W skarbcu bazyliki ojców dominikanów na Starym Mieście w Lublinie znajduje się krucyfiks, na który – według legendy- zaprzysięgano akt Unii Lubelskiej z 1569 roku. Krzyż i akt Unii Lubelskiej odwzorował Jan Matejki w swoim słynnym obrazie, który można oglądać na Zamku w Lublinie. Historycznie jednak te wydarzenia różnią się od artystycznej wizji malarza.
Obraz Matejki powstał w 1869 r. z okazji trzechsetnej rocznicy zawarcia Unii. Centralną postacią jest król Zygmunt August, który w uniesionej prawej dłoni trzyma krucyfiks. Krzyż jest wykonany z dębowego drzewa pokrytego czarną emalią, na którym znajduje się figurka Pana Jezusa wykonana z kości słoniowej. Według tradycji pielęgnowanej przez ojców dominikanów zaprzysiężenie aktu Unii Lubelskiej odbyło się w gotyckiej sali klasztoru pw. Św. Stanisława, a przysięga miała być składana na ten właśnie krzyż.
– To tylko legenda – mówi prof. KUL Agnieszka Januszek-Sieradzka z Instytutu Historii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. – Tutaj właśnie historyk spotyka się ze skrzyżowaniem źródeł historycznych i tradycji, które niespecjalnie spójne są w zakresie tego co jest w tradycji dominikańskiej. Ze źródeł historycznych, które są dosyć obfite, ponieważ dysponujemy diariuszem sejmowym, bardzo bogatą korespondencją posłów austriackich wynika, iż uchwalenie i zaprzysiężenie unii miało miejsce na zamku lubelskim, a przysięgę składano nie na krzyż, a na ewangeliarz.
W kościele dominikanów w Lublinie odbyło się natomiast jedno z uroczystych nabożeństw dziękczynnych, w których wziął udział król i dostojnicy z obydwu państw tworzących nową Rzeczpospolitą.
PaSe / opr. PrzeG
Fot. Jan Matejko, Public domain, via Wikimedia Commons
