Książę Staniša Crnojević, sandżak-bej Czarnogóry, na obrazie sukcesyjnym Vittore Carpaccia. Metoda identyfikacji
wykład Jana Michalskiego
24 stycznia 2026 roku o godz. 13.15. Wstęp wolny.
Podczas spotkania kwestujemy na rzecz Hospicjum św. Łazarza w Krakowie.
Hipoteza
Skarb narodowy Serbii, Czarnogóry i Albanii ‒ obraz sukcesyjny królów czarnogórskich z Kolekcji Zderzaka ‒ odsłania swoje ostatnie tajemnice.
Równo rok temu, po wykładzie podsumowującym kilkuletnie badania Cudu św. Tryfona, jeden z uczestników naszego koła hermeneutycznego, pan Filip Ratkowski, wysunął hipotezę, iż drugą osobą z prawej strony obrazu mógłby być najmłodszy syn króla Ivana Crnojevića ‒ Staniša, zwany Skenderbegiem. Wysłany przez ojca jako zakładnik do Konstantynopola, przeszedł na islam, a w latach 1513‒1528 administrował sandżakiem Czarnogóry z ramienia Porty Ottomańskiej.
Heurystyka
Hipoteza okazała się płodna poznawczo, wyprowadzając temat poza ramy historii sztuki. Badanie struktury narracyjnej i formalnej obrazu w oparciu o dane historyczne i filologiczne pozwoliło z wysokim prawdopodobieństwem ustalić, iż osobą, która polemizuje ze Starym Królem, jest istotnie książę Staniša-Skenderbeg, jego syn. Niespodziewanie rzuca to nieco światła na okoliczności powstania najdłuższego serbskiego poematu ludowego pt. Wesele Maksyma Crnojevića, zabytku literackiego o fundamentalnym znaczeniu, który przedstawił publiczności zachodniej Adam Mickiewicz na wykładach z literatur słowiańskich w Collège de France w Paryżu w 1841 roku. Poezja epicka jest zwierciadłem dziejów ‒ jak odbija się w niej nasz obraz?
Romantyczne koło polsko-serbskie
Omawiając stary epos o serbskich bohaterach ‒ Stanišy Crnojeviću i jego ojcu Ivanie, Mickiewicz uznał Czarnogórę za najdoskonalszy obraz społeczności słowiańskiej. Panuje tu swoboda zupełna; jest to podobno jedyny kraj wolny na świecie, kraj wolności i równości. Nieprzypadkowo więc obraz sukcesyjny królów czarnogórskich trafił do Zderzaka, jedynej romantycznej galerii sztuki w Europie, gdzie rozpoznano go i przestudiowano. Wolność spotkała się z wolnością. Mickiewicz udostępnił poezję serbską Zachodowi ‒ Zderzak przywraca Serbom żywe portrety ich ostatnich średniowiecznych dynastów, zapoznane we Francji. W sobotę połączymy pracę nad weneckim malowidłem z pracą Poety nad wspaniałymi zabytkami epiki Słowian Południowych. 185 lat odległości w czasie jest tu bez znaczenia.
Poeta [epicki] nic nie wynajduje, przedmiot bierze z historii, a w przedmiocie samym leży już plan poematu.
Adam Mickiewicz, Wykłady o literaturze słowiańskiej. Przekład Feliksa Wrotnowskiego, uzupełniony i poprawiony uwagami autora. Lekcja XIX. Piątek, 5 marca, 1841, s. 264-265, Lwów, 1900
R.S.V.P. Prosimy o potwierdzenie obecności telefonicznie lub mailowo. Przypominamy, iż fotografowanie obiektów na wystawie wymaga uzyskania licencji.
Galeria jest czynna od wtorku do soboty w godzinach 12.00–17.00. Zapraszamy po telefonicznym umówieniu wizyty.
Galeria Zderzak, aleja Juliusza Słowackiego 58/10, Kraków, tel. 12 257 56 34
