książce Arka Schindlera Thomas Keneally, a na kinowe ekrany przeniósł w 1993 roku Steven Spielberg. Teraz losy żydowskich robotników są centralnym punktem wystawy Fabryka Schindlera. Historie miejsca. To opowieść o młodym niemieckim przedsiębiorcy, który stał się bohaterem, o ocalałych, którzy zawdzięczają mu życie, ale i o samym Zabłociu, które było świadkiem i miejscem wielu historycznych wydarzeń. Narracja ekspozycji zaczyna się na przełomie XIX i XX wieku, gdy na tych terenach nastąpiła ekspansja kolei, a wraz z nią narodził się zabłocki przemysł. W 1937 roku, zanim Oskar Schindler przyjechał do Krakowa, trzej żydowscy przedsiębiorcy: Michał Gutman z Będzina, Izrael Kohn z krakowskiego Kazimierza i Wolf Luzer Glajtman z Olkusza założyli tu Pierwszą Małopolską Fabrykę Wyrobów Emaliowanych i Blaszanych „Rekord”. Gdy Niemcy zajęły Polskę, firma została im odebrana i sprzedana za ułamek swojej wartości Schindlerowi, który przekształcił ją w przedsiębiorstwo DEF. Fabryka od samego początku zatrudniała żydowskich robotników z krakowskiego getta. Byli najtańszą siłą roboczą, ale już wtedy było widać, iż nie tylko pragmatyzm kieruje nowym właścicielem. Traktował swoich pracowników lepiej niż konkurencja, zapewniał im lepsze jedzenie i godniejsze warunki pracy. W 1944 roku, gdy zbliżał się front wschodni, Schindler przeniósł swoją fabrykę do Brněncu (Brünnlitz) w Sudetach, gdzie ratunek przed deportacją i śmiercią znalazło ponad tysiąc żydowskich robotników (słynna lista Shindlera).
Ale – jak wskazuje tytuł – to nie jedyna historia opowiedziana na ekspozycji. Wystawa wspomina też katastrofę brytyjskiego samolotu „Liberator”, który lecąc na pomoc powstańcom warszawskim, został zestrzelony nad Zabłociem w sierpniu 1944 roku. Przywołuje powojenne losy budynku, w którym mieściły się Krakowskie Zakłady Elektroniczne „Telpod” – powstanie „Solidarności” i strajk załogi „Telpodu” w czasie stanu wojennego. Pokazuje też stopniowy upadek przemysłu po 1989 roku i rysuje zmiany społeczne i urbanistyczne, jakie zaszły w krakowskiej dzielnicy w ostatnich latach.
Fabryka Schindlera. Historie miejsca
Fabryka Emalia Oskara Schindlera, Kraków, ul. Lipowa 4
Leopold Kozłowski-Kleinman ze Stevenem Spielbergiem na planie filmowym Listy Schindlera w dawnym kamieniołomie Libana, 1993, wł. Muzeum Krakowa
