Wystawa „Gotyk w Wielkopolsce 1936/2026” opowiada o ekspozycji, która odbyła się w naszym gmachu muzealnym w 1936 roku. „Wielkopolska plastyka gotycka” była wówczas pierwszą samodzielną prezentacją średniowiecznych rzeźb i malowideł w Muzeum Wielkopolskim i jedną z pierwszych wystaw tego rodzaju w Polsce. Będzie to opowieść o tym, jak w ciągu 90 lat zmieniło się nasze spojrzenie na sztukę średniowieczną, a przy tym niepowtarzalna okazja, aby zobaczyć z bliska gotyckie rzeźby i malowidła – również te, które na co dzień znajdują się w kościołach Wielkopolski.
Naukowy ferment i studencka przyjaźń
Za organizacją wystawy „Wielkopolska plastyka gotycka” w 1936 roku stali dwudziestokilkuletni studenci historii sztuki Uniwersytetu Poznańskiego, pracujący pod okiem swojego mistrza, ks. prof. Szczęsnego Dettloffa.
Pełni pasji młodzi badacze ruszyli w teren w poszukiwaniu gotyckich zabytków. Odwiedzili przeszło 150 kościołów diecezji poznańskiej, a w ponad 100 z nich odnaleźli zapomniane zabytki plastyki gotyckiej. Tak rozpoczął się nowy rozdział w badaniach nad średniowiecznym dziedzictwem regionalnym.
Studenci-organizatorzy wystawy podczas wycieczki naukowej, Monachium 1935 r. Niższy rząd od lewej: Kazimierz Kowalski, Szczęsny Dettloff, Kazimierz Alkiewicz, Halina Niklewicz, Katarzyna Pajzderska, Barbara Dembińska, Halina Waga. Wyższy rząd od lewej: Gwido Chmarzyński, Janusz Rejman, Przemysław Michałowski, Janusz Powidzki (kuca), Eugeniusz Krygier, Zdzisław Kępiński; Archiwum Audiowizualne Wydziału Nauk o Sztuce
Dwa momenty w czasie, dwa spojrzenia na gotyk
Wystawa „Gotyk w Wielkopolsce 1936/2026” składa się z dwóch części: archiwalnej i zabytkowej.
Pierwsza część przenosi nas w czasie do Wielkopolski w 1936 roku. Opowiada historię przełomowej ekspozycji „Wielkopolska plastyka gotycka” i przybliża powojenne losy obiektów. Jest punktem wyjścia do narracji o zmieniających się metodach badań, sposobach rozumienia sztuki średniowiecznej i podejściu do ochrony zabytków.
Druga część oddaje głos samym zabytkom, które przez dziewięćdziesiąt lat żyły własnym życiem: niektóre zostały przemalowane, inne – przeciwnie, uwolniono spod grubych warstw późniejszych ingerencji.
Wystawa „Wielkopolska plastyka gotycka”, 1936 r.; na pierwszym planie Halina Niklewicz w trzeciej sali ekspozycyjnej; Archiwum Muzeum Narodowego w Poznaniu
Zabytki w kulcie, obiekty w muzeum
Wszystkie dzieła zaprezentowane na wystawie powstały w określonym celu: miały służyć religii, objaśniać tajemnice wiary i przybliżać do prawd zapisanych w Biblii. Były związane z konkretnymi przestrzeniami sakralnymi i wpisane w rytm czasu liturgicznego.
W 1936 roku, po zakończeniu wystawy, zmienił się los większości z nich. Z kościelnych wnętrz obiekty trafiły do sal muzealnych. To z pozoru proste przemieszczenie, dokonane przede wszystkim z myślą o ich ochronie, zmieniło jednak ich status i sposób funkcjonowania.
Katalog wystawy „Wielkopolska plastyka gotycka”, 1936 r.
Kościan, Zesłanie Ducha Świętego (retabulum); warsztat Mistrza Pentaptyku z Gościszowic, 1507; udostępnione dzięki uprzejmości Parafii pw. Wniebowziętej Najświętszej Marii Panny w Kościanie
Burzliwe losy gotyckich skarbów
Na wystawie zderzamy ze sobą dwa różne porządki:
- Zabytki, które pozostały w kościołach noszą ślady upływu czasu, nawarstwiających się ingerencji, zmieniającej się wrażliwości estetycznej i dostosowywania do przekształcających się wnętrz świątyń. Są „żywe”, bo wpisane w rytm współczesnej pobożności. Wystawa jest rzadką okazją, by przyjrzeć się im z bliska.
- Obiekty przechowywane w muzeach: ich czas w pewnym sensie zatrzymał się w 1936 roku. Wyjęte z pierwotnego kontekstu, funkcjonują dziś przede wszystkim jako dzieła sztuki analizowane przez badaczy pod kątem stylu, formy czy autorstwa.
Dziś, bogatsi o nową wiedzę i zaawansowane metody konserwatorskie, możemy spojrzeć na nie ponownie.
Kuratorka wystawy dr Patrycja Łobodzińska:
Każdy z zabytków ma własną biografię. Niektóre giną, inne powracają, kolejne zmieniają miejsca przechowywania, odzyskują dawny wygląd, a jeszcze inne czekają długie lata, by wreszcie ktoś je dostrzegł. Dziewięćdziesiąt lat po „Wielkopolskiej plastyce gotyckiej” dzieła te ponownie spotykają się w muzealnej przestrzeni. Tym razem jako świadkowie przeszłości, którzy opowiadają o własnych, niekiedy zaskakujących losach.
Prochy, Rodzina Najświętszej Marii Panny; warsztat wielkopolski, ok. 1500; udostępnione dzięki uprzejmości Parafii pw. Św. Mikołaja w Prochach
Głuchowo, Męczeństwo św. Apolonii; warsztat wielkopolski (poznański?), 150-1510; Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu, nr inw. MAdP 8149A
Dębno nad Wartą, Chrystus Bolesny i Matka Boża Bolesna; warsztat krakowski (?), ok. 1510 (?); udostępnione dzięki uprzejmości Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Dębnie nad Wartą
Dyrektor Muzeum Narodowego w Poznaniu Tomasz Łęcki: Mam nadzieję, iż prezentacja odnowi w odwiedzających poczucie, jak wielkie i nieprzemijające znaczenie mają sztuki plastyczne sprzed 500 i więcej lat. Jestem przekonany, iż wystawa uświadomi, iż to poruszające piękno dostępne jest w poznańskich instytucjach – Muzeum Archidiecezjalnym i Muzeum Narodowym, a także w wielu wielkopolskich kościołach. Niechże to napawa dumą i umacnia poczucie odpowiedzialności wśród opiekujących się dziełami i obcujących z nimi jako obiektami kultu.
Kuratorka wystawy: dr Patrycja Łobodzińska
Bilet normalny – 30 zł
Bilet ulgowy – 20 zł
Dzieci poniżej 8. roku życia wchodzą bezpłatnie
Bilet dla grup szkolnych wykupujących lekcję muzealną (od 10 os.) – 10 zł
Zakup biletu wstępu na wystawę czasową upoważnia do zakupu biletu wstępu na wystawę stałą do Galerii Malarstwa i Rzeźby w Gmachu Głównym MNP z rabatem w wysokości 50% od ceny regularnej.
Bilety są już dostępne w kasie muzeum przy Alejach Marcinkowskiego 9, a już niedługo online na platformie sprzedaży biletów ToBilet.
Projekt identyfikacji graficznej: Agata Kulczyk
Program wydarzeń towarzyszących dostępny tutaj.
Aranżacja wystawy: Pracownia Projekt 007
