Historia Bułgarii na Eurowizji (odcinek 0): BNT przed wstąpieniem do EBU i długa droga do debiutu. Sopot Festival, Eurowizja dla Młodych Tancerzy i ograniczone transmisje Konkursu Piosenki Eurowizji

dziennik-eurowizyjny.pl 2 godzin temu

Telewizja bułgarska w „radzieckim EBU”

Telewizja bułgarska BNT powstała w 1959 roku, a pierwsza emisja nastąpiła 26 grudnia tego właśnie roku, czyli ponad 3 lata po tym, gdy powstał Konkurs Piosenki Eurowizji. Programy informacyjne zaczęły się tam pojawiać od 1964 roku, a w kolorze telewizja emitowała swoje programy od 1973. Od 1963 roku BNT dołączyła do Międzynarodowej Organizacji Radia i Telewizji, czyli tzw. sieci Interwizji, będącej wtedy radziecką odpowiedzią na Europejską Unię Nadawców i Eurowizję. Sztandarowym projektem OIRT był Sopot Festival, w którym pierwszy bułgarski wykonawca pojawił się już w 1962 roku, podczas II edycji, która organizowana była w Gdańsku. Emil Dimitrov za „Arlekino” z repertuaru Ałły Pugaczowej zajął wtedy 3. miejsce w finale dnia międzynarodowego. Wokalista zmarł pod koniec marca 2005 roku – nie doczekał debiutu swojego kraju w Konkursie Piosenki Eurowizji.

Tragiczna śmierć uczestniczki Sopot Festival

W 1966 roku Bułgarię w Sopocie reprezentowała znana piosenkarka Lili Ivanova, która do tej pory ma na koncie 31 albumów i ponad 10 tysięcy koncertów na żywo. W trakcie festiwalu zajęła 6. miejsce. Tragiczna jest historia innej uczestniczki – w 1971 roku dla Bułgarii utwór „Dziwny jest ten świat” z repertuaru Czesława Niemena wykonała Pasha Hristova, zdobywając 13. miejsce. Pod koniec tego samego roku wokalistka zginęła w katastrofie samolotu Ił-18 linii „Balkan” startując z Sofii w stronę Algierii. Miała tam wystąpić z innymi bułgarskimi muzykami oraz orkiestrą w ramach obchodów dni kultury bułgarskiej. Podczas startu samolot gwałtownie stracił wysokość, uderzył o ziemię, złamał się na pół, a jego przód eksplodował i stanął w płomieniach. Większość pasażerów zginęła na miejscu, a Hristova poniosła śmierć będąc w ciąży z drugim dzieckiem.

BNT wstępuje do EBU

Chociaż Bułgaria wielokrotnie startowała w Sopot Festival, nie osiągała tam wielkich sukcesów. Jednym z lepszych udziałów okazało się 4. miejsce Doniki Venkovej z 1975 roku, które było preludium do pierwszego miejsca na podium, które bułgarski artysta zdobył rok później. Stało się to za sprawą Katii Filipovej, która uzyskała w głosowaniu jury 2. miejsce za wykonanie „Balkanton Star without a Name”. Bułgaria przegrała wtedy tylko z reprezentantką Związku Radzieckiego. W festiwalu z 1980 (była to jednocześnie IV edycja Interwizji) Vasil Naydenov wywalczył 4. lokatę., a w 1984 roku (pierwszy Sopot Festival po przerwie związanej z polityczną zawieruchą w Polsce) Nelly Rangelova wraz z reprezentantką Czechosłowacji zremisowały na drugim miejscu finału. Przegrały jednak z trzema innymi artystami, którzy…wspólnie zajęli 1. miejsce (RFN, Polska i ZSRR).

Bułgaria uczestniczyła w Sopot Festival aż do końca jego konkursowego formatu w latach 90., nie osiągając tak wysokich miejsc. Jednocześnie na początku 1993 roku OIRT przestało istnieć, a nadawcy mieli prawo dołączenia do EBU. Tak też zrobiło BNT.

Długie oczekiwanie na debiut w Eurowizji

Co prawda kraje bloku wschodniego (takie jak Polska czy Czechosłowacja) pokazywały Konkurs Piosenki Eurowizji już od lat 60., telewizja BNT pierwszy raz emitowała show dopiero 1978 w ramach opóźnionej transmisji na BT1. Był to zresztą odosobiony przypadek, bo kolejny raz widzowie z Bułgarii mogli obejrzeć konkurs w swojej telewizji publicznej dopiero 10 lat później – w 1987 roku (również z opóźnieniem). Zdawać się mogło, iż temat w końcu zainteresował widzów, bo Eurowizja gościła w BNT także w 1988 i 1989, ale konkursu z 1990 już nie emitowano, a nawet formalne dołączenie do EBU nie spowodowało, iż konkurs na stałe zagościł na antenie telewizji z Sofii.

Dość długo bez odpowiedzi pozostawało zresztą pytanie, dlaczego Bułgaria nie debiutuje w konkursie, chociaż może. Istnieją spekulacje, iż BNT chciało dołączyć w 1993 roku, tak jak wiele państw powstałych po rozpadzie ZSRR, ale ostatecznie z tego planu nic nie wyszło. Drugie podejście miało nastąpić w 1996 roku – razem z Mołdawią i Ukrainą, jednak i te plany nie doczekały się realizacji. Ponoć istniał też zamiar dołączenia do Eurowizji w 2003 roku, jednak wtedy EBU miało zablokować tę inicjatywę twierdząc, iż z uwagi na wąski format nie było ówcześnie miejsca na nowych nadawców, jednak mogli się oni pojawić w 2004 roku w związku z powstaniem rundy półfinałowej. BNT z tego nie skorzystała, zresztą nie transmitowała też konkursu. Ostatecznie 4 listopada 2004 roku telewizja BNT poinformowała o swoich planach debiutu podczas jubileuszowej, 50. Eurowizji w Kijowie (2005). Te plany zaczęły się w końcu materializować, gdy pod koniec listopada podano, iż zorganizowane będą preselekcje narodowe.

Ona była pierwszą Bułgarką na eurowizyjnej scenie

Zanim Bułgarzy stanęli na eurowizyjnej scenie, szlaki przetarła Nora Nova, czyli urodzona w 1928 roku w Sofii Ahinora Kumanova. W 1959 roku opuściła komunistyczną Bułgarię z uwagi na ślub z Niemcem. Karierę zaczęła robić w Niemczech Zachodnich, gdzie w 1964 roku wybrano ją na reprezentantkę kraju podczas Eurowizji. Zaśpiewała „Man gewöhnt sich so schnell an das Schöne” – piosenkę, która dzierżyła rekord najdłuższego tytułu aż do 2012 roku, gdy pojawiło się sanmaryńskie „The Social Network Song (Oh Oh – Uh – Oh Oh)”.

Nora zapisała się też w historii Niemiec jako pierwsza uczestniczka, która nie zdobyła dla kraju ani jednego punktu i zajęła ostatnie, 13. miejsce. Po politycznych zmianach w Bułgarii powróciła do swojej ojczyzny w latach 90., gdzie zajmowała się modą i polityką. Zmarła 9 lutego 2022 roku w wieku 93 lat. Warto dodać, iż w 1995 roku w Eurowizji Rosję reprezentował Filip Kirkorow, wokalista urodzony w Warnie.

Jednorazowa przygoda z Eurowizją dla Młodych Tancerzy

Bułgaria była ostatnim tak dużym krajem Europy, który dołączył do Eurowizji. Wraz z BNT w show zadebiutowała wtedy Mołdawia, a dwa lata później pojawiły się Czechy. Debiuty eurowizyjne po Bułgarii i Mołdawii dotyczyły głównie państw Zakaukazia oraz nowych państw powstałych po rozpadzie konfederacji Serbii i Czarnogóry, a także mikropaństwa San Marino. W 2006 roku Bułgaria dołączyła do Eurowizji dla Młodych Muzyków, a od 2007 pojawiła się w Eurowizji Junior.

Nigdy nie pojawiła się w nieistniejących już formatach Eurowizji Tańca, Eurowizji Chórów czy Magic Circus Show. Warto jednak odnotować, iż już w 1991 roku kraj zadebiutował podczas Eurowizji dla Młodych Tancerzy, a pierwszą reprezentantką była Diliana Nikiforova, która jednak nie zajęła miejsca w top3, chociaż do finału awansowała. Był to jedyny start Bułgarów w tym konkursie.